Çayönü- nơi con người 12.000 năm trước bỏ cuộc sống săn bắt để làm nông dân

Nằm trên đồng bằng Ergani, gần Diyarbakır ngày nay, Çayönü Tepesi là một trong những địa điểm khảo cổ quan trọng nhất để tìm hiểu cuộc chuyển đổi từ săn bắt, hái lượm sang đời sống định cư và sản xuất lương thực. Các cuộc khai quật bắt đầu từ năm 1964 và đã phát hiện những lớp cư trú có niên đại từ thời kỳ Đồ đá mới tiền đồ gốm.

Ảnh: arkeolojikhaber

Điều thú vị là Çayönü không cho thấy một cuộc “cách mạng” xảy ra chỉ sau một đêm. Người dân nơi đây dường như đã trải qua một quá trình rất dài, trong đó săn bắt, hái lượm, trồng cây và quản lý động vật cùng tồn tại. Những dấu tích thực vật cho thấy cư dân đã sử dụng hoặc canh tác các loại lúa mì einkorn, lúa mì emmer, đậu Hà Lan, đậu lăng và đậu tằm dại. Đồng thời, họ vẫn thu hái các loại hạt và quả hoang như hồ trăn dại.

Động vật cũng kể một câu chuyện tương tự. Xương động vật tại Çayönü cho thấy cư dân săn lợn rừng, cừu hoang, bò và hươu đỏ, nhưng đồng thời đã xuất hiện những dấu hiệu của quá trình thuần hóa. Các nghiên cứu cho rằng quá trình này diễn ra từng bước, thay vì con người lập tức chuyển hoàn toàn từ săn bắt sang chăn nuôi.

Ảnh: kulturenvanteri

Và họ không chỉ trồng cây. Çayönü còn cho thấy con người thời đó đã có khả năng tổ chức một cộng đồng định cư với kiến trúc khá phức tạp. Những nền nhà, công trình công cộng và các khu vực sinh hoạt được bố trí có chủ ý cho thấy cuộc sống đã thay đổi sâu sắc: con người không còn đơn thuần di chuyển theo đàn thú và mùa cây trái nữa, mà bắt đầu xây dựng một nơi để ở lâu dài.

Chính điều này khiến Çayönü trở nên đặc biệt. Nơi đây không đơn giản là “ngôi làng của những người nông dân đầu tiên”, mà giống như một phòng thí nghiệm của cuộc cách mạng nông nghiệp. Con người thử nghiệm với cây trồng, động vật, kiến trúc và cách tổ chức xã hội, trong khi vẫn duy trì nhiều tập quán của những cộng đồng săn bắt hái lượm trước đó.

Ảnh: rupelanu

Cuộc chuyển đổi ấy cuối cùng đã thay đổi toàn bộ lịch sử nhân loại. Khi lương thực có thể được sản xuất tại chỗ, dân cư có thể sống lâu dài trong một địa điểm, dân số tăng lên và những cộng đồng lớn hơn bắt đầu hình thành. Từ những thay đổi nhỏ ở các vùng như Çayönü, một thế giới hoàn toàn mới dần xuất hiện: thế giới của làng mạc, nông nghiệp và cuối cùng là các nền văn minh.

Có lẽ điều đáng kinh ngạc nhất là những người sống ở Çayönü không hề biết họ đang tạo ra một bước ngoặt của lịch sử. Họ chỉ đơn giản tìm cách có đủ thức ăn cho ngày mai. Nhưng chính những thử nghiệm ấy đã đặt nền móng cho thế giới mà chúng ta đang sống ngày nay.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi