Chuyển đổi số: TP.HCM cần một chiến lược đột phá

Chính sách lớn nhưng khoảng cách thực thi

Quyết định 433 “Phê duyệt Đề án chuyển đổi số các doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026 - 2030” không đơn thuần là một chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, mà là một tín hiệu chính sách rõ ràng về việc chuyển đổi số đã bước sang giai đoạn bắt buộc. Khi Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 300.000 SME được hỗ trợ ứng dụng sản phẩm, giải pháp công nghệ số, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo (AI), điều đó phản ánh một nhận thức chiến lược: Năng lực số sẽ trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đặt trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW, đây là bước đi cụ thể hóa trụ cột khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. SMEs - khu vực chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế - được xác định là đối tượng trung tâm của quá trình này.

Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là khoảng cách giữa mục tiêu chính sách ở cấp quốc gia và năng lực thực thi ở cấp địa phương mới chỉ ở bề nổi. DN cần một hệ sinh thái phức hợp: Tư vấn chiến lược, triển khai công nghệ, đào tạo nhân lực, chuẩn hóa dữ liệu và cơ chế đo lường hiệu quả thì không phải địa phương nào cũng có khả năng xây dựng được hệ sinh thái này.

Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với TP.HCM: Thành phố không thể chỉ là một “đơn vị thực hiện chương trình”, mà cần trở thành “đơn vị kiến tạo mô hình”. Nghĩa là không chỉ triển khai theo hướng dẫn, mà phải chủ động thiết kế, thử nghiệm và chứng minh một cách tiếp cận chuyển đổi số SMEs có hiệu quả thực chất.

Một khoảng trống khác là dù công nghệ ngày càng phổ cập, chi phí giảm xuống, đặc biệt với sự phát triển nhanh của AI, nhưng hiệu quả chuyển đổi số trong khu vực SMEs vẫn còn hạn chế.

Đồng thời, sự bùng nổ của AI đang tạo ra một làn sóng mới trong chuyển đổi số SMEs. Chi phí tiếp cận giảm, khả năng ứng dụng mở rộng, nhiều bài toán có thể giải quyết nhanh chóng hơn trước. Tuy nhiên, AI cũng đang trở thành một “phép thử” đối với năng lực nội tại của doanh nghiệp. AI không thể thay thế một quy trình vận hành thiếu chuẩn hóa. Không thể tạo giá trị nếu dữ liệu đầu vào không đáng tin cậy. Không thể giúp doanh nghiệp ra quyết định tốt hơn nếu bản thân doanh nghiệp chưa xác định rõ mục tiêu chiến lược. AI cần được nhìn nhận như một chất xúc tác. Giá trị của nó chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp đã có nền tảng vững về quy trình, dữ liệu và quản trị.

TP.HCM cần một chiến lược chọn lọc để tạo đột phá

Với vai trò trung tâm kinh tế, đổi mới sáng tạo và công nghệ của cả nước, TP.HCM chỉ phát huy lợi thế khi có một chiến lược rõ ràng. Trong đó, không hỗ trợ dàn đều, nguồn lực cần được tập trung vào những cụm ngành có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa. Trong ngắn hạn, thương mại - bán lẻ - phân phối và logistics là những lĩnh vực phù hợp để triển khai nhanh. Đây là các ngành có mật độ SMEs cao. Trong trung hạn, sản xuất chế biến - chế tạo và dịch vụ doanh nghiệp có thể trở thành nền tảng nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở tầm chiến lược dài hạn, TP.HCM cần hướng đến phát triển các nền tảng fintech, commerce-tech và SaaS phục vụ SMEs. Đây là lĩnh vực có khả năng nhân rộng cao và có thể giúp thành phố trở thành trung tâm cung cấp giải pháp chuyển đổi số cho cả nước.

Điểm quan trọng là TP.HCM không chỉ giúp doanh nghiệp chuyển đổi số, mà cần tạo ra các mô hình và sản phẩm có thể lan tỏa ra toàn quốc.

Bên cạnh đó, TP.HCM cần phát triển một hệ sinh thái tư vấn chuyển đổi số có cấu trúc rõ ràng, bao gồm tư vấn chiến lược, tư vấn triển khai và cung cấp giải pháp. Hệ sinh thái này cần có chuẩn năng lực, cơ chế chứng nhận và hệ thống đánh giá độc lập.

Song song với đó, CEO và quản lý cấp trung cần được trang bị tư duy số và năng lực quản trị trong môi trường mới. Nếu lãnh đạo không thay đổi, mọi nỗ lực chuyển đổi sẽ không tạo ra kết quả bền vững.

Một hướng đi quan trọng là kết nối các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ, hiệp hội ngành nghề và khu vực công để hình thành một mạng lưới năng lực thực thi.

TP.HCM cần xây dựng một bộ chỉ số đo lường chuyển đổi số SMEs dựa trên kết quả: Tăng trưởng doanh thu, cải thiện biên lợi nhuận, giảm chi phí vận hành, tăng tốc độ ra quyết định, nâng cao trải nghiệm khách hàng. Đồng thời, cần phân biệt rõ các cấp độ: Nhận thức, số hóa, tích hợp và chuyển đổi. Chỉ khi đo lường đúng, chính sách mới có thể điều chỉnh đúng.

Nếu chỉ triển khai theo cách dàn trải, kết quả sẽ dừng lại ở mức hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng nếu tập trung, đo lường bằng giá trị thực và xây dựng được mô hình có khả năng lan tỏa, TP.HCM có thể trở thành nơi định hình cách thức chuyển đổi số doanh nghiệp cho cả Việt Nam. Câu hỏi đặt ra không phải là có tham gia hay không? Câu hỏi là TP.HCM sẽ đi theo hay sẽ dẫn dắt.

(*) Viện trưởng Viện phát triển Kinh tế số Việt Nam

(**) Phó hiệu trưởng Trường Kinh tế Tài chính, Trường ĐH Thủ Dầu Một

TS. Trần Quý (*) - PGS.TS Nguyễn Văn Chiến (**)