Chậm chủ động nguồn nguyên phụ liệu khó hưởng ưu đãi thuế quan trong các FTAs

Phát triển các khu công nghiệp chuyên sâu

Ngành dệt may vốn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu, lại đang đối mặt với thị trường biến động do những thay đổi về chiến lược dệt may từ thời trang nhanh sang thời trang bền vững. Nhiều thị trường đề ra các tiêu chuẩn mới, các yêu cầu tự chủ nguồn nguyên phụ liệu để tận dụng ưu đãi thuế của các FTAs. Điều này phát sinh nhu cầu nhân lực và nguồn vốn rất lớn cho sản xuất nguyên phụ liệu, chuyển đổi kép và kinh tế tuần hoàn.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cho rằng, nếu các DN dệt may trong nước không sản xuất được nguyên phụ liệu, rất khó tận dụng các FTAs, thậm chí có những trường hợp chỉ được hưởng lợi rất ít. Vì vậy, VITAS kiến nghị cần đẩy mạnh thu hút đầu tư vào lĩnh vực sản xuất vải, nhuộm và hoàn tất. Đồng thời, sớm triển khai các khu công nghiệp chuyên ngành dệt may theo định hướng trong chiến lược phát triển ngành đến năm 2030.

“Việc phát triển các trung tâm sản xuất nguyên phụ liệu quy mô lớn không chỉ giúp tăng tỷ lệ nội địa hóa, còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn ngành. Song song với đó, ngành dệt may cũng đang tiếp tục thực hiện chiến lược đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa khách hàng và đa dạng hóa sản phẩm, nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống và mở rộng thêm dư địa tăng trưởng”, ông Cẩm cho biết.

Dệt may phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu

Tương tự, ngành da giày Việt Nam cũng mới chỉ chủ động được khoảng 50 - 55% nguyên phụ liệu, phần còn lại phải nhập khẩu khiến chuỗi sản xuất của DN dễ bị tác động khi thị trường thế giới biến động. Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (Lefaso) cho rằng, chủ động được nguyên phụ liệu đầu vào, giá trị gia tăng của sản phẩm sẽ cao hơn, DN có thể chủ động về thời gian sản xuất, giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài và hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.

“Để đạt được mục tiêu này, việc phát triển các khu công nghiệp chuyên sâu cho ngành dệt may và da giày được xem là giải pháp quan trọng. Hơn nữa, những biến động từ thị trường, xung đột địa chính trị đang cho thấy tầm quan trọng của việc nâng cao mức độ chủ động nguyên phụ liệu trong nước, để ngành da giày tăng khả năng chống chịu trước những cú sốc từ thị trường toàn cầu”, bà Xuân nhìn nhận.

Không thể để doanh nghiệp tự xoay sở

Nhận thấy lợi thế rõ nhất của các FTA là ưu đãi thuế quan, nhưng điều kiện để tận dụng được ưu đãi đó chính là phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, TS. Nguyễn Thị Thu Trang, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, mỗi FTA sẽ có 1 bộ quy tắc xuất xứ khác nhau, nên sẽ gây ra khó khăn với các DN nhỏ và vừa, DN ở địa phương nơi nguồn lực về nhân sự chuyên trách xuất xứ hàng hóa còn hạn chế.

“Vẫn còn những vướng mắc trong xác nhận nguồn gốc nguyên liệu, nhất là với lĩnh vực nông sản khi nhiều hộ nông dân không có đầy đủ hóa đơn, chứng từ; trong khi chính quyền cơ sở e ngại xác nhận vì lo ngại trách nhiệm pháp lý. Do đó, không thể để DN tự xoay sở khi gặp vướng mắc. Các cơ quan quản lý cần phối hợp, hỗ trợ tháo gỡ, thay vì để hồ sơ bị tắc chỉ vì thiếu 1 xác nhận”, bà Trang nêu quan điểm.

Chủ động nguyên phụ liệu gia tăng khả năng hưởng ưu đãi thuế quan

Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), sau một thời gian được tập huấn, đào tạo và được hướng dẫn về cơ chế, chính sách, nhận thức của DN đã thay đổi đáng kể. Hiện nay, nhiều DN đã biết tư vấn cho đối tác lựa chọn mẫu hàng tối ưu về ưu đãi thuế quan, hoặc đáp ứng quy tắc xuất xứ tốt hơn.

“Bộ Công Thương phối hợp với cơ quan hải quan của nước nhập khẩu để đảm bảo đúng hàng hóa có xuất xứ được hưởng ưu đãi thuế quan; có những biện pháp xử lý phù hợp với hàng hóa có vi phạm liên quan đến xuất xứ. Bộ còn tham vấn về quy trình sản xuất đối với các mặt hàng trong quá trình đàm phán các FTA, hoặc có những cam kết quốc tế với các nước đối tác. Quan trọng hơn, Bộ Công Thương đang tích cực cải cách thủ tục hành chính, giải đáp vướng mắc của DN sản xuất, xuất khẩu về quy tắc xuất xứ, cấp C/O”, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết.

Tuy vậy, Cục Xuất nhập khẩu cũng lưu ý các DN cần bảo quản và lưu trữ hồ sơ xuất xứ đầy đủ, chính xác, bao gồm cả chứng từ tự chứng nhận xuất xứ nếu tự phát hành. Khi tự cấp chứng từ, DN cần lưu ý lưu trữ hồ sơ đầy đủ và chính xác cho từng lô hàng để có thể chứng minh xuất xứ khi cần thiết; xác nhận đúng lô hàng có xuất xứ để hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan theo hiệp định; phối hợp chặt chẽ với cơ quan hải quan nước ngoài khi có yêu cầu xác minh, cung cấp đầy đủ chứng từ để chứng minh tính hợp lệ của lô hàng.

Nguyễn Quỳnh/VOV.VN