Chuẩn hóa kỹ năng nghề, giúp sinh viên vững bước vào thị trường lao động
Đánh giá, công nhận kỹ năng nghề quốc gia góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, mở rộng cơ hội việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệp.
Sinh viên Trường CĐ Kỹ thuật - Công nghệ Vĩnh Phúc trong giờ thực hành.
Từ tay nghề người thầy đến chất lượng đào tạo
Trong đào tạo nghề, kiến thức chuyên môn là nền tảng nhưng khả năng thực hành và làm chủ kỹ thuật mới quyết định chất lượng tay nghề. Bởi vậy, việc đánh giá, công nhận kỹ năng nghề theo tiêu chuẩn quốc gia không chỉ giúp chuẩn hóa năng lực của đội ngũ giảng viên mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.
Tại Trường Cao đẳng nghề Việt – Xô số 1, phường Xuân Hòa, tỉnh Phú Thọ, giảng viên Nguyễn Văn Thường, Khoa Điện, là một trong những nhà giáo đã tham gia đánh giá và được cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia.
Trực tiếp giảng dạy nghề Điện công nghiệp và Điện dân dụng ở trình độ cao đẳng, trung cấp, thầy Thường đảm nhiệm các giờ học tích hợp giữa lý thuyết và thực hành. Công việc đòi hỏi người thầy không chỉ nắm chắc kiến thức mà còn thành thạo kỹ năng, có khả năng hướng dẫn học sinh, sinh viên xử lý những tình huống thực tế.
Thầy Thường cho biết đã được cấp chứng chỉ kỹ năng nghề bậc 3 đối với cả 2 nghề Điện công nghiệp và Điện dân dụng. Theo thầy, sự công nhận này giúp người dạy có thêm cơ sở khẳng định năng lực hành nghề, nhất là trong những giờ học đòi hỏi thực hiện chính xác các thao tác kỹ thuật.
“Giáo viên có kỹ năng nghề sẽ tự tin khi giảng dạy các tiết học tích hợp, phối hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết và thực hành ngay tại xưởng, dễ dàng làm mẫu các thao tác khó mà không sai sót”, thầy Thường chia sẻ.
Lãnh đạo Trường CĐ nghề Việt – Xô số 1 tham quan xưởng sản xuất của TCE.
Từ trải nghiệm giảng dạy, thầy nhận thấy việc nắm vững tiêu chuẩn kỹ năng nghề còn giúp giáo viên đưa tình huống sản xuất vào bài học. Người học không chỉ được hướng dẫn thực hiện đúng quy trình mà còn biết nhận diện lỗi kỹ thuật, xử lý sự cố và hình thành ý thức an toàn lao động.
Yêu cầu chuẩn hóa năng lực thực hành của đội ngũ giảng viên cũng được thể hiện trong các quy định về chuẩn nghề nghiệp giảng viên cao đẳng, hướng tới nâng cao chất lượng giảng dạy gắn với đặc thù từng ngành nghề.
Tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ, thầy Trần Xuân Mạnh, Tổ trưởng Tổ Công nghệ bán dẫn, Khoa Điện tử, đã trực tiếp trải qua quá trình đánh giá kỹ năng nghề quốc gia với những yêu cầu chặt chẽ về kiến thức và thực hành.
Theo thầy Mạnh, quá trình đánh giá được tổ chức nghiêm túc, khách quan, gồm 2 phần. Phần lý thuyết kiểm tra kiến thức về linh kiện điện tử, mạch điện tử, vi điều khiển, hệ thống điều khiển và an toàn lao động. Phần thực hành yêu cầu thí sinh trực tiếp lắp ráp, đấu nối, đo kiểm, vận hành, chẩn đoán và khắc phục sự cố kỹ thuật.
Để đạt chứng chỉ, người tham gia phải có kiến thức chuyên môn vững vàng, kỹ năng thực hành thành thạo, khả năng phân tích, xử lý tình huống và tuân thủ nghiêm quy trình an toàn lao động. Những yêu cầu này cho thấy việc công nhận kỹ năng nghề không đơn thuần dựa trên văn bằng hay kinh nghiệm công tác mà phải được chứng minh bằng năng lực thực tế.
Với thầy Mạnh, chứng chỉ còn là động lực tiếp tục học tập, cập nhật công nghệ mới, nhất là trong lĩnh vực tự động hóa, vi mạch bán dẫn và chuyển đổi số. Khi công nghệ sản xuất liên tục thay đổi, người dạy nghề cũng phải đổi mới để bài giảng theo kịp yêu cầu doanh nghiệp.
