Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Mọi chính sách hỗ trợ phải 'chạy' trên nền tảng dữ liệu liên thông

Tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, chiều nay, 17/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về 3 dự án Luật, gồm: dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự phiên thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh

Doanh nghiệp thiếu vốn không chỉ nằm ở nguồn cung tín dụng

Thảo luận về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa là vốn tín dụng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động nhưng chỉ chiếm khoảng 20% tổng dư nợ tín dụng của toàn nền kinh tế. Đến tháng 8/2026, dư nợ tín dụng đối với khu vực này đạt khoảng 4,1 triệu tỷ đồng, tăng 12,4% so với cuối năm 2025, cao hơn mức tăng chung của toàn hệ thống. Các ngân hàng cũng đã công bố các gói tín dụng ưu đãi với tổng quy mô trên 407.000 tỷ đồng, lãi suất thấp hơn từ 1 - 2 điểm phần trăm/năm.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận

"Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn. Khoảng trống tài chính chưa được đáp ứng của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn rất lớn, ước tính khoảng 21,7 tỷ USD. Có thể nói đây là nút thắt cốt tử", Chủ tịch Quốc hội nói.

Lý giải nguyên nhân của tình trạng trên, Chủ tịch Quốc hội nêu 4 nguyên nhân:

Thứ nhất, quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp. Hầu hết ngân hàng vẫn yêu cầu bất động sản hoặc tài sản có giá trị cao để bảo đảm khoản vay, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, mới thành lập, thường thiếu hoặc không có những tài sản này.

Thứ hai, thiếu minh bạch thông tin và năng lực quản trị dòng tiền còn hạn chế. Báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp chưa chuẩn hóa, chưa tách bạch tài chính cá nhân với tài chính doanh nghiệp, khiến ngân hàng khó đánh giá khả năng trả nợ thực sự. "Khi chưa đánh giá được khả năng trả nợ thực sự, ngân hàng khó có cơ sở để quyết định cho vay", Chủ tịch Quốc hội nhận định.

Thứ ba, năng lực hấp thụ vốn còn yếu. Theo Chủ tịch Quốc hội, ngay cả khi được vay, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa có phương án kinh doanh rõ ràng, chưa quản trị tốt dòng tiền, dẫn đến rủi ro gia tăng và khiến ngân hàng thận trọng khi mở rộng tín dụng.

Thứ tư, những hạn chế trên tạo thành một vòng luẩn quẩn: thiếu vốn nên doanh nghiệp không thể mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị; doanh thu, dòng tiền yếu lại khiến doanh nghiệp càng khó tiếp cận vốn.

ĐBQH TP. Hồ Chí Minh tham dự phiên thảo luận

"Đây là vòng luẩn quẩn kéo dài nhiều năm và cần được tháo gỡ mạnh mẽ trong luật lần này". Nhấn mạnh như vậy, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa phải chuyển mạnh từ cho vay dựa chủ yếu vào tài sản thế chấp sang cho vay trên cơ sở đánh giá dòng tiền, dữ liệu giao dịch, hợp đồng, đầu ra và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Thủ tướng Chính phủ và Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cũng đã chỉ đạo vấn đề này.

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần thí điểm cơ chế sandbox cho vay không có hoặc có ít tài sản bảo đảm dựa trên cơ sở dữ liệu; cải cách và nâng cao hiệu quả hoạt động của quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa kế toán, minh bạch tài chính và nâng cao năng lực quản trị; đa dạng hóa nguồn vốn thông qua quỹ đầu tư, thị trường trái phiếu và cho thuê tài chính.

"Có thể nói, doanh nghiệp thiếu vốn không chỉ nằm ở nguồn cung tín dụng. Các ngân hàng có những chương trình sẵn sàng giải ngân, nhưng cách đánh giá rủi ro và khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp vẫn là những nút thắt. Nếu không tháo gỡ được những điểm nghẽn này thực chất thì các chính sách hỗ trợ khác về thuế, mặt bằng, công nghệ và thị trường cũng khó phát huy đầy đủ hiệu quả", Chủ tịch Quốc hội nhận định.

Lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hỗ trợ theo lộ trình trưởng thành của doanh nghiệp

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải bám sát định hướng chiến lược như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu khi làm việc với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đó là: lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hỗ trợ theo lộ trình trưởng thành của doanh nghiệp, chuyển từ tư duy cấp phát sang kiến tạo phát triển.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, thành công phụ thuộc vào khâu tổ chức thực hiện. Luật đã có, nghị định và thông tư cũng có, nhưng điều quyết định là chính sách có đi vào thực tế hay không.

ĐBQH TP. Hồ Chí Minh tham dự phiên thảo luận

"Vì vậy, cần quy định rõ trong luật trách nhiệm số hóa triệt để ngay từ đầu. Mọi chính sách hỗ trợ phải "chạy" trên nền tảng dữ liệu liên thông, từ đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội, tín dụng. Đồng thời, phải gắn trách nhiệm giải trình với kết quả đầu ra rõ ràng, công khai", Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, cần ưu tiên hỗ trợ thực chất cho nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, bởi đây là "vùng trũng" lớn nhất hiện nay, nếu làm tốt những vấn đề nêu trên, Luật sẽ không chỉ dừng ở hỗ trợ mà còn trở thành công cụ thực sự giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam phát triển về chất, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Nếu chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính sẽ rất khó giải quyết căn cơ

Cũng cho rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh hiện nay đang rất thiếu vốn và tình trạng này đang ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn, ĐBQH Nguyễn Văn Thân đề nghị phải giải quyết hài hòa khoảng cách giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động. Nếu lãi suất cho vay quá cao thì doanh nghiệp khó tiếp cận vốn; nhưng nếu lãi suất tiền gửi quá thấp thì cũng khó thu hút nguồn tiền nhàn rỗi trong dân cư.

ĐBQH Nguyễn Văn Thân phát biểu thảo luận tại tổ

Để giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và khả năng cung ứng vốn, đại biểu Nguyễn Văn Thân đề nghị cần triển khai những giải pháp thực chất như: phát triển ngân hàng số, áp dụng cơ chế sandbox và mở rộng hoạt động của các tổ chức tài chính ngoài ngân hàng truyền thống; tận dụng nguồn vốn trong dân, kết hợp với công nghệ sandbox; có chính sách huy động tốt hơn nguồn vốn trong dân thông qua trái phiếu.

Nhắc lại kiến nghị đã nêu nhiều năm qua về phát triển ngân hàng số, đại biểu Nguyễn Văn Thân cũng cho rằng, ngân hàng số có thể góp phần giải quyết hai vấn đề: giảm lãi suất và cho vay tín chấp. Đại biểu Nguyễn Văn Thân tha thiết đề nghị Quốc hội, Chính phủ nghiên cứu cho phép thí điểm một hoặc một số mô hình ngân hàng số phù hợp.

ĐBQH Nguyễn Thanh Tùng phát biểu thảo luận tại tổ

Nhìn từ góc độ ngân hàng, ĐBQH Nguyễn Thanh Tùng cho rằng, chia sẻ dữ liệu là nội dung rất quan trọng. Khi doanh nghiệp nhỏ và vừa đề nghị vay vốn, ngân hàng thường xem xét báo cáo tài chính và các tài liệu liên quan. Tuy nhiên, chất lượng, độ tin cậy của báo cáo tài chính không phải lúc nào cũng bảo đảm.

Đại biểu cho rằng, cần nghiên cứu cơ chế sử dụng dữ liệu thuế để nâng cao tính minh bạch trong quá trình thẩm định tín dụng. Đối với doanh nghiệp muốn vay vốn và hưởng chính sách ưu đãi, có thể nghiên cứu yêu cầu sử dụng dữ liệu, báo cáo thuế chính thức làm căn cứ đối chiếu. Nếu được kết nối và phân quyền phù hợp, ngân hàng có thể khai thác thông tin trực tiếp từ hệ thống của cơ quan thuế, qua đó giảm phụ thuộc vào tài liệu do doanh nghiệp tự cung cấp.

ĐBQH Trần Anh Tuấn phát biểu thảo luận tại tổ

ĐBQH Đỗ Đức Hiển phát biểu thảo luận tại tổ

Cơ chế này vừa giúp minh bạch hóa tình hình tài chính, vừa tạo động lực để doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và nâng cao chất lượng quản trị. Những doanh nghiệp có báo cáo minh bạch, có nhu cầu phát triển và sử dụng vốn hiệu quả sẽ có cơ hội tiếp cận chính sách hỗ trợ tốt hơn.

ĐBQH Nguyễn Thị Thanh Mai phát biểu thảo luận tại tổ

ĐBQH Tào Đức Thắng phát biểu thảo luận tại tổ

ĐBQH Võ Văn Minh phát biểu thảo luận tại tổ

Liên quan đến đề xuất của đại biểu Nguyễn Văn Thân về ngân hàng số, đại biểu Nguyễn Thanh Tùng lưu ý, mô hình ngân hàng số phụ thuộc rất lớn vào chất lượng và khả năng chia sẻ dữ liệu. Do đó, cần đánh giá kỹ điều kiện về dữ liệu, nguồn vốn, quản trị rủi ro và khả năng tiếp cận khách hàng.