Chiêm ngưỡng 18 tranh khắc ma nhai La Hán trên vách động duy nhất ở Việt Nam

Chùa Phong Phú và núi Cô Phong nơi lưu giữ 18 bức ma nhai La Hán.

Chùa Phong Phú (hay Liên Hoa động) nằm ở tổ dân phố Phong Phú, phường Tây Hoa Lư (Ninh Bình). Trong chùa có động Liên Hoa nằm ở núi Cô Phong có 18 bức họa ma nhai La Hán, các pho tượng đá và bia đá lâu đời.

Theo ghi chép trên bia tại chùa, chùa Phong Phú có từ thời vua Đinh Tiên Hoàng (thế kỷ X) hiệu là “Khúc Mộ tự, Cô Phong sơn” nghĩa là chùa Khúc Mộ, núi Cô Phong.

Động Liên Hoa nằm trong hang núi, phía trước có nhiều bia đá cổ xưa.

Từ xa xưa con người đã lấy hang núi để làm chùa. Tại đây, có bia đá tạc thời Kiến Gia (1211-1224), dòng lạc khoản thể hiện việc An Quốc Đại Vương (thời Đinh) khai sáng động Cô Phong thành chùa với tên là Khúc Mộ.

Hai bên vách đá của động có chạm khắc hình ảnh 18 vị La Hán, mỗi bên 9 hình với kích thước và hình dáng khác nhau. Mỗi bức họa đều có dáng vẻ, tư thế, cử chỉ, nét mặt, bối cảnh không gian và cảnh vật khác nhau. Vị ngồi kiết già trên phiến đá, vị tay cầm gậy hoặc nâng tràng hạt, tay buông hoặc kết ấn...

Trên mỗi bên vách đá động Liên Hoa có 9 bức tranh ma nhai La Hán.

Trong đó, bức họa có chiều cao lớn nhất (cả phần đài sen và bệ) là 93cm, thấp nhất là 67cm; bức có chiều ngang (rộng) lớn nhất (tính theo mép ngoài khung viền) là 57cm, ngắn nhất là 45cm.

Các bức tranh được khắc trực tiếp trên vách núi đá; mỗi bức đều có dòng chữ Hán, nội dung được xác định danh xưng của vị La Hán khắc trong bức tranh. Tuy nhiên, dòng chữ Hán trong nhiều tranh khắc đã mờ, mất chữ và rất khó, hoặc không thể đọc được nội dung cụ thể.

Mỗi vị La Hán có một kích thước, hình dáng và dáng vẻ, tư thế khác nhau.

Theo đại diện Sở Văn hóa và Thể thao Ninh Bình, bộ 18 tranh khắc ma nhai các vị La Hán trên vách động Liên Hoa, núi Cô Phong, có niên đại xác định là cuối thời Lý, đầu thời Trần. Đặc biệt, 18 tranh khắc 18 vị La Hán là các bức ma nhai khắc trên vách động duy nhất hiện có ở Việt Nam.

Cũng theo đại diện sở này, bộ 18 tranh khắc 18 vị La Hán là hiện vật gốc, độc bản, hiếm có của loại hình ma nhai, không trùng lặp, cổ nhất của Việt Nam và là tư liệu quý hiếm cho việc nghiên cứu nghệ thuật Phật giáo thời Trần, nghệ thuật và lịch sử Phật giáo Việt Nam.

Các bức họa ma nhai La Hán này có niên đại xác định là cuối thời Lý, đầu thời Trần.

Tuy nhiên, trải qua nhiều thế kỷ, khắc trên chất liệu đá, các bức tranh khắc chịu nhiều tác động của yếu tố tự nhiên nên bề mặt một số bức tranh La Hán có hiện tượng bị bào mòn, xước, mờ nét và bong vỡ chi tiết chạm khắc.

Vào đầu tháng 2/2026, bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán tại động Liên Hoa, núi Cô Phong, chùa Phong Phú đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia.

Được biết, chùa Phong Phú đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 1997.

Đây là các bức ma nhai khắc trên vách động duy nhất hiện có ở Việt Nam và là hiện vật gốc, độc bản, hiếm có của loại hình ma nhai, không trùng lặp, cổ nhất của Việt Nam.

Các bức họa ma nhai La Hán này được công nhận là Bảo vật Quốc gia vào tháng 2/2026.

Trải qua thời gian, một số bức tranh La Hán bị bào mòn, xước, mờ nét và bong vỡ chi tiết chạm khắc.

Trong động có nhiều tượng thờ cổ bằng đá.

Bia đá ma nhai trên núi Cô Phong mờ hết chữ.

Trải qua nhiều thế kỷ, các bức tranh khắc chịu nhiều tác động của yếu tố tự nhiên.

Bên cạnh bức họa La Hán trên vách động đều được khắc chữ Hán để xác định danh xưng.

Trần Nghị