Chiến khu Ð một thời lừng lẫy

Cán bộ lãnh đạo, đảng viên, công chức xã Trị An về nguồn tại Chiến khu Đ. Ảnh: C.T.V

Có dịp đến thăm, mỗi người con đất Việt đều dâng trào cảm xúc về một thời lừng lẫy của Chiến khu Đ.

Sự ra đời Căn cứ Chiến khu Ð

Trong các tài liệu sử sách ghi lại, ngày 23-9-1945, thực dân Pháp ngang nhiên khởi hấn, nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, Gia Định. Dưới sự lãnh đạo của Xứ ủy Nam Bộ, nhân dân Sài Gòn, Gia Định nhất tề đứng lên chống giặc, mở đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tái xâm lược.

Để giúp nhân dân Nam Bộ, Thường vụ Trung ương Đảng kêu gọi đồng bào cả nước chi viện sức người, sức của cho Nam Bộ kháng chiến chống thực dân Pháp. Đầu năm 1946, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị Kháng chiến kiến quốc gửi đến các chiến trường ở Nam Bộ, trong đó có nội dung xây dựng các căn cứ kháng chiến ở những địa điểm chiến lược.

Thực hiện chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Tư lệnh Khu 7 quyết định xây dựng căn cứ địa gồm 4 khu vực với các mật danh: A, B, C, Đ. Trong đó, Đ là mật danh dùng để chỉ nơi đặt Tổng hành dinh của Bộ Tư lệnh Khu 7. Chiến khu Đ ra đời từ đó với trung tâm là xã Lạc An (quận Tân Uyên).

Tháng 4-1946, Hội nghị Cán bộ tỉnh Biên Hòa được triệu tập tại cù lao Bình Hòa quyết định xây dựng Chiến khu Đ thành căn cứ chính thức của tỉnh Biên Hòa.

Trong 2 cuộc kháng chiến, phạm vi của Chiến khu Đ không ngừng được mở rộng, phát triển theo yêu cầu của cách mạng.

Chiến khu Đ là căn cứ quan trọng đối với chiến trường toàn Nam Bộ, có một vị trí đặc biệt nằm án ngữ, nối liền các chiến trường với nhau, là bàn đạp quân sự “khi tiến có thể đánh, lùi có thể giữ”.

Địa thế lý tưởng của Chiến khu Đ dùng để cho các lực lượng cách mạng xây dựng, giữ gìn, cất trữ kho tàng, phát triển mọi mặt của một căn cứ kháng chiến. Nhiều cơ quan lãnh đạo Tỉnh ủy Biên Hòa, Tỉnh ủy Thủ Biên, Liên Tỉnh ủy, Khu ủy miền Đông Nam Bộ, Ban Quân sự Bộ Tư lệnh miền Đông đã lấy Chiến khu Đ làm nơi đứng chân lãnh đạo phong trào cách mạng.

Bước sang cuộc kháng chiến chống Mỹ, Chiến khu Đ tiếp tục là hậu phương vững chắc tiếp nhận hàng chi viện từ miền Bắc vào miền Nam, nơi mở đường, nối thông với đường 559 (còn gọi là đường Hồ Chí Minh).

Từ Chiến khu Đ có thể liên lạc với hậu phương lớn miền Bắc, với chiến trường Cực Nam Trung Bộ và chiến trường Tây Nguyên, cùng với các căn cứ Bắc Tây Ninh, Củ Chi... tạo thế áp sát các cơ quan đầu não của địch ở Sài Gòn.

Lừng lẫy Chiến khu Ð

Trong từng giai đoạn hình thành và phát triển với mỗi nhiệm vụ cách mạng khác nhau, Chiến khu Đ đã tổ chức huấn luyện quân sự, chính trị, đào tạo cán bộ cách mạng cho các tỉnh miền Đông Nam Bộ, nơi hình thành nên những đơn vị vũ trang đầu tiên không chỉ của tỉnh Biên Hòa mà của miền Đông Nam Bộ như: Chi đội 10, Trung đoàn 301, 320, 761; Sư đoàn 9, Sư đoàn 5, Sư đoàn 7.

Trong kháng chiến, cán bộ, chiến sĩ, nhân dân vùng Chiến khu Đ đã chịu đựng muôn vàn gian lao, thử thách ác liệt. Tháng 10-1952, xảy ra trận lụt ở các tỉnh miền Đông đã làm nhiều người chết do lũ cuốn, lương thực, nhà cửa bị phá hủy, nương rẫy tan hoang, nạn đói xảy ra trầm trọng. Lợi dụng lúc chúng ta đang gặp khó khăn vì thiên tai, địch bao vây, phong tỏa các ngả đường, tổ chức những trận càn lớn, dài ngày vào căn cứ với hàng chục ngàn quân, có xe tăng, pháo binh yểm trợ.

Đến thời kỳ chống Mỹ, đế quốc Mỹ thả chất khai quang, máy bay B52 ném bom rải thảm, thiêu hủy hàng vạn hécta rừng, phá hủy môi trường sinh thái...

Gian khổ, ác liệt là thế nhưng đồng bào, chiến sĩ Chiến khu Đ vẫn kiên cường, một lòng trung thành với Đảng, với Bác Hồ, hết lòng bám trụ bảo vệ căn cứ, xây dựng Chiến khu Đ trở thành căn cứ vững chắc ở Đông Nam Bộ.

Trong kháng chiến chống Pháp, Chiến khu Đ là nơi tổ chức trận tập kích đầu tiên vào tỉnh lỵ Biên Hòa đêm mùng 1, rạng sáng 2-1-1946 và một loạt trận đánh giao thông đường sắt trong năm 1947 như: Gia Huynh, Trảng Táo, Bảo Chánh, Bàu Cá, Chiến dịch Bến Cát... Đồng thời thực hiện các trận đánh diệt yếu khu quân sự Trảng Bom (năm 1951), diệt đồn Long Điền (năm 1951) và đánh bại âm mưu lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng của thực dân Pháp.

Đặc biệt, Chiến khu Đ là nơi tổ chức trận phục kích La Ngà nổi tiếng ngày 1-3-1948, tiêu diệt 59 xe quân sự Pháp, 150 lính lê dương, trong đó có 2 đại tá Pháp. Đây là trận đánh giao thông lớn nhất trên chiến trường miền Đông Nam Bộ cho đến lúc bấy giờ.

Chiến khu Đ cũng là nơi sản sinh cách đánh đặc công, khởi đầu là trận đánh tháp canh cầu Bà Kiên ở Tân Uyên ngày 19-3-1948, để từ đó hình thành nên bộ đội đặc công, phát triển kỹ thuật đánh đặc công ra cả nước.

Với đặc điểm địa chính trị đặc biệt quan trọng của Chiến khu Đ, ngày 23-1-1961, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 3 (khóa III) quyết định thành lập Trung ương Cục miền Nam thay cho Xứ ủy Nam Bộ để lãnh đạo, chỉ đạo phong trào cách mạng miền Nam từ vĩ tuyến 17 đến Mũi Cà Mau.

Tại cứ địa lịch sử này, Trung ương Cục miền Nam đã chỉ đạo hình thành bộ máy các cơ quan tham mưu quan trọng của Trung ương Cục như: Văn phòng Trung ương Cục, Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam, Ban Giao bưu vận, Ban Thông tin liên lạc, Đài Phát thanh và Thông tấn xã giải phóng, Ban Tổ chức, Ban Tuyên huấn, Ban Bảo vệ an ninh Trung ương Cục.

Việc xây dựng Căn cứ Trung ương Cục miền Nam ở Chiến khu Đ ngày ấy, dưới sự chỉ đạo của Trung ương Đảng và Bác Hồ, với biết bao công sức, xương máu, hy sinh của đảng viên, cán bộ, đồng bào, đồng chí đã thể hiện sự quyết tâm “giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước”, của ý chí “dù phải đốt cháy dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được độc lập - tự do cho dân tộc”, của tấm lòng cao cả “miền Nam luôn trong trái tim tôi” của Đảng và Bác Hồ kính yêu; là sự thể hiện của tinh thần sục sôi yêu nước mà đỉnh cao là chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Đó không chỉ là niềm tự hào của vùng đất Chiến khu Đ, của Đảng bộ, nhân dân Đồng Nai; của Đảng bộ và nhân dân các tỉnh miền Đông mà còn là niềm tự hào của cả dân tộc Việt Nam.

Mới đây, tại hội nghị Ban Chỉ đạo kỷ niệm các ngày lễ lớn tỉnh, đồng chí Huỳnh Thị Hằng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Trưởng ban Chỉ đạo kỷ niệm các ngày lễ lớn tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị chuẩn bị chu đáo các hoạt động kỷ niệm 80 năm thành lập Chiến khu Đ và 65 năm thành lập Trung ương Cục miền Nam.

Dự kiến sẽ có nhiều hoạt động diễn ra tại lễ kỷ niệm, bên cạnh phần lễ, có các hoạt động bên lề lễ kỷ niệm như: triển lãm ảnh 80 năm thành lập Chiến khu Đ và 65 năm thành lập Trung ương Cục miền Nam cùng những thành tựu nổi bật phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, văn hóa và du lịch của Đồng Nai năm 2025; tổ chức hành trình tìm về địa chỉ đỏ; thực hiện các hoạt động an sinh xã hội cho người dân địa phương vùng Chiến khu Đ...

Qua các hoạt động kỷ niệm 80 năm thành lập Chiến khu Đ và 65 năm thành lập Trung ương Cục miền Nam khẳng định tầm vóc, vai trò chiến lược và ý nghĩa lịch sử to lớn của Chiến khu Đ và Trung ương Cục miền Nam trong 2 cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc; tri ân sâu sắc những hy sinh, cống hiến của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trên mảnh đất miền Đông gian lao mà anh dũng; bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào về truyền thống cách mạng cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, từ đó khơi dậy tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường để thế hệ hôm nay tiếp nối truyền thông, quyết tâm xây dựng quê hương Đồng Nai văn minh, hiện đại, cùng cả nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.