Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ yêu cầu nâng tầm năng lực cán bộ cơ sở đến chuyển đổi số

Đồng chí Hồ Lê Ngọc - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Nội chính Tỉnh ủy tìm hiểu hiệu quả vận hành chính quyền địa phương 2 cấp tại xã Thuần Trung. Ảnh: Mai Hoa

Nỗ lực đồng bộ để bộ máy vận hành hiệu quả

Đến thời điểm này, sau 9 tháng thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, Nghệ An đã bước qua giai đoạn “chuyển trạng thái”, đưa bộ máy đi vào vận hành thực chất và hiệu quả.

Thực tiễn cho thấy, thành công này đến từ sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt và linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm và nỗ lực lớn của Nghệ An là tập trung kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức. Bên cạnh nguồn cán bộ tại chỗ và đội ngũ từ cấp huyện chuyển về khi dừng hoạt động, Nghệ An đã chủ động điều động, tăng cường cán bộ từ tỉnh về cơ sở.

Tỉnh Nghệ An đã điều động 35 công chức, viên chức thuộc các sở, ban, ngành cấp tỉnh giữ các vị trí chủ chốt cấp xã; biệt phái 16 cán bộ từ tỉnh tăng cường về cho xã; đồng thời, điều chuyển 53 cán bộ, công chức từ xã thừa sang xã thiếu và tiếp nhận 41 viên chức vào làm công chức cấp xã.

Theo báo cáo từ Ban Tổ chức Tỉnh ủy, đến giữa tháng 3/2026, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã với tổng số 8.247 người đã được bố trí tương đối ổn định, cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Đáng chú ý, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã hiện nay là cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cấp huyện (cũ) hoặc được tăng cường từ các sở, ngành cấp tỉnh về, có kinh nghiệm thực tiễn, tư duy quản lý và tinh thần trách nhiệm cao, đã trở thành “hạt nhân” cho bộ máy vận hành hiệu quả.

Tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã. Ảnh: T.L

Song song với kiện toàn nhân sự, Nghệ An đặc biệt chú trọng hỗ trợ chuyên môn cho cơ sở theo hướng thực chất, sát việc từng chuyên ngành, lĩnh vực. Riêng Sở Nông nghiệp và Môi trường đã thành lập 20 đoàn công tác trực tiếp nắm tình hình, hướng dẫn và tháo gỡ khó khăn cho cấp xã. Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh cũng cử cán bộ tăng cường về địa phương hỗ trợ tiếp nhận, giải quyết hồ sơ đất đai. Cách làm này đã rút ngắn khoảng cách giữa cấp tỉnh và cơ sở, chuyển từ cơ chế chỉ đạo hành chính sang đồng hành chuyên môn, tạo sự yên tâm cho cán bộ cấp xã trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Từ thực tiễn cơ sở, đồng chí Nguyễn Thị Nhàn - Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Hưng Nguyên Nam cho rằng: “Điểm thay đổi rõ nhất trong quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp là nhiều vấn đề phát sinh ở cơ sở được tháo gỡ ngay thông qua sự hỗ trợ trực tiếp của các sở, ngành cấp tỉnh. Bởi thế, nhiều vấn đề khó khăn, vướng mắc hay lúng túng trong xử lý hồ sơ đất đai, đầu tư, xây dựng, nông nghiệp hay tài chính được trao đổi, thống nhất cách xử lý ngay, tránh vướng mắc, ách tắc kéo dài. Đây là yếu tố rất quan trọng giúp bộ máy cấp xã vận hành thông suốt khi khối lượng công việc tăng lên sau phân cấp, phân quyền”.

Công chức xã Hưng Nguyên Nam hướng dẫn người dân sử dụng hệ thống dịch vụ công tự động. Ảnh: Mai Hoa

Cùng với yếu tố cán bộ, Nghệ An xác định cải cách hành chính và chuyển đổi số là “đường dẫn” quan trọng bảo đảm chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu lực, hiệu quả.

Đến nay, 100% thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền cấp tỉnh và cấp xã đã được xây dựng quy trình nội bộ và quy trình điện tử, giúp quá trình xử lý hồ sơ minh bạch, rút ngắn thời gian giải quyết. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt mức cao, trong đó, cấp tỉnh đạt trên 91% và cấp xã đạt hơn 99%.

Hệ thống quản lý văn bản điện tử được kết nối liên thông từ Văn phòng Chính phủ đến toàn bộ 130 xã, phường; hơn 12.000 chứng thư số đã được cấp cho cán bộ, công chức. Mạng truyền số liệu chuyên dùng, hệ thống hội nghị trực tuyến và báo cáo điện tử được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng điều hành số theo thời gian thực từ tỉnh đến cơ sở.

Việc vận hành “Một cửa số” thống nhất trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia cùng hệ thống tích hợp, chia sẻ dữ liệu Quốc gia đã từng bước hình thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, giảm khâu trung gian và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đây là nền tảng quan trọng để Nghệ An nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành và từng bước xây dựng chính quyền số trong giai đoạn mới.

Những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là “giảm đầu mối”, mà mục tiêu cốt lõi là nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy và phục vụ tốt người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, để đi đến mục tiêu này, thực tiễn đang đặt ra những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ .

Từ thực tiễn cơ sở, đồng chí Biện Văn Trung - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Thiên Nhẫn cho rằng: Khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu đội ngũ cán bộ có chuyên môn sâu ở các lĩnh vực then chốt như quản lý đất đai, xây dựng, giao thông và công nghệ thông tin. Khi thẩm quyền được phân cấp mạnh về xã, yêu cầu đối với cán bộ cơ sở không chỉ dừng ở thực hiện hành chính mà phải đảm nhiệm vai trò quản lý chuyên ngành.

Một vấn đề cần phân tích thấu đáo và có giải pháp hiệu quả, đó là nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu mới khiến việc thực hiện nhiệm vụ về quy hoạch, quản lý đầu tư xây dựng, quản lý đất đai và hạ tầng giao thông. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu bắt buộc, nhiều địa phương lại thiếu cán bộ chuyên trách công nghệ thông tin đủ năng lực làm “hạt nhân” tham mưu và lan tỏa kỹ năng số trong toàn bộ đội ngũ.

Cán bộ xã Thiên Nhẫn kiểm tra thi công tuyến đường kết nối trên địa bàn. Ảnh: Mai Hoa

Cùng đề cập đến cán bộ, khi góp ý về quy định phân cấp, ủy quyền lĩnh vực đất đai của tỉnh đối với cấp xã theo Nghị định số 49 của Chính phủ, đồng chí Nguyễn Văn Nam - Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Thọ đã thẳng thắn kiến nghị: Cấp xã hiện đang tiếp nhận khối lượng công việc rất lớn, trong khi nguồn lực còn hạn chế. Mỗi xã thường chỉ có 1-2 công chức phụ trách đất đai nhưng phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Nếu tiếp tục phân cấp thêm, nguy cơ quá tải, sai sót trong thực thi công vụ là rất lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và quyền lợi người dân, doanh nghiệp.

Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Thọ cũng cho biết thêm: Thực tế triển khai phân quyền cho cấp xã theo Nghị định số 151/2024/NĐ-CP từ ngày 1/7/2025 đến nay cũng đang bộc lộ nhiều bất cập: Việc giải quyết hồ sơ còn chậm, thiếu thống nhất, dễ phát sinh sai sót; phần lớn các xã còn rất lúng túng trong áp dụng quy định, gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.

Đồng chí Hoàng Quốc Việt - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra đột xuất việc xử lý hành chính của Phòng Quản lý đất đai. Ảnh: Mai Hoa

Ở góc độ quản lý ngành, Trưởng phòng Quản lý đất đai, Sở Nông nghiệp và Môi trường, ông Thái Duy Hùng cho rằng: Lĩnh vực đất đai vốn có hệ thống quy định phức tạp, liên quan chặt chẽ đến tài chính, thuế, xây dựng và quyền lợi trực tiếp của người dân. Trong khi, một số công chức, kể cả lãnh đạo phòng kinh tế cấp xã trước đây chưa phụ trách lĩnh vực này, nên khi tham mưu, thực hiện nhiệm vụ này đang khá lúng túng, tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, chuyển văn bản xin ý kiến cấp trên còn khá nhiều, dẫn đến thời gian xử lý công vụ kéo dài.

Không chỉ về nhân lực mà cơ chế vận hành, hạ tầng số cũng đang là một “điểm nghẽn” đáng chú ý. Trưởng phòng Hành chính tư pháp, Sở Tư pháp Nghệ An, ông Võ Văn Tám cho biết: Tình trạng phần mềm chạy chậm, lỗi kết nối hoặc gián đoạn đường truyền vẫn xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ cho người dân. Mặt khác, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư chưa được cập nhật đầy đủ, đồng bộ, khiến việc khai thác dữ liệu phục vụ cải cách hành chính chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Khi dữ liệu chưa “sạch” và liên thông chưa hoàn chỉnh, mục tiêu quản trị dựa trên dữ liệu vẫn còn gặp nhiều rào cản.

Cán bộ Sở Tư pháp giải quyết công việc trên môi trường số. Ảnh: Mai Hoa

Từ những vấn đề thực tiễn nêu trên, các địa phương kiến nghị Trung ương và tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng đồng bộ giữa phân cấp thẩm quyền với bảo đảm nguồn lực thực hiện. Cùng với việc kiện toàn tổ chức bộ máy, cần có chiến lược dài hạn về đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, nhất là ở các lĩnh vực chuyên sâu và chuyển đổi số.

Song song với đó, việc nâng cấp hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa và liên thông dữ liệu, bảo đảm các hệ thống số vận hành ổn định, thông suốt là yêu cầu cấp thiết. Chỉ khi giải quyết đồng thời các điểm nghẽn về con người, thể chế và công nghệ, việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp mới thực sự đáp ứng mục tiêu hiệu lực, hiệu quả và phục vụ tốt người dân, doanh nghiệp.