Chóng mặt khi đổi tư thế: Hiểu đúng về 'sỏi tai' và tụt huyết áp

“Sỏi tai” cũng là một dạng rối loạn tiền đình

“Sỏi tai” là cách gọi quen thuộc của các tinh thể canxi rất nhỏ, vốn tồn tại trong tai trong và tham gia cảm nhận trọng lực, chuyển động của đầu.

Chóng mặt khi trở mình hoặc ngồi dậy có thể là biểu hiện của sỏi tai, cần thăm khám để xác định đúng nguyên nhân

Khi những tinh thể này bong khỏi vị trí ban đầu, lọt vào ống bán khuyên, chúng có thể làm sai lệch tín hiệu về chuyển động gửi lên não.

Hệ quả là người bệnh có cảm giác bản thân hoặc cảnh vật xung quanh đang xoay tròn dù thực tế không chuyển động như vậy.

Tình trạng này được gọi là chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, viết tắt là BPPV. Đây là một dạng rối loạn tiền đình ngoại biên, vì vậy không nên coi “sỏi tai” và “tiền đình” là hai bệnh hoàn toàn tách biệt.

Dấu hiệu điển hình là cơn chóng mặt xuất hiện khi trở mình trên giường, nằm xuống, ngồi dậy hoặc ngửa đầu. Cơn quay thường kéo dài vài giây đến dưới một phút, có thể kèm buồn nôn. Khi giữ đầu yên, cảm giác quay thường giảm, nhưng người bệnh vẫn có thể còn chông chênh.

Vì sao các tinh thể trong tai bị lạc chỗ?

Nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Tuổi tác là yếu tố thuận lợi, bởi những thay đổi ở tai trong khiến các tinh thể dễ bong ra hơn. Bệnh thường gặp hơn ở người từ 50 tuổi trở lên.

Ngoài ra, chóng mặt tư thế có thể xuất hiện sau chấn thương đầu, viêm hoặc tổn thương tai trong, đôi khi liên quan đến phẫu thuật tai. Tuy nhiên, có các yếu tố này không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh.

Trở mình hay ngồi dậy thường chỉ kích hoạt cơn chóng mặt khi tinh thể đã lạc chỗ. Vì vậy, không nên vội cho rằng bệnh hình thành do nằm sai tư thế.

Phân biệt với tụt huyết áp tư thế

Tụt huyết áp tư thế xảy ra khi huyết áp giảm lúc chuyển sang tư thế thẳng đứng, thường từ nằm hoặc ngồi sang đứng. Người bệnh có thể thấy choáng váng, tối sầm mắt, yếu người, muốn ngất; triệu chứng thường giảm khi ngồi hoặc nằm xuống.

Trong khi đó, chóng mặt do sỏi tai thường nổi bật bởi cảm giác xoay tròn khi đầu đổi vị trí, kể cả lúc vẫn đang nằm trên giường. Đây là điểm gợi ý hữu ích, nhưng không đủ để tự chẩn đoán.

Bác sĩ cần hỏi thời gian kéo dài của cơn, yếu tố khởi phát, khám thăng bằng và thực hiện nghiệm pháp tư thế. Khi nghi tụt huyết áp tư thế, việc đo huyết áp ở các tư thế khác nhau giúp đánh giá nguyên nhân.

Điều trị đúng nguyên nhân, tránh tự dùng thuốc

Nếu xác định BPPV, điều trị chính là thủ thuật đưa các tinh thể về đúng vị trí. Epley là thủ thuật thường dùng cho thể bệnh hay gặp.

Bác sĩ phải xác định bên tai và ống bán khuyên bị ảnh hưởng để lựa chọn cách xử trí phù hợp. Thuốc giảm chóng mặt không đưa tinh thể về chỗ cũ và không được khuyến cáo dùng thường quy cho BPPV.

Người bệnh nên đổi tư thế chậm, có điểm tựa khi đứng lên và tránh lái xe khi còn chóng mặt. Không nên tự tập xoay đầu theo video khi chưa được chẩn đoán, nhất là người có bệnh cổ, lưng hoặc bệnh mạch máu.

Đặc biệt, chóng mặt mới xuất hiện, kéo dài liên tục, không thể đứng vững hoặc kèm nói khó, yếu tay chân, nhìn đôi, đau đầu dữ dội cần được cấp cứu. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến đột quỵ, không nên mặc định là “sỏi tai” hay “tiền đình”.