Chung tay bảo tồn các loại hình nghệ thuật truyền thống Khmer

Đội diễn tấu trống Chhay dăm chùa Tum Núp, xã An Ninh, thành phố Cần Thơ biểu diễn phục vụ bà con trong phum, sóc dịp Tết Chôl Chnăm Thmây năm 2026. Ảnh: Mỹ Xuyên

Tín hiệu đáng mừng đến từ thế hệ trẻ

Đối với đồng bào Khmer, các loại hình nghệ thuật truyền thống được ví như linh hồn của dân tộc. Từ những đám tiệc đến các dịp lễ, Tết cổ truyền của đồng bào đều không thể thiếu tiếng nhạc, điệu múa dân gian. Cứ hễ nhạc âm vang, dù là người già hay người trẻ, trai hay gái đều hào hứng hòa mình vào điệu múa tập thể. Dù được hình thành trong đời sống cộng đồng từ khá lâu, song các loại hình nghệ thuật dân gian luôn được người dân, các chùa Khmer trân trọng giữ gìn, bởi đó không chỉ là món ăn tinh thần đặc sắc, mà còn là di sản vô giá của phum sóc.

Tại tỉnh Vĩnh Long, thời gian qua, phong trào văn nghệ trong đồng bào Khmer cho thấy những tín hiệu vui khi ngày càng trẻ hóa về lực lượng. Trước kia, đội nhạc ngũ âm tại các chùa Khmer đều là những nghệ nhân lớn tuổi thì nay đã thu hút nhiều thanh niên, trong đó có cả các bạn nữ thuộc thế hệ trẻ tham gia.

Mới đây, Câu lạc bộ nghệ thuật dân gian Khmer xã Tập Ngãi, tỉnh Vĩnh Long được thành lập trên cơ sở tập hợp các thành viên của đội nhạc ngũ âm, đội múa Rô băm, đội diễn tấu trống Chhay dăm chùa Kompong Đung (ấp Ô Đùng, xã Tập Ngãi), nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị nghệ thuật dân gian Khmer trong thời kỳ đổi mới và hội nhập. Thượng tọa Kim Mạnh, Trụ trì chùa Kompong Đung chia sẻ: “Để thu hút các bạn trẻ gắn bó lâu dài với nghệ thuật dân gian, các chùa từng bước xã hội hóa hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống, đưa loại hình này thành một dịch vụ văn hóa phục vụ bà con trong các lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer”.

Nghệ thuật truyền thống Khmer Nam Bộ là đặc trưng của văn hóa dân tộc rất độc đáo, đa dạng, đã phát triển lâu đời, trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống xã hội của bà con và luôn được bảo tồn, phát huy. Hơn 3 năm qua, Câu lạc bộ múa hát Khmer ấp Bà Tây C (xã Tập Sơn, tỉnh Vĩnh Long) truyền dạy các điệu múa truyền thống của đồng bào Khmer cho thế hệ trẻ trong và ngoài ấp, góp phần giữ gìn nghệ thuật truyền thống dân tộc.

Ông Kim Ngọc Sương, Chủ nhiệm Câu lạc bộ múa hát Khmer ấp Bà Tây C cho biết: “Trước đây, ở ấp có đoàn Dù kê, nhưng mai một do bà con phải lo cho cuộc sống. Bây giờ, Nhà nước chăm lo cho đồng bào Khmer có cuộc sống ổn định nên những thành viên ngày trước cùng nhau tụ họp lại để thành lập câu lạc bộ. Những vị cao niên, là diễn viên Dù kê trước đây đứng ra dạy cho con cháu từng động tác phù hợp với nhân vật mà mình từng thể hiện. Còn trang phục, đạo cụ, diễn viên tận dụng đồ sẵn có”. Ông Sương thường đóng vai khỉ Hanuman, giờ đây, cả 3 người con của ông đều có thể đóng vai này. Người nào cũng thích biểu diễn nên ông Sương phải sắp xếp luân phiên để 3 người có thể tham gia.

