Chiến tranh giáng đòn vào tham vọng hạ tầng AI Trung Đông

Hàng loạt khoản đầu tư của nhà nước, chiến lược trí tuệ nhân tạo tầm cỡ quốc gia, dự án siêu trung tâm dữ liệu đang tạo nên hệ sinh thái giúp thúc đẩy giai đoạn đa dạng hóa kinh tế tiếp theo trên khắp vùng Vịnh.

Thế rồi tình trạng leo thang căng thẳng Mỹ, Israel với Iran vài tuần qua đem lại bất ổn lớn cho tham vọng trên. Trung Đông chắc chắn vẫn tiếp tục phát triển mạnh hạ tầng AI, nhưng rủi ro địa chính trị sẽ định hình lại cách thức đầu tư cũng như địa điểm nhận được đầu tư ở khu vực. Giới lãnh đạo công nghệ cùng giới hoạch định chính sách nay không chỉ quan tâm đến tốc độ xây dựng năng lực AI, mà còn phải xem xét liệu hạ tầng mà họ theo đuổi có chịu đựng nổi bất ổn địa chính trị ngày càng gia tăng hay không.

Tham vọng phát triển hạ tầng AI tại Trung Đông chịu ảnh hưởng bởi leo thang căng thẳng - Ảnh: Arnold O. A. Pinto / Shutterstock.com

Hạ tầng AI thành hạ tầng quốc gia thiết yếu

Trên khắp vùng Vịnh, hạ tầng AI không còn chỉ là năng lực số bổ sung nữa. Chính phủ các nước xem trung tâm dữ liệu, cụm máy tính hiệu năng cao, mô hình trí tuệ nhân tạo như nền tảng cho tăng trưởng kinh tế trong tương lai.

Theo vài ước tính, trong vòng 5 năm tới công suất trung tâm dữ liệu khu vực có thể tăng hơn gấp 3 lần – từ khoảng 1 gigawatt lên hơn 3 gigawatt. Động lực tăng trưởng đến từ các quỹ đầu tư quốc gia và chương trình chuyển đổi quốc gia chẳng hạn Chiến lược AI của Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) hay Tầm nhìn 2030 của Ả Rập Saudi.

Giám đốc công ty BTA Finance Limited Oscar Monrio de la Herran nhận xét tham vọng phát triển hạ tầng AI hiện tại giống một số làn sóng chuyển đổi số từng thấy trước đây. Kết quả là hạ tầng AI ngày càng được nhìn nhận như lưới điện hoặc hệ thống thanh toán tài chính: đóng vai trò hạ tầng quốc gia thiết yếu phải duy trì hoạt động ngay cả lúc địa chính trị biến động dữ dội nhất.

Căng thẳng đang diễn ra buộc đơn vị phát triển lẫn vận hành phải xem xét kỹ lưỡng tính linh hoạt của cơ sở hạ tầng kỹ thuật số. Hệ thống trí tuệ nhân tạo hiện đại dựa trên trung tâm dữ liệu kết nối chặt chẽ, điện toán đám mây, phần cứng chuyên dụng. Chúng cần có tính linh hoạt cao. Môi trường điện toán phân tán cho phép chuyển đổi khối lượng công việc giữa các cơ sở trong trường hợp xảy ra sự cố.

Tuy nhiên theo ông Herran thì công nghệ không phải thách thức chính: “Kiến trúc hệ thống đã được hiểu rõ. Nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn thường thiết kế môi trường của họ với năng lực xử lý phân tán cùng phương án dự phòng. Khó khăn hơn là vấn đề pháp lý”.

Ví dụ ở lĩnh vực tài chính, loạt quy định nghiêm ngặt đòi hỏi thông tin nhạy cảm phải được lưu giữ tại địa điểm cụ thể – làm hạn chế phương án dự phòng cũng như tính linh hoạt lúc khủng hoảng.

