Thu hút đầu tư cần kiểm soát nguồn lực, rõ giới hạn thẩm quyền

Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng Lê Ngọc Châu chủ trì phiên thảo luận. Ảnh: Lâm Hiển

Đối soát khoản chi thực tế, tránh hỗ trợ trùng lặp

Tham gia góp ý dự án luật, ĐBQH Hoàng Văn Tuyên (TP. Hải Phòng) cho rằng, để các cơ chế thu hút đầu tư được thực hiện thống nhất, cần làm rõ điều kiện áp dụng, nguồn lực và trách nhiệm của các bên.

Đại biểu cho biết, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đã gắn ưu đãi, hỗ trợ với kết quả thực hiện cam kết và quy định xem xét thu hồi khi nhà đầu tư không đáp ứng yêu cầu. Tuy nhiên, cần phân biệt điều kiện phải đáp ứng khi xét hưởng với cam kết được thực hiện theo lộ trình đăng ký, để doanh nghiệp dự liệu được nghĩa vụ và cơ quan quản lý xử lý thống nhất.

ĐBQH Hoàng Văn Tuyên (TP. Hải Phòng) phát biểu tại Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Đặt giả định một dự án đáp ứng điều kiện về quy mô vốn, giải ngân, nhưng đến hạn mới hoàn thành một phần cam kết đào tạo, đại biểu lưu ý cần xác định mức độ ảnh hưởng đến căn cứ hưởng từng chính sách; bởi nếu đến khi hậu kiểm mới xác định hệ quả, các bên đều khó chủ động.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xử lý khi cam kết chỉ hoàn thành một phần, căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm và quan hệ với khoản ưu đãi, hỗ trợ đã hưởng; phân biệt dừng hưởng trong thời gian tiếp theo với thu hồi khoản đã hưởng.

Về kiểm soát nguồn lực, đại biểu ghi nhận dự thảo đã quy định lựa chọn chính sách có lợi nhất cho cùng một hạng mục hỗ trợ, nhưng khi thực hiện cần đối soát đến khoản chi thực tế.

“Giả định một khoản chi đào tạo đã được hỗ trợ đầy đủ từ chương trình của trung ương, nhưng doanh nghiệp tiếp tục dùng chứng từ đó để đề nghị địa phương hỗ trợ chính khoản chi này. Việc kiểm tra riêng từng bộ hồ sơ có thể chưa phát hiện được phần chi phí kê khai trùng”, đại biểu phân tích.

Đối với gói hỗ trợ thực hiện nhiều năm, đại biểu đề nghị theo dõi cả kinh phí dự kiến theo cam kết và số thực chi hằng năm, qua đó mới đánh giá được khả năng cân đối khi đồng thời có nhiều dự án lớn được xem xét. Việc quyết định gói hỗ trợ phải xác định được nguồn, thời hạn, trách nhiệm chi trả và lợi ích tăng thêm dự kiến từ nguồn lực Nhà nước bỏ ra.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nghiên cứu yêu cầu đối soát khoản chi thực tế giữa các chính sách, nguồn hỗ trợ. Đối với gói chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư vượt trội, cần thẩm định tổng nguồn lực Nhà nước dành cho gói chính sách và tác động ngân sách trong trung hạn.

Nới điều kiện đầu tư phải rõ giới hạn thẩm quyền

Đồng tình với yêu cầu mở rộng tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, đại biểu Hoàng Văn Tuyên nhấn mạnh, cơ chế thực hiện cần phù hợp với thẩm quyền ban hành văn bản và nghĩa vụ quốc tế, để doanh nghiệp và cơ quan áp dụng có căn cứ rõ ràng.

Đại biểu nhấn mạnh trường hợp một luật chuyên ngành quy định giới hạn sở hữu nước ngoài và Chính phủ được giao nới lỏng giới hạn này, cần xác định rõ phạm vi cho phép, văn bản áp dụng và cách xử lý quy định của luật chuyên ngành trong thời gian đó. Nếu chưa giải quyết đầy đủ, cơ quan đăng ký đầu tư và cơ quan quản lý ngành có thể áp dụng khác nhau đối với cùng một trường hợp.

Vì vậy, đại biểu đề nghị phân định rõ điều kiện thuộc thẩm quyền Chính phủ với điều kiện trong luật, nghị quyết, pháp lệnh. Nếu giao Chính phủ quyết định, phải xác định phạm vi, giới hạn, hình thức pháp lý và cơ chế giám sát ngay trong Luật. Riêng điều kiện liên quan đến điều ước quốc tế, cần đánh giá theo từng cam kết, bảo đảm việc mở cửa được thực hiện đúng nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.

Cùng quan tâm đến nội dung này, ĐBQH Phạm Thúy Chinh (TP. Hải Phòng) lưu ý, dự thảo cho phép Chính phủ nới lỏng cả những điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài đã được quy định trong luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chỉ cần báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi ban hành.

ĐBQH Phạm Thuý Chinh (TP. Hải Phòng) phát biểu tại Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Theo đại biểu, quy định này chưa thống nhất với thứ bậc văn bản, bởi ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội không thay thế được việc Quốc hội sửa luật; còn đối với pháp lệnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có quyền sửa trực tiếp.

Trong khi đó, cơ chế Quốc hội trao cho Chính phủ tại Nghị quyết số 206/2025/QH15 để điều chỉnh một số quy định của luật chỉ có hiệu lực đến hết ngày 28/02/2027, kèm yêu cầu báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất và sửa luật theo trình tự rút gọn. Đại biểu cũng cho rằng, dự thảo mới ghi căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý Nhà nước, chưa có lộ trình và đánh giá tác động.

Vì vậy, đại biểu đề nghị phân định theo thẩm quyền: điều kiện quy định tại nghị định thì Chính phủ quy định; tại pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thì Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội sửa đổi, bổ sung; tại luật, nghị quyết của Quốc hội thì Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi theo trình tự rút gọn.

Đề xuất khống chế tổng mức ưu đãi, hỗ trợ đầu tư

Đối với ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, đại biểu Phạm Thúy Chinh nhấn mạnh đây là chính sách chi trực tiếp từ ngân sách Nhà nước, nên cần làm rõ một dự án vừa hưởng ưu đãi về thuế, đất, vừa nhận hỗ trợ chi phí thì tổng mức tối đa là bao nhiêu và cơ quan nào kiểm soát.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận tại Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc tổng ưu đãi, hỗ trợ mà một dự án nhận từ mọi nguồn không vượt tỷ lệ tối đa do Chính phủ quy định so với chi phí hợp lệ thực tế; giao một cơ quan theo dõi và công khai dữ liệu trên Cổng một cửa đầu tư quốc gia.

Đối với gói chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư vượt trội, đại biểu phân tích, ưu đãi vượt thẩm quyền của Chính phủ thường liên quan đến miễn, giảm thuế khác với luật thuế hoặc vượt dự toán, trong khi theo Hiến pháp, việc quy định về thuế và quyết định dự toán ngân sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội. ĐBQH Phạm Thúy Chinh đề nghị luật hóa rõ tiêu chí; trường hợp vượt thẩm quyền thì Chính phủ trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định theo thẩm quyền, theo trình tự rút gọn; với tinh thần đồng hành, ủng hộ Chính phủ thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình.