Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Thông thoáng cho người làm ăn chân chính, nhưng phải nghiêm khắc với kẻ gian dối

Đã thể chế hóa các chủ trương lớn, chuyển mạnh sang hậu kiểm, quản lý theo chuỗi

Thảo luận về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tại Phiên thảo luận tổ chiều nay, 24/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, an toàn thực phẩm là câu chuyện của từng bữa ăn, từng gia đình, từng người dân, nhưng đồng thời cũng liên quan trực tiếp đến sức khỏe giống nòi và uy tín quốc gia.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại Tổ 2

"Tôi rất mừng vì trước đây, một mâm cơm có tới 3 bộ quản lý, nhưng lần sửa đổi này hướng tới việc thống nhất có 1 bộ quản lý", Chủ tịch Quốc hội chia sẻ, đồng thời cho biết cơ bản thống nhất với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra dự án Luật.

Chủ tịch Quốc hội ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ, Bộ Y tế trong việc khẩn trương chuẩn bị, tiếp thu khoảng 70% ý kiến thẩm tra sơ bộ và ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Dự thảo Luật đã thể chế hóa các chủ trương lớn, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý theo chuỗi, dựa trên phân tích nguy cơ và lấy dữ liệu làm nền tảng.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý hồ sơ dự án Luật gửi còn chậm, chưa có đầy đủ dự thảo thông tư, nghị định cập nhật để đại biểu nghiên cứu; đề nghị không lặp lại việc này và giao Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội nhắc nhở các bộ, ngành gửi đầy đủ hồ sơ dự án luật đến ĐBQH đúng thời hạn, bảo đảm điều kiện nghiên cứu, thảo luận thực chất.

Nội dung đột phá không để "nằm chờ" ở nghị định, thông tư

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh 4 vấn đề cần tập trung hoàn thiện đối với dự án Luật:

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Thứ nhất, những nội dung đột phá phải được quy định ngay trong Luật, không để "nằm chờ" ở nghị định, thông tư.

Dự thảo Luật có 32/74 tổng số điều giao Chính phủ, Bộ trưởng quy định chi tiết. Đáng chú ý, một số nội dung được xác định là đột phá lại để ngỏ, chưa được quy định cụ thể trong Luật, như: lộ trình áp dụng thực hành vệ sinh tốt, hệ thống quản lý tiên tiến, phương thức phân tích nguy cơ và kiểm tra thực phẩm nhập khẩu...

Nêu rõ, Quốc hội không thể thông qua chính sách mà lại không nhìn thấy "ruột" của chính sách, cùng với đó là bài học từ việc phải tạm dừng hiệu lực Nghị định số 46/2026/NĐ-CP vẫn còn rất mới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị những nội dung đã rõ, đã chín phải được luật hóa ngay.

Đại biểu tham dự phiên thảo luận tại Tổ 2

"Tối thiểu là Luật phải luật hóa rõ đối tượng áp dụng, các yêu cầu cơ bản và thời hạn hoàn thành từng lộ trình. Đồng thời, cần quy định cụ thể thời điểm có hiệu lực của các văn bản hướng dẫn, bảo đảm văn bản quy định chi tiết có hiệu lực đồng thời với Luật khi cần thiết. Quốc hội không thể thông qua một đạo luật mà "phần vỏ" nằm trong Luật, còn "phần ruột" của chính sách lại chờ nghị định, thông tư", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Phải có một đầu mối quản lý thật, chịu trách nhiệm đến cùng

Thứ hai, phải có một đầu mối quản lý thật, chịu trách nhiệm đến cùng.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, Chỉ thị số 17 của Ban Bí thư Trung ương Đảng đã xác định rõ yêu cầu thống nhất đầu mối quản lý an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên, dự thảo Luật vẫn duy trì sự tham gia quản lý chuyên ngành của 6 bộ, trong khi Bộ Y tế được xác định là đầu mối nhưng nhiều nhiệm vụ vẫn được giao cho các bộ khác chủ trì hoặc phối hợp.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra rà soát kỹ vấn đề này, bảo đảm quy định của Luật thực sự phù hợp với chủ trương đã đề ra.