Chuỗi cung ứng bán dẫn

Cuộc xung đột phơi bày điểm yếu của nỗ lực phát triển AI: chuỗi cung ứng bán dẫn. Hạ tầng AI phụ thuộc nguồn cung chip tiên tiến lẫn bộ nhớ chuyên dụng ổn định, cùng quy trình sản xuất phức tạp. Nhưng căng thẳng địa chính trị gây gián đoạn hoạt động sản xuất khí heli – nguyên liệu đầu vào quan trọng của quy trình chế tạo chip tiên tiến. Một phần đáng kể heli đến từ Qatar, biến khu vực vùng Vịnh thành mắt xích chiến lược trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Hạ tầng năng lượng bị hư hại, tuyến hàng hải và sản xuất công nghiệp khu vực gián đoạn cũng tạo ra điểm nghẽn cho sản xuất chip toàn cầu. Tham vọng phát triển hạ tầng AI tại Trung Đông mà chịu ảnh hưởng không nhỏ.

Thách thức về phần cứng, điện năng và năng lực làm mát

Dù cho không hứng chịu căng thẳng địa chính trị, tham vọng phát triển hạ tầng AI tại Trung Đông cũng đối mặt với nhiều thách thức kỹ thuật đặc thù. Khối lượng tác vụ trí tuệ nhân tạo khổng lồ đòi hỏi sức mạnh tính toán khổng lồ và tạo ra lượng nhiệt chưa từng có. Loạt trung tâm dữ liệu thế hệ mới hiện nay sử dụng hệ thống làm mát bằng chất lỏng trực tiếp, đưa chất làm mát trực tiếp đến bộ xử lý thay vì làm mát toàn bộ phòng.

“Ở khu vực mà nhiệt độ mùa hè thường vượt quá 50°C, việc làm mát không chỉ là vấn đề hiệu quả mà còn là vấn đề vật lý”, theo ông Herran.

Năng lực cấp điện là thách thức khác. Chi phí điện năng ở một số quốc gia vùng Vịnh thấp hơn nhiều so với phương Tây, đem lại lợi thế khi xử lý khối lượng tác vụ trí tuệ nhân tạo tiêu tốn nhiều năng lượng. Tuy vậy cung cấp điện năng mật độ cao đáng tin cậy cho trung tâm dữ liệu vẫn chẳng phải việc dễ dàng.

Giám đốc BTA Finance Limited nhận định: “Điểm nghẽn với hạ tầng AI vài năm tới có thể không phải vốn hay đất đai, mà là năng lực cấp điện mật độ cần thiết”.

Nhân tài và quản trị dữ liệu

Ngoài phần cứng và địa chính trị, các đơn vị còn đối mặt với 2 thách thức quen thuộc: quản trị dữ liệu và thiếu hụt nhân tài. Vận hành mô hình AI quy mô lớn tại chỗ đòi hỏi không chỉ sức mạnh tính toán, mà còn cần khuôn khổ mạnh mẽ giám sát mô hình, kiểm toán, đảm bảo chất lượng dữ liệu. Đặc biệt ở một số lĩnh vực như tài chính, doanh nghiệp phải giải thích cách thức trí tuệ nhân tạo đưa ra quyết định đồng thời theo dõi chặt chẽ phiên bản mô hình nào đã được sử dụng trong giao dịch.

Theo ông Herran: “Đơn vị thành công ở lĩnh vực AI không nhất thiết sở hữu sức mạnh tính toán. Họ sẽ là đơn vị coi trọng quản trị dữ liệu như kiểm soát tài chính”.

Bên cạnh đó hạ tầng AI cũng phải đảm bảo an ninh mạng. Trước đây nhiều đơn vị xem an ninh là bước có thể được thêm vào sau khi đã triển khai hạ tầng, nhưng ông Herran cho rằng làm vậy rất nguy hiểm, tính năng bảo mật cần tích hợp ngay từ đầu.

Thời điểm chiến lược

Giới phân tích nhận định bất chấp rủi ro, Trung Đông vẫn sẽ nằm trong số khu vực phát triển AI năng động bậc nhất. Các nước vùng Vịnh tiếp tục xem trí tuệ nhân tạo như trụ cột chính của chính sách đa dạng hóa kinh tế và duy trì sức cạnh tranh trên toàn cầu. Bất ổn địa chính trị buộc họ phải suy nghĩ vượt ra ngoài quy mô hay tốc độ phát triển, quan tâm hơn đến tính linh hoạt, chuỗi cung ứng, sự hài hòa về quy định cũng như chủ quyền hạ tầng.

Cẩm Bình