Sinh viên Trường CĐ Kỹ thuật - Công nghệ thực hành với động cơ thật.
Cùng quan điểm, cô Mạc Thị Hồng Lý, giảng viên Khoa Điện tử, Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Vĩnh Phúc, nhận định chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia là thước đo chuẩn hóa năng lực thực tế, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp.
Theo cô Lý, việc đánh giá, công nhận tay nghề tạo động lực để nhà giáo cập nhật công nghệ, kết nối kiến thức với thực tiễn sản xuất. Qua đó, nội dung đào tạo sát hơn với yêu cầu doanh nghiệp, hướng tới chuẩn đầu ra minh bạch và giúp người học nâng cao khả năng thích ứng khi tham gia thị trường lao động.
Mở rộng cơ hội cho lao động vùng khó
Từ thực tế chuẩn hóa kỹ năng của đội ngũ giảng viên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để hoạt động đánh giá, công nhận kỹ năng nghề tiếp cận rộng hơn với người lao động, nhất là những người đã có tay nghề nhưng chưa được chứng nhận năng lực theo tiêu chuẩn quốc gia.
Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 138/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo cơ sở pháp lý cho việc đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Hoạt động đánh giá hướng tới công nhận năng lực thực hiện công việc của người lao động theo từng bậc trình độ kỹ năng nghề, bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, khách quan và công bằng. Quy định không giới hạn đối tượng tham gia ở đội ngũ giảng viên, qua đó mở ra cơ hội công nhận tay nghề cho người lao động trực tiếp.
Công nhận kỹ năng nghề quốc gia góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, mở rộng cơ hội việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệp.
Theo giảng viên Nguyễn Văn Thường, trong thực tế có nhiều lao động làm nghề mộc, xây dựng, sửa chữa phương tiện sở hữu kỹ năng tốt nhưng chưa có chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Một bộ phận còn e ngại các phần kiểm tra lý thuyết, quy trình đánh giá, trong khi người lao động dân tộc thiểu số có thể gặp thêm khó khăn về ngôn ngữ.
Thầy Thường cho rằng, việc mở rộng hoạt động đánh giá cần đi đôi với nâng cao nhận thức về tiêu chuẩn kỹ năng nghề, đặc biệt là những yêu cầu về an toàn lao động, phòng cháy, chữa cháy. Bởi năng lực của người thợ không chỉ được thể hiện qua khả năng hoàn thành công việc mà còn ở việc bảo đảm an toàn cho bản thân và những người xung quanh.
Nhu cầu nâng cao kỹ năng nghề càng trở nên thiết thực tại các địa bàn miền núi, nơi nhiều lao động chưa có điều kiện tiếp cận đào tạo bài bản. Tháng 7/2026, Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Vĩnh Phúc phối hợp với chính quyền xã Phú Lương, tỉnh Tuyên Quang, tổ chức đào tạo nghề cho hơn 80 lao động nông thôn, trong đó có người thuộc hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số.
Các lớp học tập trung vào kỹ năng bán hàng trực tuyến đối với nông sản và chế biến thức ăn chăn nuôi, gắn kiến thức với nhu cầu sản xuất, phát triển sinh kế tại địa phương. Đây cũng là minh chứng cho yêu cầu đưa hoạt động giáo dục nghề nghiệp đến gần hơn với những nhóm lao động còn gặp nhiều khó khăn.
Trong khi đó, Trường Cao đẳng nghề Việt – Xô số 1 có nguồn tuyển sinh từ các địa bàn miền núi, vùng xa trung tâm, trong đó có học sinh đến từ tỉnh Tuyên Quang. Với người trẻ xuất thân từ gia đình khó khăn, được học nghề bài bản, rèn luyện kỹ năng thực hành và đáp ứng yêu cầu tuyển dụng là những điều kiện quan trọng để từng bước tạo dựng sinh kế.
Từ thực tiễn tại 2 cơ sở đào tạo, việc chuẩn hóa kỹ năng nghề không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn đặt nền tảng mở rộng hoạt động đánh giá, công nhận tay nghề cho người lao động. Khi có sự kết nối giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ phù hợp, nhất là tại vùng khó khăn, chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng cơ hội việc làm và tạo sinh kế bền vững.