Chẳng hạn, đối với việc chống thực phẩm giả, trách nhiệm kiểm tra được giao cho nhiều cơ quan. Đối với thực phẩm nhập khẩu, trách nhiệm cũng có sự tham gia của Bộ Y tế và UBND cấp tỉnh.

Thực tiễn cho thấy, nhiều đầu mối cùng quản lý thì có nguy cơ đùn đẩy trách nhiệm tại những khâu giáp ranh. Các đường dây sản xuất, kinh doanh sữa giả, thực phẩm chức năng giả quy mô lớn bị phát hiện thời gian qua đã "lọt qua" những kẽ hở đó.

Từ những phân tích trên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị mỗi nhiệm vụ phải có một cơ quan chịu trách nhiệm chính; cơ quan đầu mối phải được trao đủ thẩm quyền, bảo đảm thực quyền; Chính phủ báo cáo Quốc hội hằng năm về kết quả thực hiện.

"Khi xảy ra sự cố, người dân phải biết hỏi cơ quan nào chịu trách nhiệm. Không cơ quan nào được nói rằng "đó không phải là việc của tôi", Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.

Cải cách thủ tục phải mang lại hiệu quả thực chất

Thứ ba, hậu kiểm không phải là buông lỏng; cải cách thủ tục phải mang lại hiệu quả thực chất

Các ĐBQH tại Tổ 2 đã phân tích khá rõ vấn đề tiền kiểm và hậu kiểm. Chủ tịch Quốc hội đồng tình không nên đặt ra quá nhiều thủ tục trước khi doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường, nhưng khi đã chuyển sang hậu kiểm thì phải thực chất, không buông lỏng được.

Hiện còn ý kiến khác nhau về thời hạn 5 năm của giấy đăng ký công bố sản phẩm và 3 năm của giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

ĐBQH Phạm Văn Thanh (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Nhấn mạnh mục tiêu quản lý là chính đáng, nhưng công cụ quản lý phải là dữ liệu, không bắt doanh nghiệp nộp lại giấy tờ, Chủ tịch Quốc hội đề nghị ngay trong luật cần có cơ chế gia hạn tự động trực tuyến đối với các hồ sơ đủ điều kiện; không yêu cầu nộp lại hồ sơ và thu phí tiếp nhận nếu không có thay đổi cần thẩm định; tiếp nhận hồ sơ chỉ là ghi nhận để phục vụ hậu kiểm, không trở thành điều kiện...

ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Đồng thời, cần thu hẹp diện phải đăng ký vào những nhóm sản phẩm thực sự có nguy cơ cao, không để lợi ích nhóm len lỏi vào quá trình cấp giấy phép, chứng nhận.

"Thông thoáng cho người làm ăn chân chính, nhưng phải nghiêm khắc với kẻ gian dối. Người chân chính, tuân thủ pháp luật phải được bảo vệ; người vi phạm phải kiểm tra gắt gao để kịp thời phát hiện và xử lý", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Thứ tư, hậu kiểm phải có đủ nhân lực, phương tiện và chế tài đủ sức răn đe.

Theo Chủ tịch Quốc hội, năng lực thử nghiệm, hệ thống dữ liệu và nguồn lực thực hiện hậu kiểm hiện vẫn là những vấn đề cần được làm rõ. Cần xác định cụ thể nguồn lực, phương án đầu tư và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Đặc biệt, phải làm rõ điều kiện bảo đảm thực thi tại cấp xã.

"Nếu không có phòng thí nghiệm, dữ liệu và con người thì chỉ là "hậu kiểm trên giấy". Tôi lo nhất bây giờ là ở các xã, phường nếu phân cấp xuống phải thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, quản lý an toàn thực phẩm thì phải có phương tiện, điều kiện, thiết bị máy móc mới làm được", Chủ tịch Quốc hội nói.

