Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: 'Trao quyền mạnh, kiểm soát chặt, minh bạch cao', Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ là 'bệ phóng' cho Hà Nội

Chiều nay, 8/4, ngay sau phiên họp toàn thể, Quốc hội đã thảo luận tại Tổ về: dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng; dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi).

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các đại biểu Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh thảo luận tại tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm

Thảo luận về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các đại biểu Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh bày tỏ nhất trí cao với sự cần thiết ban hành. Nêu lý do vì sao phải tiếp tục sửa đổi Luật Thủ đô khi đạo luật này mới được Quốc hội sửa đổi năm 2024, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, trong năm 2025, chúng ta đã ban hành 89 luật, trong số đó có những cơ chế, chính sách vượt trội hơn hẳn so với Luật Thủ đô hiện hành.

“Nói cách khác, Luật Thủ đô hiện tại đã trở nên lạc hậu, không theo kịp với hệ thống luật pháp mà chúng ta vừa sửa đổi vừa qua trên cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội”.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu.Ảnh: Lâm Hiển

Nhấn mạnh như vậy, Chủ tịch Quốc hội cũng cho biết, trước đây, Bộ Chính trị đã có Nghị quyết số 15-NQ/TW về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Vừa qua, Bộ Chính trị đã sửa đổi Nghị quyết này và ban hành Nghị quyết mới do Tổng Bí thư Tô Lâm ký cách đây khoảng 3 tuần.

Trước đó, tại Kỳ họp thứ Mười, Quốc hội khóa XV, Hà Nội đã xin ý kiến và được Quốc hội nhất trí thông qua Nghị quyết số 258 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô Hà Nội. Nghị quyết này "làm" trong 20 ngày nhưng đã giúp Hà Nội tháo gỡ vướng mắc cho một số công trình, dự án quan trọng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

"Tương tự như TP. Hồ Chí Minh trước đây có Nghị quyết 54 năm 2017, sau này Quốc hội ban hành thêm các Nghị quyết 98 năm 2023 và Nghị quyết 260 năm 2025, nhưng Thành phố vẫn thấy chưa đủ "đô" để phát triển. Chính vì vậy, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này cũng là tiền đề để sắp tới TP. Hồ Chí Minh xây dựng dự án Luật Đô thị đặc biệt.

Như vậy, tinh thần của Luật Thủ đô lần này là phải phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố Hà Nội theo nguyên tắc: Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm. Tinh thần gọn trong mấy chữ đó”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chia sẻ ý kiến của các ĐBQH TP. Hồ Chí Minh về nội dung cụ thể của dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, dự luật có 7 điểm nổi bật:

Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Hồng Hạnh phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Một là, mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật (Điều 5). Hai là, bổ sung quy định miễn trừ trách nhiệm pháp lý (khoản 2, Điều 34). Ba là, thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (Điều 6). Bốn là, tăng thẩm quyền tổ chức bộ máy cho HĐND thành phố (Điều 7). Năm là, tăng mức xử phạt vi phạm hành chính (khoản 4, Điều 14). Sáu là, cụ thể hóa việc ngừng cung cấp điện, nước để xử lý vi phạm (khoản 5, Điều 14). Bảy là, tăng trách nhiệm giải trình và công khai (khoản 6 Điều 33).

“Tinh thần là phải phân quyền triệt để. Đã nói phân quyền thì bộ, ngành Trung ương không "ôm" nữa, phải giao thẳng cho Hà Nội. Phải có cơ chế bảo vệ cán bộ và khuyến khích đổi mới sáng tạo; công cụ quản lý đô thị phải mạnh mẽ; và hướng tới mô hình phát triển bền vững, nhấn mạnh kinh tế tri thức, đô thị đa trung tâm, liên kết vùng sông Hồng, bảo tồn văn hóa, định hướng Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cho biết, mong muốn của Hà Nội là Quốc hội thông qua dự án Luật này theo quy trình rút gọn tại một kỳ họp để có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, đây là dự luật hết sức quan trọng, có tầm nhìn chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng Thủ đô vươn tầm khu vực và quốc tế.

Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Đỗ Đức Hiển phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

"Nếu được hoàn thiện theo hướng cân bằng giữa trao quyền mạnh, kiểm soát chặt, minh bạch cao, đạo luật này sẽ là bệ phóng giúp Hà Nội giải quyết 4 điểm nghẽn lớn về ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu nhà ở xã hội và tạo bứt phá về kinh tế", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Thể chế không chỉ dừng ở quản lý, mà còn kiến tạo những mô hình phát triển mới

Theo ĐBQH Trần Hoàng Ngân, hầu hết ở các nước cũng có những cái quy định, thể chế riêng cho thủ đô. Qua nghiên cứu dự thảo Luật trình Quốc hội tại Kỳ họp này, đại biểu bày tỏ sự đồng thuận rất cao; cho rằng, đây là dự thảo Luật thể hiện quan điểm của Đảng ta trong giai đoạn hiện nay là: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Trần Hoàng Ngân phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Đặc biệt, "dự thảo Luật lần này thể hiện rõ quan điểm: thể chế không chỉ dừng lại ở khâu quản lý, mà còn kiến tạo những mô hình phát triển mới phù hợp với bối cảnh mới và kỷ nguyên mới. Dự thảo lần này đã được chuẩn bị rất đầy đủ, rất bài bản". Nhấn mạnh như vậy, đại biểu Trần Hoàng Ngân bày tỏ đồng thuận sớm thông qua dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) theo trình tự rút gọn tại kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Phân tích về cơ sở thực tiễn, đại biểu Trần Hoàng Ngân cho rằng, mặc dù là đã có nhiều thể chế pháp luật dành cho Thủ đô, nhưng qua quản lý, triển khai vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Nêu ví dụ về tình trạng ô nhiễm môi trường, trong đó có ô nhiễm không khí luôn nằm ở "top" cao, đại biểu cho rằng, cần phải có cơ chế thật quyết liệt để Hà Nội đủ thẩm quyền giải quyết những điểm nghẽn về vấn đề ô nhiễm môi trường, về giao thông, ngập nước, vấn đề an toàn đô thị, phòng cháy chữa cháy, vấn đề ảnh hưởng thiên tai, biến đổi khí hậu...

Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Võ Hoàng Ngân phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

"Tất cả những cái đó đòi hỏi một thể chế phải trọn vẹn, phân cấp, phân quyền đầy đủ để giải quyết. Đấy là nhu cầu thực tiễn, cho thấy rất cần thiết phải có Luật Thủ đô sửa đổi", đại biểu Trần Hoàng Ngân nêu quan điểm.

Cũng theo đại biểu, Điều 5 là điều đột phá nhất trong dự thảo Luật Trong đó có nội dung quy định: Trường hợp văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở Trung ương (bao gồm cả văn bản quy định cơ chế, chính sách áp dụng cho các đối tượng, địa phương khác) ban hành sau ngày Luật Thủ đô, văn bản thi hành Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành, có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn quy định tại Luật Thủ đô, văn bản thi hành Luật Thủ đô, thì việc áp dụng sẽ do HĐND thành phố Thủ đô quyết định.

"Như vậy, Hà Nội có lợi thế, quyền rất cao ở đây. Đây là một điều đột phá và nên giữ như vậy ở trong luật", đại biểu đề xuất.

Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Trần Anh Tuấn phát biểu.Ảnh: Lâm Hiển

ĐBQH Trần Anh Tuấn ghi nhận dự thảo Luật đã thể hiện khá toàn diện các cơ chế chính sách vượt trội, đồng thời thể hiện tinh thần phân cấp triệt để cho HĐND, Chủ tịch UBND - tức là phân cấp trực tiếp cho người đứng đầu những thẩm quyền của UBND và giao cho Chủ tịch UBND ở các điều về quản lý đô thị, tài chính, chính sách về đầu tư, các cơ chế ưu đãi.

Tại khoản 3, Điều 22 quy định HĐND thành phố Hà Nội quyết định các chủ trương đầu tư của dự án đầu tư công, dự án theo phương thức đối tác công tư có vốn ngân sách địa phương, mặc dù là những dự án quan trọng quốc gia, nhưng khi triển khai bằng vốn ngân sách của địa phương thì thẩm quyền thông qua chủ trương đầu tư sẽ là HĐND thành phố thay vì Quốc hội.

Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh Lê Văn Khảm phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Bày tỏ ủng hộ quy định trên, song đại biểu Trần Anh Tuấn đề nghị phải nghiên cứu thêm một số nội dung. Cụ thể, khoản 3: đối với dự án đầu tư theo quy định tại khoản 4 Điều 3 của Luật Thủ đô cần áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt khác với quy định của luật hay các nghị quyết của Quốc hội, thì UBND thành phố báo cáo Chính phủ thực hiện.

"Chỗ này cần chặt chẽ hơn, tức là UBND thành phố báo cáo Chính phủ sau khi thông qua HĐND. Vì chúng ta có những cơ chế đặc biệt khác với quy định trong luật nên ngoài ý kiến của UBND thành phố thì phải thông qua HĐND thành phố trước rồi mới báo cáo Thủ tướng. Quy định như vậy sẽ đảm bảo chặt chẽ về pháp lý và có sự đồng nhất của lãnh đạo địa phương trước khi trình Chính phủ.