Chiếng Chèo- chạm vào văn hóa theo cách tự nhiên nhất

Giữa không gian được bài trí bằng những chiếc quạt giấy, tiếng trống Chèo và những gam màu gợi nhớ sân khấu dân gian Bắc Bộ, “Chiếng Chèo” không mang cảm giác của một buổi triển lãm khô cứng hay một chương trình học thuật nặng tính lý thuyết, sự kiện do sinh viên Học viện Thanh Thiếu niên Việt Nam tổ chức giống một cuộc “đối thoại” giữa người trẻ với nghệ thuật truyền thống – nơi Chèo không còn đứng ở khoảng cách xa xôi của sách giáo khoa hay ký ức của thế hệ trước.

Khách mời và các bạn trẻ háo hức trải nghiệm Triền lãm Tứ Sắc Chèo

Ngay phần đầu chương trình, không khí hội trường đã trở nên lặng đi khi trích đoạn “Thị Mầu lên chùa” trong vở chèo cổ Quan Âm Thị Kính được tái hiện. Trên sân khấu, từng động tác múa, ánh mắt lúng liếng và những làn điệu đặc trưng của nhân vật Thị Mầu khiến nhiều khán giả trẻ chăm chú theo dõi. Không ít sinh viên lần đầu tiên được xem Chèo trực tiếp, nhưng vẫn bật cười thích thú trước lối diễn duyên dáng, dí dỏm của nghệ thuật sân khấu dân gian này.

Tiết mục có sự tham gia biểu diễn của NSND Thúy Ngần, NSƯT Văn Minh và NSƯT Văn Chính làm nhạc công cùng hai sinh viên của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội là Phạm Thu Thủy và Mai Thu Giang. Dù là trích đoạn quen thuộc của sân khấu Chèo cổ, nhưng trong không gian đầy sinh khí của người trẻ, “Thị Mầu lên chùa” lại mang một sức sống khác – gần gũi và dễ chạm đến cảm xúc hơn.

Phần tái hiện trích đoạn 'Thị Mầu lên chùa' trong vở 'Quan Âm Thị Kính'

Phía dưới sân khấu, nhiều sinh viên chăm chú ghi hình, lẩm nhẩm hát theo những câu hát được nghệ sĩ hướng dẫn. Không còn cảm giác e dè với nghệ thuật truyền thống, thay vào đó là sự tò mò, hào hứng và cả xúc động.

Không chỉ dừng ở việc thưởng thức biểu diễn, “Chiếng Chèo” còn mở ra không gian trải nghiệm để người trẻ thực sự “chạm” vào Chèo. Tại khu vực triển lãm “Tứ Sắc Chèo”, người tham dự được tìm hiểu về Tứ Chiếng nổi tiếng của nghệ thuật Chèo Bắc Bộ thông qua hình ảnh, phục trang và các chất liệu sân khấu đặc trưng.

Tiếng cười liên tục vang lên trong phần trải nghiệm múa quạt, gõ phách và tập hát làn điệu Chèo. Nhiều sinh viên ban đầu còn ngại ngùng, nhưng chỉ sau vài phút đã mạnh dạn cầm quạt, tập từng động tác dưới sự hướng dẫn của nghệ sĩ.

Nguyễn Minh Anh, sinh viên tham dự chương trình, cho biết trước đây từng nghĩ Chèo là loại hình “khó xem” và chỉ phù hợp với người lớn tuổi. “Khi được nghe trực tiếp và tự mình trải nghiệm, em thấy Chèo rất cuốn hút, gần gũi hơn em nghĩ rất nhiều,” Minh Anh chia sẻ.