Bắt buộc kích hoạt cảnh báo trên hệ thống trong vòng 2 - 6 giờ khi phát hiện ngộ độc thực phẩm tập thể

Đề cập các vụ ngộ độc tập thể tại trường học cho thấy việc xác định nguyên nhân đôi khi còn chậm, làm mất thời gian quan trọng để xử lý và hạn chế hậu quả, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bắt buộc kích hoạt cảnh báo trên hệ thống trong vòng 2 - 6 giờ khi phát hiện ngộ độc thực phẩm tập thể.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, kể cả trách nhiệm liên đới bồi thường trong trường hợp có căn cứ pháp luật; bổ sung hình thức cấm hành nghề có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với những trường hợp vi phạm cố ý, đặc biệt nghiêm trọng, nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định.

Đặc biệt, phải bảo đảm chế tài đủ sức răn đe, không để chi phí vi phạm "rẻ" hơn chi phí tuân thủ. Những chủ thể cố tình gây nguy hại cho sức khỏe người tiêu dùng vì lợi nhuận phải bị xử lý nghiêm, trường hợp cần thiết phải bị loại ra khỏi thị trường.

Phải có giải pháp kiểm soát chất lượng giám định ngay sau khi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Chủ tịch Quốc hội nêu một số vấn đề cần quan tâm.

Thứ nhất, bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là vấn đề đang được quan tâm nhất. Dự thảo Luật đã bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, chuyển sang cơ chế thông báo khi tổ chức, cá nhân hoạt động. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải có giải pháp kiểm soát chất lượng giám định ngay sau khi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ.

"Nếu không kiểm soát tốt có thể dẫn đến giám định rẻ tiền, thiếu chuyên môn, làm méo mó kết quả giám định. Thực tế, một số vụ tranh chấp về nhãn hiệu, sáng chế kéo dài do kết quả giám định mâu thuẫn hoặc chưa đủ độ tin cậy", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

ĐBQH Đỗ Đức Hiển (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Thứ hai, bãi bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng; việc thay đổi chủ văn bằng được thực hiện thông qua thủ tục sửa đổi văn bằng. Chủ tịch Quốc hội nhất trí cần tạo điều kiện thuận lợi, nhưng cần quy định rõ cơ chế cập nhật dữ liệu và công khai dữ liệu sau chuyển nhượng, tránh rủi ro tranh chấp về quyền sở hữu sau chuyển nhượng.

Thứ ba, chuyển giao quản lý đối với giống cây trồng sang Bộ Khoa học và Công nghệ. Chủ tịch Quốc hội đề nghị có phương án chuyển giao cụ thể, không để gián đoạn trong việc tiếp nhận, giải quyết hồ sơ hoặc tạo khoảng trống quản lý. Đồng thời, cần rà soát kỹ các quy định của Luật Trồng trọt để bảo đảm thống nhất.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý một điểm nghẽn lớn cần tiếp tục nghiên cứu là định giá, thương mại hóa tài sản trí tuệ. Hiện nay, việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm trong hoạt động tín dụng còn gặp khó khăn do thiếu cơ chế định giá chuẩn, thiếu dữ liệu giao dịch đủ tin cậy.

Một vấn đề khác là trí tuệ nhân tạo và bản quyền. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ số 131/2025/QH15 đã có các quy định liên quan đến trí tuệ nhân tạo, trong đó, quy định rõ AI không phải là chủ thể quyền nhưng thực tiễn vẫn còn những lúng túng về huấn luyện AI, tác phẩm do AI hỗ trợ, trách nhiệm của các nền tảng số... AI có những mặt tích cực nhưng cũng có những mặt trái, do đó, cần tiếp tục làm rõ các vấn đề liên quan.

Bên cạnh đó, việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số, nhất là đối với hành vi xâm phạm xuyên biên giới còn chậm, chứng cứ điện tử còn khó thu thập.

"Đối với dự án Luật Sở hữu trí tuệ, tôi đề nghị vấn đề số 1 là phải có cơ chế kiểm soát chất lượng giám định sau khi bỏ điều kiện kinh doanh; thứ hai là, bảo đảm việc chuyển giao quản lý giống cây trồng không bị gián đoạn và đồng bộ với Luật Trồng trọt; thứ ba là, tiếp tục hoàn thiện cơ chế định giá và thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, tài sản trí tuệ", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.