Chiềng Lao trăn trở với thiết chế văn hóa cơ sở

Nhà văn hóa xã Chiềng Lao.

Sau khi thực hiện sáp nhập bản, xã Chiềng Lao hiện có 23 bản. Mặc dù 100% số bản đều có nhà văn hóa, song chưa có công trình nào đáp ứng đầy đủ các tiêu chí theo quy định. Do phần lớn được xây dựng từ nhiều năm trước, một số nhà văn hóa đã xuống cấp, quy mô diện tích không còn phù hợp với số hộ và mật độ dân cư sau sáp nhập. Có nơi diện tích chỉ vỏn vẹn khoảng 70 - 80 m², thiếu bàn ghế, khuôn viên chưa được quy hoạch đồng bộ, gây nhiều khó khăn khi tổ chức các cuộc họp bản hoặc sinh hoạt cộng đồng. Đáng chú ý, cả 23 bản đều chưa có sân thể thao đạt chuẩn; bà con chủ yếu tận dụng khoảng đất trống để giao lưu, luyện tập, nên khi thời tiết bất lợi thì các hoạt động ngoài trời đành phải tạm dừng.

Tại bản Tà Sài, bất cập này thể hiện rất rõ khi quy mô dân số ngày một tăng, trong khi diện tích nhà văn hóa lại chật hẹp dù đã từng được cơi nới. Ông Quàng Văn Phanh, Bí thư Chi bộ bản Tà Sài, xã Chiềng Lao, chia sẻ: Hiện nay, bản có 216 hộ với hơn 950 nhân khẩu. Nhà văn hóa được xây dựng từ lâu, thời điểm đó chỉ đáp ứng cho khoảng hơn 50 người sinh hoạt. Dù bản đã cố gắng cơi nới thêm nhưng diện tích mở rộng không đáng kể, vẫn chưa thể đáp ứng nhu cầu thực tế của bà con. Mỗi khi họp bản hay tổ chức sự kiện chung, không gian đều rất ngột ngạt, thiếu chỗ ngồi; các trang thiết bị như bàn ghế, hệ thống âm thanh, loa đài cũng còn nhiều thiếu thốn.

Nhà văn hóa bản Tà Sài, xã Chiềng Lao.

Bên cạnh sự thiếu thốn về không gian sinh hoạt chung, điều kiện duy trì hoạt động của các đội văn nghệ quần chúng cũng gặp không ít trở ngại. Toàn xã hiện có 23 đội văn nghệ bản, bình quân mỗi đội có 7 thành viên. Đây là lực lượng nòng cốt góp phần gìn giữ những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống và khuấy động không khí tươi vui trong các dịp lễ, Tết. Dù đã có chính sách hỗ trợ kinh phí 2 triệu đồng/đội/năm, song mức hỗ trợ này còn rất khiêm tốn. Nhiều đội vẫn thiếu thốn trang phục biểu diễn, nhạc cụ, loa kéo di động; việc mua sắm, sửa chữa chủ yếu phải dựa vào nguồn đóng góp xã hội hóa của các thành viên. Do đó, phong trào tập luyện và giao lưu văn nghệ chưa thể duy trì đều đặn như mong muốn.

Lý giải về nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trên, ông Nguyễn Thanh Lạng, công chức phụ trách Văn hóa - Xã hội xã Chiềng Lao, cho biết: Do đặc thù địa hình đồi núi dốc, các cụm dân cư phân bố rải rác nên việc bố trí quỹ đất bằng phẳng tại các bản rất khó khăn, trong khi nguồn lực đầu tư công của địa phương còn hạn hẹp. Theo quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, diện tích đất quy hoạch nhà văn hóa khu vực miền núi phải đạt từ 200 m² trở lên; vùng núi cao, thôn thuộc xã đặc biệt khó khăn tối thiểu phải từ 100 m² trở lên. Đây là bài toán nan giải khi địa phương tiến hành rà soát, sắp xếp lại các công trình hiện có. Mặt khác, công tác quản lý, bảo dưỡng thường xuyên cũng gặp khó do thiếu kinh phí, đội ngũ quản lý tại các bản chủ yếu là kiêm nhiệm. Thời gian tới, xã sẽ kiểm tra thực tế hiện trạng từng công trình, nắm bắt nhu cầu cụ thể của từng bản để xây dựng phương án đề xuất phù hợp.

Không gian bên trong Nhà văn hóa bản Tà Sài còn thiếu thốn về cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ sinh hoạt cộng đồng.

Vượt lên những khó khăn về cơ sở vật chất, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở Chiềng Lao vẫn nhận được sự đồng thuận, chung sức của nhân dân. Đến cuối năm 2025, toàn xã đã có 3.120/4.345 hộ đạt danh hiệu Gia đình văn hóa (đạt tỷ lệ 72%). Các hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng tiếp tục được duy trì, tạo sợi dây gắn kết cộng đồng và góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc vùng cao.

Để từng bước tháo gỡ điểm nghẽn về thiết chế văn hóa cơ sở, xã Chiềng Lao cần xây dựng lộ trình đầu tư, nâng cấp cụ thể, gắn liền với điều kiện thực tiễn của từng bản làng. Cùng với việc chủ động lồng ghép các nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia, sự hỗ trợ từ ngân sách cấp trên, việc khơi dậy nội lực, đẩy mạnh công tác xã hội hóa và phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong việc xây dựng, bảo quản, khai thác hiệu quả nhà văn hóa sẽ là chìa khóa then chốt giúp Chiềng Lao nâng cao chất lượng đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân.