Chính sách thuế hợp lý sẽ góp phần nuôi dưỡng nguồn thu

Ngưỡng miễn thuế: Phân tầng để phù hợp

Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Chính phủ đã trình Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Trong đó, nội dung nhận được nhiều sự quan tâm nhất là phương án điều chỉnh ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh.

Theo Chính phủ, từ đầu năm 2026 đến nay, tình hình thế giới biến động mạnh khiến giá nhiên liệu tăng cao, làm gia tăng chi phí đầu vào và suy giảm sức mua trong nước. Đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là các hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp quy mô nhỏ - những chủ thể vốn hạn chế về vốn và nhân lực.

Để tháo gỡ khó khăn này, Chính phủ đề xuất không quy định cứng ngưỡng doanh thu chịu thuế trong luật mà giao Chính phủ quy định cụ thể ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân và mức doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng của hộ, cá nhân kinh doanh; bổ sung quy định về mức doanh thu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp và giao Chính phủ quy định chi tiết mức này.

Thuế Hà Nội ra quân Tháng cao điểm đồng hành, hỗ trợ hộ kinh doanh tuân thủ chính sách, pháp luật thuế. Ảnh: ĐH

Với bối cảnh hộ, cá nhân kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, việc cải cách chính sách thuế cần được thực hiện một cách chiến lược để vừa hỗ trợ sự phát triển của khu vực này, vừa bảo đảm nguồn thu ngân sách và công bằng xã hội. Các đề xuất nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế từ 1 tỷ đồng, 2 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng cho thấy sự cần thiết cải cách nhưng cần có cách tiếp cận linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.

Việc áp dụng một ngưỡng doanh thu miễn thuế duy nhất cho toàn bộ hộ, cá nhân kinh doanh có thể chưa phản ánh đầy đủ sự đa dạng trong các ngành nghề. Mức doanh thu có thể tương đương nhưng biên lợi nhuận giữa các ngành lại khác nhau. Ví dụ, ngành bán lẻ có lợi nhuận thấp hơn ngành dịch vụ. Do đó, thay vì áp dụng một mức ngưỡng cứng, cần áp dụng mô hình phân tầng doanh thu. Nhóm nhỏ (dưới 1,5 tỷ đồng/năm): Miễn thuế hoặc thuế suất thấp. Nhóm trung gian (từ 1,5 - 3 tỷ đồng): Áp dụng thuế theo tỷ lệ trên doanh thu (hoặc khoán) có điều chỉnh theo ngành nghề. Nhóm lớn (trên 3 tỷ đồng): Yêu cầu kê khai hóa đơn đầy đủ, chuyển dần thành doanh nghiệp. Các phương án này sẽ giúp bảo vệ hộ kinh doanh nhỏ, đồng thời thúc đẩy các hộ lớn minh bạch hóa hoạt động của mình.

Bước chuyển tất yếu nhưng cần có lộ trình

Việc xem hộ kinh doanh như cá nhân kinh doanh và áp dụng thuế thu nhập cá nhân có cơ sở pháp lý, vì thu nhập của hộ kinh doanh về bản chất là thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, để áp dụng cơ chế này ngay lập tức sẽ gặp khó khăn vì hầu hết hộ kinh doanh chưa có hệ thống kế toán đầy đủ, dẫn đến nguy cơ gian lận và gia tăng chi phí quản lý.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi. Ảnh: NVCC

Giải pháp khả thi là triển khai theo lộ trình. Ngắn hạn: Áp dụng thuế theo tỷ lệ doanh thu, khuyến khích sử dụng hóa đơn điện tử. Trung hạn: Áp dụng thí điểm đối với hộ kinh doanh có quy mô lớn, có khả năng đáp ứng yêu cầu kế toán. Dài hạn: Từng bước áp dụng thuế thu nhập cá nhân khi điều kiện quản lý và tuân thủ được cải thiện. Điều này sẽ giúp cải cách thuế đi đúng hướng, không gây xáo trộn lớn cho khu vực hộ kinh doanh.

Để đảm bảo công bằng, việc áp dụng thuế chỉ dựa vào doanh thu là chưa đủ. Cần kết hợp thêm các yếu tố như: Đặc thù ngành nghề, bởi mỗi ngành có tỷ suất lợi nhuận và chi phí khác nhau, cần điều chỉnh thuế suất linh hoạt; mức độ minh bạch, hộ kinh doanh có hóa đơn, chứng từ đầy đủ nên được hưởng thuế suất ưu đãi hơn; quy mô lao động, hộ kinh doanh sử dụng nhiều lao động và có quy mô lớn sẽ phải chịu thuế theo mức cao hơn, phản ánh đúng tiềm năng và quy mô của họ. Việc kết hợp các yếu tố này sẽ tạo ra một hệ thống thuế công bằng và hợp lý hơn, đảm bảo không có sự chênh lệch quá lớn giữa các nhóm đối tượng.

Với khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh tại Việt Nam, tạo việc làm cho hàng triệu lao động, khu vực này là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế. Chính sách thuế cần không chỉ thu đúng, thu đủ mà còn khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi và phát triển.

Một hệ thống thuế hiệu quả cần đạt 3 mục tiêu đồng thời: Đơn giản, dễ tuân thủ đối với hộ kinh doanh nhỏ; công bằng, minh bạch đối với các quy mô lớn hơn; khuyến khích chuyển đổi từ hộ kinh doanh cá thể sang mô hình doanh nghiệp. Một chính sách thuế công bằng, minh bạch sẽ giúp tạo ra động lực phát triển bền vững cho khu vực hộ kinh doanh và tạo nền tảng vững chắc cho sự tăng trưởng của nền kinh tế.

Cải cách chính sách thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh là bước đi cần thiết để hỗ trợ phát triển khu vực này nhưng nên áp dụng linh hoạt và có lộ trình rõ ràng. Cần phân tầng ngưỡng doanh thu miễn thuế, đánh thuế theo thu nhập cá nhân với lộ trình dài hạn và đảm bảo công bằng qua việc tính đến các yếu tố như ngành nghề, mức độ minh bạch và quy mô lao động. Chính sách thuế không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nơi nuôi dưỡng nguồn thu - động lực giúp hộ kinh doanh lớn lên, từ đó đóng góp mạnh mẽ hơn vào sự phát triển của nền kinh tế.