Chỉ dẫn địa lý - Cần nhưng chưa đủ

Nhiều nông sản đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý nhưng vẫn khó mở rộng đầu ra Ảnh: ST

Điểm nghẽn từ sản xuất đến thị trường

Ông Đào Đức Huấn, Trưởng phòng Quản lý OCOP và Du lịch nông thôn (Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia) cho rằng, CDĐL thuộc quản lý nhà nước, song hiệu quả phụ thuộc vào các chủ thể trong vùng được bảo hộ. Trước hết, cơ quan quản lý cần xác định rõ điều kiện sử dụng và tạo thuận lợi để các chủ thể có nhu cầu được sử dụng CDĐL.

Theo ông Huấn, sử dụng CDĐL cũng là trách nhiệm với cộng đồng và địa phương. Chủ thể không chỉ sử dụng mà phải quảng bá, bảo vệ danh tiếng chung và duy trì dấu hiệu gắn với CDĐL.

Điểm nghẽn khác là năng lực tiếp cận thị trường, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Một hợp tác xã có thể sản xuất tốt mật ong Mèo Vạc hay mật ong bạc hà, nhưng để vào hệ thống thương mại còn phụ thuộc giá, tài chính, thanh toán, chất lượng, thời hạn giao hàng và logistics.

Ông Huấn dẫn chứng, mật ong Mèo Vạc từng được bán từ 600.000 đến 900.000 đồng/lít, thậm chí có cơ sở bán 1,5 triệu đồng/lít mật ong bạc hà Mèo Vàng, cao hơn khoảng 5 đến 7 lần so với mật ong thông thường. Tuy nhiên, sau bảo hộ CDĐL, chất lượng giữa các cơ sở vẫn chưa đồng đều.

Bà Hà Kiều Oanh, Phó trưởng phòng Phát triển năng lực xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) chỉ ra 4 điểm nghẽn: sản phẩm chủ yếu tươi sống hoặc chế biến thô; quy trình chưa chuyên nghiệp; mở rộng vùng sản xuất ồ ạt có thể phá vỡ khu vực bảo hộ, gây thiếu đồng đều và vượt cầu; năng lực ngoại ngữ, marketing, phân tích thị trường và tiếp cận kênh phân phối hiện đại còn hạn chế.

Theo bà Oanh, chủ thể cần xác định thị trường, khách hàng mục tiêu; kiểm soát chất lượng, sản lượng; đầu tư thương hiệu gắn với vùng miền, tri thức bản địa; duy trì kết nối người mua và nâng cao năng lực bán hàng trên sàn thương mại điện tử, ứng dụng AI.

Chuyển danh tiếng thành lợi thế thương mại

Ông Lã Đức Đoàn, Trưởng phòng Quản lý thương mại, Sở Công Thương tỉnh Lạng Sơn cho biết, CDĐL phải được khai thác gắn với sản phẩm, thương hiệu và nhu cầu thị trường, thay vì chỉ dừng ở xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Nền tảng là duy trì chất lượng, tiêu chuẩn, mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc và câu chuyện sản phẩm.

Theo ông Đoàn, cần tăng xúc tiến theo nhu cầu thị trường, kết nối với doanh nghiệp phân phối, siêu thị, chuỗi bán lẻ, sàn thương mại điện tử và nhà nhập khẩu.

Ông Phan Bá Kiên, Giám đốc Công ty TNHH BAKA tỉnh Gia Lai nhấn mạnh, kết nối với nông dân là điều kiện quan trọng để phát huy CDĐL. Doanh nghiệp cần tạo lợi ích kinh tế bằng cách bán sản phẩm với giá tốt hơn, qua đó mua nguyên liệu với giá cao hơn; đồng thời hỗ trợ kỹ thuật canh tác, bảo vệ đất, môi trường và kiểm soát dư lượng phân hóa học, chất bảo vệ thực vật.

Tuy nhiên, ông cho biết, trong khi đối tác nước ngoài gần như yêu cầu sản phẩm có CDĐL, thị trường trong nước vẫn chưa nhìn nhận đầy đủ vai trò của công cụ này.

Theo ông Đoàn, Lạng Sơn sẽ đưa sản phẩm CDĐL và đặc trưng tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối, tăng kết nối cung cầu, triển lãm, xúc tiến thương mại trong và ngoài nước; hỗ trợ thương mại điện tử và kết nối doanh nghiệp xuất khẩu, nhà phân phối, nhà nhập khẩu.

Việc phát triển CDĐL cần phối hợp liên ngành: nông nghiệp phụ trách vùng nguyên liệu, chất lượng, tiêu chuẩn, truy xuất; khoa học và công nghệ hỗ trợ sở hữu trí tuệ, bảo hộ; công thương tập trung xúc tiến, phân phối và mở rộng thị trường.

Còn ông Huấn cho rằng, cần lồng ghép CDĐL với các chương trình phát triển tài sản trí tuệ, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế nông thôn. Sản phẩm OCOP nằm trong vùng được bảo hộ phải tuân thủ yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn địa phương; các chủ thể được hỗ trợ về vùng nguyên liệu, tiêu chuẩn, bao bì và xúc tiến thị trường.

Bà Oanh cho biết, Cục Xúc tiến thương mại sẽ tăng kết nối thị trường qua mạng lưới thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, hiệp hội ngành hàng và hệ thống phân phối; đào tạo về nghiên cứu thị trường, thương hiệu, truy xuất, bao bì. Cục đang phối hợp với Sở Công Thương Đà Nẵng và Sở Công Thương Cần Thơ tổ chức 4 khóa đào tạo về AI trong xây dựng, quản trị thương hiệu và thiết kế bao bì sản phẩm xuất khẩu.

Từ bảo hộ đến thị trường, CDĐL chỉ phát huy khi được đặt trong chuỗi giá trị có chất lượng, tổ chức sản xuất, thương hiệu và kết nối tiêu thụ. Khi đó, danh tiếng vùng đất mới có thể chuyển thành giá trị kinh tế bền vững.