Ông Nguyễn Gia Hiền, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tập Sơn nói: “Việc thành lập và duy trì hoạt động các lâu lạc bộ nghệ thuật nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Khmer, góp phần bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa, nghệ thuật dân gian. Đồng thời, tạo điều kiện cho thanh niên người dân tộc thiểu số được vui chơi giải trí lành mạnh, tăng cường đoàn kết, phát huy vai trò của người có uy tín”.

Sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương, cộng với sự đa dạng trong văn hóa tinh thần của đồng bào Khmer đã giúp Vĩnh Long lưu giữ và phát huy những nét văn hóa đặc sắc. Qua đó, góp phần làm phong phú hơn đời sống văn hóa, tinh thần của người dân.

Nâng cao giá trị nghệ thuật truyền thống

Để bảo tồn và phát huy giá trị những di sản văn hóa nghệ thuật truyền thống, thời gian qua, các tỉnh, thành phố khu vực miền Tây Nam Bộ có đông đồng bào Khmer sinh sống đã thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Bên cạnh đó, đời sống ngày càng được nâng cao cũng đã tạo điều kiện thuận lợi để đồng bào Khmer tiếp xúc với sản phẩm văn hóa mới.

Sau sáp nhập, thành phố Cần Thơ là nơi có đông đồng bào Khmer sinh sống nhất vùng Tây Nam Bộ. Thời gian qua, các cấp, ngành của thành phố triển khai nhiều chương trình, đề án bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống của đồng bào Khmer và đạt được nhiều kết quả tích cực.

Nghệ nhân Lâm Minh Cường, ở phường Mỹ Xuyên, thành phố Cần Thơ cho biết: “Từ khi được Đảng, Nhà nước chăm lo, hỗ trợ đồng bào Khmer phát triển sinh kế, đời sống vật chất và tinh thần của chúng tôi ngày càng khởi sắc hơn. Từ đó, nhiều loại hình văn hóa nghệ thuật truyền thống của người Khmer trước đây khá trầm lắng, thậm chí là mai một, nay đã được phục hồi và phát triển, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong các dịp lễ, Tết của cộng đồng Khmer”.

Theo bà Châu Hồng Hoa, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã An Ninh, thành phố Cần Thơ: “Trong giai đoạn hiện nay, muốn bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào Khmer thì cần tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ. Đây là công việc phải thực hiện thường xuyên và lâu dài thông qua việc tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của cộng đồng nói chung, thế hệ trẻ nói riêng. Bên cạnh đó, cũng cần xã hội hóa các hoạt động văn hóa, thể thao trong vùng có đông đồng bào dân tộc nhằm thu hút đông đảo người dân tham gia bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống”.

Ông Lâm Văn Mẫu, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Cần Thơ cho biết: Thời gian tới, thành phố Cần Thơ quan tâm thực hiện một số giải pháp trọng tâm như mở các lớp truyền dạy về nghệ thuật truyền thống Khmer để tạo ra đội ngũ nghệ nhân, diễn viên, nhạc công kế thừa (trong đó, ưu tiên mở các lớp cho thanh, thiếu niên Khmer về các loại hình nghệ thuật sân khấu Dù kê, ca, múa dân gian Khmer, nhạc ngũ âm, diễn tấu trống Chhay dăm, múa chằn). Thành lập các đội văn nghệ quần chúng Khmer có thể biểu diễn được dàn nhạc ngũ âm và múa hát dân gian để làm nòng cốt phát triển phong trào luyện tập, biểu diễn nghệ thuật truyền thống tại những xã, ấp có đông đồng bào Khmer sinh sống.

Trong xu hướng hiện nay, người ta quay về với cội nguồn, nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống Khmer đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trước mắt, để tránh mai một, ngành văn hóa, thể thao và du lịch các tỉnh, thành khu vực Tây Nam Bộ đã đưa các loại hình nghệ thuật này trở thành sản phẩm du lịch độc đáo của địa phương, góp phần bảo tồn văn hóa gắn với phát triển kinh tế.