Cuộc chiến Iran không chỉ 'đốt' các tàu chở dầu

Cơ sở thông tin và năng lượng hiện tại giống như kho lương thực trong chiến tranh thời cổ. Ảnh: Rest of World/iStock.

Sự kiện Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tấn công vào các cơ sở của Amazon Web Services (AWS) tại UAE và Bahrain đánh dấu một bước ngoặt nguy hiểm. Lần đầu tiên, các hạ tầng đám mây dân sự bị coi là mục tiêu quân sự trực tiếp do lưu trữ dữ liệu chiến tranh.

Vụ việc này không chỉ gây gián đoạn dịch vụ mà còn phơi bày lỗ hổng của các mô hình dự phòng hiện nay. Các doanh nghiệp toàn cầu đang phải đối mặt với thực tế rằng dữ liệu của họ có thể bị ảnh hưởng bởi xung đột địa chính trị.

Hạ tầng kỹ thuật số gặp nguy

Trong nhiều thập kỷ, các nhà cung cấp dịch vụ đám mây như Amazon, Google hay Microsoft luôn quảng bá về tính bền vững của hệ thống. Họ xây dựng các "Vùng sẵn sàng" (Availability Zones) để đảm bảo nếu một nơi gặp sự cố, nơi khác sẽ thay thế.

Tuy nhiên, cuộc tấn công của Iran bằng máy bay không người lái đã vô hiệu hóa chiến lược này. Khi nhiều trung tâm dữ liệu trong cùng một khu vực bị tấn công vật lý đồng thời, toàn bộ hệ thống dự phòng đều sụp đổ.

Lý do Iran đưa ra cho hành động này là các máy chủ của AWS đang hỗ trợ quân đội Mỹ. Cụ thể, các hệ thống trí tuệ nhân tạo như Claude của Anthropic được cho đang xử lý dữ liệu tình báo. Điều này biến các cơ sở hạ tầng dân sự trở thành mục tiêu quân sự hợp lệ trong mắt đối phương.

Khói bốc lên sau khi Iran tấn công vào trụ sở chính của Hải quân Mỹ tại Manama ngày 28/2. Ảnh: Hãng thông tấn Anadolu.

“Chúng ta đang chứng kiến sự hội tụ nguy hiểm giữa hạ tầng số và xung đột vật lý”, James Lewis, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định.

Ranh giới giữa công nghệ phục vụ đời sống và công nghệ phục vụ chiến tranh đang trở nên mờ nhạt hơn bao giờ hết.

Nghịch lý thay, sau vụ tấn công, giá cổ phiếu của Amazon lại ghi nhận mức tăng trưởng nhẹ. Các nhà đầu tư không nhìn thấy sự sụp đổ, họ nhìn thấy cơ hội kinh doanh mới.

“Các doanh nghiệp sẽ phải chi nhiều tiền hơn để mua các gói dịch vụ phục hồi thảm họa đa khu vực”, một chuyên gia phân tích tài chính nhận định.

Nhu cầu về an ninh và dự phòng dữ liệu ở cấp độ cao hơn đang trở thành động lực tăng trưởng doanh thu cho các gã khổng lồ công nghệ.

Thách thức mới

Trong 2 năm qua, một sự giao thoa mạnh mẽ đã hình thành giữa Vùng Vịnh và ngành công nghiệp AI toàn cầu với những con số gây kinh ngạc. Microsoft đã cam kết đầu tư 15 tỷ USD vào UAE cho đến năm 2029.

Amazon cũng hứa hẹn chi 5 tỷ USD để xây dựng trung tâm AI tại Riyadh. Trong khi đó, Nvidia đã hợp tác với Humain của Saudi Arabia để cung cấp tới 600.000 đơn vị xử lý đồ họa (GPU).

Đáng chú ý nhất kể đến dự án Stargate UAE của OpenAI, Oracle và G42. Đây là tổ hợp có công suất 5 gigawatt tại Abu Dhabi, dự kiến trở thành cơ sở AI lớn nhất thế giới ngoài lãnh thổ Mỹ.

Tuy nhiên, vụ tấn công vào AWS đã đặt ra dấu hỏi lớn về tính an toàn của các siêu dự án này. Những tổ hợp khổng lồ chính là những mục tiêu cố định và dễ bị tổn thương nhất trước các đòn tấn công tầm xa.

Trung tâm dữ liệu Stargate UAE quy mô lớn 1GW nằm trong khuôn viên AI UAE-Mỹ tại Abu Dhabi. Ảnh: PrNewswire.

Sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ cũng mang lại rủi ro kép cho các nước sở tại. Khi một quốc gia chọn đặt hạ tầng của AWS hay Microsoft, họ vô tình kéo theo cả những kẻ thù của Mỹ vào biên giới của mình.

Các chuyên gia pháp lý quốc tế đang tranh cãi gay gắt về trạng thái bảo vệ của các trung tâm dữ liệu. Nếu một máy chủ chứa cả dữ liệu của bệnh viện lẫn dữ liệu điều khiển drone chiến đấu, liệu nó có còn được bảo vệ bởi luật pháp quốc tế dành cho hạ tầng dân sự hay không?

Đối với các công ty đa quốc gia, sự kiện này là một bài học về các mối lo dữ liệu "vô hình". Nhiều công ty tại châu Âu hoặc châu Á không hề có khách hàng tại Trung Đông nhưng vẫn bị ngừng hoạt động.

Nguyên nhân do thuật toán điều phối của đám mây đã tự động đẩy dữ liệu của họ qua các máy chủ tại UAE để tối ưu hóa tốc độ. Người dùng cuối gần như không có quyền kiểm soát con đường dữ liệu của mình đi qua, dẫn đến việc bị cuốn vào các xung đột không liên quan.

Cuộc tấn công này buộc các chính phủ và tập đoàn phải xem xét lại chiến lược "chủ quyền dữ liệu". Việc đặt tất cả trứng vào một giỏ "đám mây" của các ông lớn công nghệ Mỹ không còn là lựa chọn an toàn tuyệt đối.

Thay vào đó, xu hướng xây dựng các hạ tầng nội địa biệt lập hoặc phân tán dữ liệu ở nhiều lục địa khác nhau đang bắt đầu chiếm ưu thế. Tương lai của ngành AI sẽ không chỉ được quyết định bởi thuật toán, mà còn bởi khả năng bảo vệ các cỗ máy vật lý trước thuốc nổ và drone.

“Đây là lời cảnh tỉnh cho tất cả những ai tin rằng không gian mạng tách biệt với thế giới thực”, một đại diện từ cơ quan an ninh mạng khu vực cho biết.

Thực tế cho thấy, khi căng thẳng địa chính trị leo thang, những sợi cáp quang và trung tâm dữ liệu sẽ là những thứ đầu tiên nằm trong tầm ngắm.

Việt Anh