Trong phần talkshow “Chiếng Chèo – Khi nghệ thuật truyền thống cất lời”, những chia sẻ của các nghệ sĩ càng khiến khán giả trẻ xúc động hơn. NSƯT Cao Ngọc Sơn cho biết, điều khiến ông bất ngờ nhất chính là tình cảm mà sinh viên dành cho nghệ thuật Chèo: “Tôi từng nghĩ người trẻ bây giờ sẽ ít quan tâm đến Chèo vì có quá nhiều loại hình giải trí hiện đại. Nhưng khi nhận lời mời đến chương trình, nhìn thấy các bạn trẻ chăm chú nghe, hỏi han và hào hứng học hát, tôi thực sự xúc động. Điều đó cho thấy Chèo chưa bao giờ mất đi sức sống, chỉ là cần một cách tiếp cận gần hơn với giới trẻ” ông chia sẻ.

ThS Bùi Thị Hiền – Phó Trưởng khoa Kịch hát Dân tộc, Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội – cho rằng, điều đáng quý nhất là người trẻ hôm nay không còn nhìn nghệ thuật truyền thống bằng tâm thế “bắt buộc phải giữ gìn”, mà đang chủ động tìm hiểu và yêu thích bằng cảm xúc thật.

“Theo tôi, điều quan trọng không phải là ép người trẻ phải yêu Chèo, mà là tạo cơ hội để các bạn tiếp cận. Khi đã hiểu được vẻ đẹp của nghệ thuật truyền thống, các bạn sẽ tự có nhu cầu giữ gìn và lan tỏa, tôi thực sự rất xúc động khi Chèo đang dần ấm lại trong lòng thế hệ trẻ hôm nay” bà nói.

Nhiều sinh viên tham dự cũng cho rằng “Chiếng Chèo” đã thay đổi cách họ nhìn về nghệ thuật dân gian. Một sinh viên khác chia sẻ rằng trước đây chỉ biết đến Chèo qua truyền hình hoặc những đoạn ngắn trên mạng xã hội, nhưng khi xem trực tiếp mới cảm nhận được sự công phu và chiều sâu của loại hình nghệ thuật này.

Điểm nhấn đặc biệt của chương trình là hoạt động “Họa dòng Chèo”, nơi các nghệ sĩ, khách mời và khán giả cùng ký tên lên chiếc quạt – đạo cụ mang tính biểu tượng của sân khấu Chèo.

Khoảnh khắc hàng trăm chữ ký được ghi lên chiếc quạt lớn đặt giữa hội trường khiến nhiều người xúc động. Đó không chỉ là một hoạt động biểu tượng, mà còn cho thấy nghệ thuật truyền thống vẫn đang có chỗ đứng trong lòng thế hệ trẻ.

Bà Nguyễn Thị Huy, Trưởng Ban Tổ chức sự kiện cho biết, ý tưởng tổ chức “Chiếng Chèo” xuất phát từ mong muốn đưa Chèo thoát khỏi hình ảnh “khó tiếp cận” vốn tồn tại lâu nay: “Chúng tôi muốn tạo ra một không gian để các bạn trẻ không chỉ xem Chèo, mà còn trực tiếp trải nghiệm. Khi được cầm quạt, tập múa, tập hát và gõ phách, Chèo sẽ không còn là điều xa lạ nữa,” bà chia sẻ.

Điều đặc biệt của “Chiếng Chèo” không nằm ở quy mô lớn hay sân khấu hoành tráng, mà ở cách những sinh viên trẻ đang chủ động tìm lại và kết nối với văn hóa truyền thống bằng chính ngôn ngữ của thế hệ mình.

Giữa thời đại mà các xu hướng giải trí hiện đại phát triển mạnh mẽ, hình ảnh những sinh viên chăm chú nghe từng câu hát Chèo, hào hứng học múa quạt hay say mê trò chuyện cùng nghệ sĩ gạo cội cho thấy nghệ thuật truyền thống chưa bao giờ thực sự bị lãng quên.

Có thể, điều người trẻ cần không phải là những lời kêu gọi phải “giữ gìn văn hóa dân tộc”, mà là cơ hội để được chạm vào văn hóa theo cách tự nhiên nhất.