'Chiếc thang hoa' nối nhịp tâm linh

Boọc Mạy - Biểu tượng của vũ trụ linh thiêng, nơi gắn kết tình cộng đồng của đồng bào Thái xã Yên Thọ.

Kin Chiêng Boọc Mạy (Lễ Hát múa ăn mừng dưới cây bông) là nghi lễ dân gian có lịch sử lâu đời, gắn liền với những bản mường có ông mo hay bà tày tài giỏi. Thuở xưa, lễ hội bắt nguồn từ việc các thầy cúng này chuyên lo chữa bệnh cứu người bằng lá cây, hoa cỏ nơi rừng già, kết hợp với việc cầu cúng thần linh xua đuổi tà ma để bảo vệ bản làng. Theo thời gian, nghi lễ trở thành ngày hội tri ân của các “con mày, con nuôi” - những người từng được thầy chữa khỏi bệnh. Họ cùng dân làng tề tựu để bày tỏ lòng biết ơn với mường Trời, thần núi, thần sông, thần đất, cầu may và cầu mát cho cộng đồng luôn mạnh khỏe, thanh bình.

Cây bông mang ước vọng về cuộc sống sinh sôi, trù phú

Linh hồn của buổi lễ nằm ở Boọc Mạy, một biểu tượng tín ngưỡng được dựng cao tới 9 tầng rực rỡ. Thân cây bông được làm bằng tre hoặc luồng, các cành của cây bông được làm từ cây dâu, cây sắn, cây chục bục. “Chiếc thang hoa” nối mường Người với mường Trời ấy là một vũ trụ thu nhỏ với hàng ngàn bông hoa đồng tiền dày 30 - 40 cánh, tượng trưng cho bốn mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông. Mỗi cánh hoa, mỗi hình đan thắt đều mang hơi thở của vạn vật đang độ sinh sôi. Đứng dưới chân cây bông, người dân cảm nhận rõ rệt sự che chở của mẹ thiên nhiên. Đó còn là nơi trưng bày các loại cây rừng, củ rừng liên quan đến bài thuốc dân gian, làm phong phú thêm kho tàng y học cổ truyền và khẳng định mối quan hệ mật thiết giữa con người với thiên nhiên kỳ vĩ.

Thầy Mo cùng các Bào chớ, Sao chớ thực hành nghi lễ cúng tế

Tiến trình nghi lễ được chuẩn bị hết sức chu đáo từ tháng 9 âm lịch với tục “Tem phạ” treo dải chỉ xanh đỏ để tang Trời. Khi chính hội vào tháng Giêng âm lịch, mọi vật phẩm từ trồng trọt, chăn nuôi đến săn bắt đều được dâng lên đầy đủ. Tham dự lễ, ngoài thầy Mo chủ trì còn có các Bào chớ (nam) và Sao chớ (nữ) giúp việc. Sau khi làm lễ tại đền Cấm và dựng cây Bông xong, thầy Mo cùng dân làng dâng cơm mới lên thần linh. Trong bộ trang phục truyền thống chỉnh tề, thầy Mo cùng các Bào chớ, Sao chớ vái thần linh 4 lần trước mâm cúng rồi bắt đầu đọc bài văn tế thiêng liêng. Tiếp đó là lễ “Tăn nương” mời Mường Trời về dự hội, thầy Mo xin rượu, xin nước từ cây Bông để làm lễ cầu mát, tưới tắm phúc lành cho dân bản.

Âm vang cồng chiêng dẫn lối cho những lời cầu chúc tốt lành chạm đến Mường Trời.

Không gian lễ hội trở nên sống động hơn khi thầy Mo cùng các Bào chớ, Sao chớ diễn các trò mô phỏng việc lao động sản xuất và sinh hoạt văn hóa thông qua động tác, lời nói và những điệu “khặp ” truyền thống. Những vai diễn mượn uy linh của “thần” để răn dạy người dân làm điều hay, biết yêu thương nhau, có giá trị nhân văn sâu sắc. Sau khi lắng nghe thầy Mo thay lời cây Bông dặn dò và bói hoa cho dân làng, không khí bùng nổ trong vũ điệu của cồng chiêng, khua luống, nhảy sạp. Đây là lúc người dân, những chủ thể văn hóa, được thăng hoa trong niềm lạc quan vào một ngày mai tươi sáng. Cuối cùng, khi lễ tàn, thầy Mo làm lễ xin hạ cây Bông, tiễn biệt thần linh về trời và hẹn mùa sau lại hội ngộ.

Nhịp sạp rộn ràng gắn kết tình thân bản mường.

Được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia vào năm 2017, Kin Chiêng Boọc Mạy đã vượt xa khuôn khổ một nghi lễ gia đình để trở thành sinh hoạt văn hóa cộng đồng tiêu biểu.

Ông Quách Văn Cường, Bí thư Chi bộ thôn Rộc Răm chia sẻ rằng, sức sống của lễ hội nằm ở thái độ sống thuận hòa với tự nhiên và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Khi lễ tàn, cây Bông có thể hạ xuống, nhưng “chiếc thang tâm linh” trong lòng mỗi người dân vẫn luôn vững chãi, kết nối quá khứ với hiện tại, đưa những giá trị tốt đẹp của người Thái trường tồn cùng vùng đất Yên Thọ nghĩa tình.

Minh Quyên