Chạm vào 'huyền thoại' đường đá cổ Pavi giữa đại ngàn

Khởi nguồn từ giấc mơ trăm năm

Đường đá cổ Pavi, sợi dây kết nối lịch sử giữa tỉnh Lai Châu và Lào Cai, không chỉ là một lối đi, mà là một hành trình thức tỉnh tâm hồn.

Để hiểu về con đường này, phải ngược dòng thời gian về năm 1920. Dưới thời Pháp thuộc, khi những tham vọng về việc kiểm soát vùng biên viễn Tây Bắc được đẩy lên cao, Thống đốc Auguste Jean - Marie Pavie đã cho khảo sát và chỉ đạo xây dựng tuyến đường này.

Với chiều dài ban đầu gần 100 km, đường đá Pavi từng là tuyến đường huyết mạch, phục vụ việc vận chuyển lương thực, hàng hóa và tuần tra của quân đội thực dân từ Bát Xát (Lào Cai) sang Lai Châu.

Cảnh núi rừng hoang sơ trên đỉnh Nhìu Cồ San.

Con đường rộng 3m này là một kỳ tích của kỹ thuật thời bấy giờ, khi được đặt trên những địa hình hiểm trở nhất ở nước ta. Nhưng đằng sau sự kiên cố của những viên đá xếp chồng là mồ hôi, nước mắt, thậm chí là xương máu của hàng ngàn dân phu người Mông bản địa bị bắt đi phục dịch.

Những câu chuyện được truyền tai nhau về cái "Bãi chết rét", "Bãi chết đói" trên hành trình này vẫn khiến người nghe không khỏi rùng mình. Trăm năm trôi qua, con đường dường như "ngủ quên" giữa đại ngàn, nằm dưới chân núi Nhìu Cồ San, Kỳ Quan San.

Trải qua bao mưa nắng, con đường đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt, rêu phong phủ kín, để rồi đến năm 2017, khi những tín đồ du lịch khám phá tình cờ "đánh thức", nó mới thực sự trở thành một huyền thoại du lịch.

Con đường đá huyền thoại, đẹp đến nao lòng đó giờ đã trở thành điểm đến hấp dẫn. Ai đã từng đặt chân đến nơi này hẳn chưa thể quên cảm nhận vô cùng thú vị về thiên nhiên cũng như chiều dài lịch sử của con đường hiểm trở nhất Tây Bắc thời bấy giờ.

Hành trình 17 km còn lại của con đường đá cổ hiện nay là một thử thách thú vị, nối bản Sàng Mà Pho (Sin Suối Hồ, Lai Châu) và bản Nhìu Cồ San (Dền Sáng, Lào Cai).

Đoàn công tác Báo Pháp luật Việt Nam khảo sát cung đường đá cổ Pavi, để chuẩn bị cho công tác tổ chức Giải leo núi “Bước chân trên mây” mùa 3 năm 2026.

Sau khi con đường này được phát hiện nhiều đoàn thám hiểm, leo núi đã không quản ngại hiểm nguy để được một lần trải nghiệm. Con đường nối hai địa phương có nhiều đỉnh núi cao nhất Việt Nam luôn tạo ấn tượng mạnh cho những ai ưa khám phá.

Trong hành trình hơn 10 cây số đường, điểm nào cũng để lại những ấn tượng khó quên về núi rừng nơi đây.

Đầu tiên để đến được điểm xuất phát ta phải vượt qua quãng đường gần 20 km từ bản Sin Suối Hồ vào bản Sàng Mà Pho, một quãng đường đầy ắp những cảm giác "đứng tim", nơi một bên là vách núi sừng sững, một bên là vực sâu hun hút. Đây được coi là bài khởi động đầu tiên cho hành trình chinh phục con đường đá cổ Pavi.

Những bước chân trên phiến đá thời gian

Khi bắt đầu đặt chân lên con đường đá cổ, cảm giác đầu tiên chính là sự tĩnh lặng. Những bước chân đầu tiên quanh khu dân cư, đá đã nhẵn thín vì sự mài mòn của thời gian, của vó ngựa và đôi chân trần của người bản địa. Nhưng càng đi sâu vào rừng già, những viên đá càng trở nên nguyên vẹn, phủ đầy rêu xanh mướt như một tấm thảm nhung tự nhiên.

Những vạt rừng cây cổ thụ trăm tuổi xù xì, rêu phủ kín.

Nằm trên độ cao 2.100m so với mực nước biển, khi vừa đặt chân đến nơi này sẽ cảm nhận sự mát mẻ và sảng khoái vô hạn. Giữa bốn bề được bao phủ bởi những dãy núi đá cao chất ngất giữa từng không. Hai bên đường thảm thực vật xanh mướt và chúng dần thay đổi các loại cây rõ rệt theo độ cao.

Từ những vạt rừng già với tán lá rộng, cây cổ thụ cao vút thân xù xì, cho đến những nương thảo quả xanh mướt ẩn hiện dưới tán rừng. Ánh nắng chiều len lỏi qua từng kẽ lá, nhảy múa trên những phiến đá, tạo nên một không gian hư ảo.

Ở đây, dường như mọi âm thanh ồn ào của phố thị đều bị ngăn lại phía sau những dãy núi. Chỉ còn tiếng gió rít qua khe đá, tiếng chim rừng gọi bạn, và nhịp đập trái tim đầy phấn khích của các nhà leo núi. Đến đây, tâm hồn như chạm đến sự tĩnh lặng, được nghe hơi thở của rừng già và hòa cùng nhịp điệu của thiên nhiên.

Du khách dừng chân bên dòng suối mát trên hành trình chinh phục đường đá cổ Pavi.

Điểm dừng chân khiến bất kỳ ai cũng phải khựng lại suy ngẫm chính là đèo Gió, ở độ cao 2.100m so với mực nước biển. Đây là ranh giới tự nhiên ngăn cách hai tỉnh. Người ta nói rằng, ở đây có hai "ngôi mộ cỏ" – một phía Lai Châu, một phía Lào Cai.

Dù đó là một tập tục hay chỉ là huyền thoại, việc người qua đường dừng lại nhổ một nắm cỏ, đặt lên đó một nắm đất như một cách "trả lộ phí" cho các linh hồn dân phu năm xưa, đã tạo nên một vẻ đẹp nhân văn kỳ lạ. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, con đường này không chỉ được xây bằng đá, mà còn được đắp bằng nỗi đau và sự hy sinh.

Khi ngồi xuống bên những dòng suối nước trong veo giữa rừng sâu, ngâm đôi chân mỏi nhừ vào dòng nước mát lạnh, cảm thấy mọi nhọc nhằn của chặng đường trekking dường như bay theo gió ngàn.

Những áng mây bồng bềnh hòa quyện cùng núi rừng hoang sơ giống như một bức tranh thủy mặc tuyệt đẹp.

Sức sống từ những bản làng vùng cao

Trekking đường đá cổ Pavi không chỉ là chiêm ngưỡng phong cảnh, đó là cách chúng ta kết nối với đời sống của người dân bản địa. Đến đây sẽ bắt gặp những người nông dân H’Mông cần mẫn với gùi thảo quả trên lưng, nụ cười của họ vẫn rạng rỡ dù đôi chân đã bám đầy bùn đất.

Với họ, con đường này không phải là "điểm check-in", mà là sợi dây nối liền hai mảnh đất, là con đường tắt giúp họ rút ngắn chục tiếng đi ô tô xuống núi thay vì chỉ còn vài ba tiếng đi bộ sang tỉnh bạn.

Sự "thức tỉnh" của Pavi trong những năm gần đây đã mở ra tiềm năng du lịch cộng đồng, giúp bà con có thêm thu nhập, cải thiện đời sống. Những nương thảo quả được chăm chút hơn, những dịch vụ dẫn đường (porter) bắt đầu hình thành và chuyên nghiệp hóa, tất cả đều tạo nên một luồng sinh khí mới cho vùng cao.

Chuyến khảo sát của Đoàn công tác Báo Pháp luật Việt Nam trên đường đá cổ Pavi.

Đường đá cổ Pavi không dành cho những người tìm kiếm sự xa hoa, nghỉ dưỡng. Nó dành cho những tâm hồn đồng điệu, những người muốn tìm kiếm một chút "tĩnh" trong đời sống bộn bề. Là một người làm báo, tôi hiểu rằng mỗi con đường đều có câu chuyện của riêng nó. Và Pavi, với tôi, là câu chuyện về sự giao hòa giữa thiên nhiên, lịch sử và con người.

Để có một chuyến khám phá con đường này được thành công, trước khi lên đường bạn hãy chuẩn bị cho mình một đôi giày leo núi chất lượng, một chiếc balo gọn nhẹ và quan trọng nhất là một người dẫn đường (porter) bản địa, người sẽ kể cho bạn nghe những câu chuyện mà sách báo chưa chắc đã ghi lại hết.