Chuyên gia đánh giá cao cách Hà Nội cụ thể hóa Nghị quyết 79-NQ/TƯ

Tại tọa đàm chuyên đề “Kinh tế nhà nước – Vai trò chủ đạo, điểm tựa phát triển cho Thủ đô” trong Chương trình Thời sự đặc biệt do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức thực hiện tối nay (27/2), PGS.TS Trần Đình Thiên cho biết: Nghị quyết số 79-NQ/TƯ (Nghị quyết 79) của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước định hình rõ là trụ cột nền tảng của nền kinh tế quốc gia. Nhận thức rõ tầm quan trọng, Hà Nội không chỉ xác định rõ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, mà đã bắt tay vào triển khai ngay các phần việc để kinh tế nhà nước thực sự tiên phong kiến tạo, dẫn dắt mô hình tăng trưởng mới, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Đổi mới tư duy về tổ chức và vận hành kinh tế nhà nước

Nói về những điểm đột phá của Nghị quyết 79, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng: Điều quan trọng nổi bật nhất của Nghị quyết 79 là làm rõ được khái niệm kinh tế nhà nước. Kinh tế nhà nước có 2 nhóm nguồn lực khác nhau, khác biệt về chức năng, vai trò. Thứ nhất là nguồn lực quốc gia, nhà nước quản lý và phân phối, giám sát, thực thi. Thứ 2 những lực lượng của Nhà nước ví dụ lực lượng DN tư nhân.

Nghị quyết 79 cũng thể hiện thay đổi cơ chế phân bổ nguồn lực quốc gia, không phân biệt kinh tế Nhà nước hay kinh tế tư nhân, bảo đảm được nền tảng của môi trường kinh doanh bình đẳng. Từ đó, có cơ sở thiết lập cơ chế vận hành, giám sát, thực thi 2 nguồn lực khác nhau, chứ không trộn lẫn như trước đây. Như vậy cách ứng xử sẽ không bị thiên lệch, chẳng hạn như ưu đãi đối với DN khu vực nhà nước hay DN khu vực tư nhân.

Nghị quyết 79 đánh dấu bước chuyển căn bản trong tư duy phát triển kinh tế nhà nước: Từ vai trò “nắm giữ, bao trùm” sang vai trò kiến tạo, dẫn dắt và mở đường cho tăng trưởng chất lượng cao, trong mối quan hệ bổ trợ và cộng hưởng với khu vực kinh tế tư nhân.

“Tinh thần cốt lõi của Nghị quyết khẳng định kinh tế nhà nước vận hành theo nguyên tắc thị trường, cạnh tranh bình đẳng, không làm thay mà tạo dư địa cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển; tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực then chốt, nền tảng, dài hạn và có mức độ rủi ro cao, nhằm mở đường, giảm rủi ro ban đầu và kích hoạt đầu tư tư nhân. Doanh nghiệp nhà nước được định vị là đầu tàu kiến tạo hệ sinh thái, dẫn dắt chuỗi giá trị.” - PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

PGS.TS Trần Đình Thiên – thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam chia sẻ tại tọa đàm (Ảnh chụp màn hình)

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, điểm khác biệt nổi bật nữa của Nghị quyết 79 so với các nghị quyết trước đây là sự chuyển dịch từ việc khẳng định vai trò của kinh tế nhà nước sang thiết kế các cơ chế cụ thể để vai trò đó được thực thi hiệu quả trong thực tế. Trọng tâm của cách tiếp cận mới này là trao quyền chủ động lớn hơn cho chủ sở hữu và người đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Cụ thể, người đại diện vốn nhà nước không chỉ dừng lại ở chức năng bảo toàn vốn, mà được mở rộng thẩm quyền trong quyết định đầu tư, đổi mới công nghệ và tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh, trên cơ sở gắn chặt quyền hạn với trách nhiệm cá nhân và kết quả đầu ra. Đồng thời, Nghị quyết nhấn mạnh cơ chế bảo vệ người ra quyết định khi đã làm đúng quy trình, đúng thẩm quyền nhưng phát sinh rủi ro khách quan, nhất là trong các lĩnh vực đầu tư dài hạn, đổi mới sáng tạo và công nghệ mới.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp nhà nước dám quyết, dám làm, dám chịu trách nhiệm, qua đó phát huy vai trò dẫn dắt, kiến tạo thị trường và tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, cộng hưởng với khu vực kinh tế tư nhân.

Đáng chú ý, kinh tế nhà nước chỉ tập trung vào các lĩnh vực mang tính nhà nước, dịch vụ thiết yếu phục vụ nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội; đầu tư vào các lĩnh vực có tính dẫn dắt, lan tỏa, những lĩnh vực khu vực tư nhân chưa đủ nguồn lực hoặc chưa sẵn sàng tham gia.

Quan trọng là cơ chế thực thi, phân bổ nguồn lực canh tranh

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế nhà nước luôn được xác định giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, kinh tế xanh và hội nhập toàn diện, “chủ đạo” không thể chỉ dừng lại ở quy mô hay tỷ trọng, mà phải được thể hiện bằng năng lực dẫn dắt và kiến tạo.

PGS.TS Trần Đình Thiên khẳng định, Nghị quyết 79 không chỉ là một văn bản định hướng phát triển kinh tế nhà nước, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm đổi mới tư duy, nâng tầm quản trị và phát huy tối đa nguồn lực quốc gia trong giai đoạn phát triển mới. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, yêu cầu tăng trưởng nhanh đi đôi với bền vững đặt ra cao hơn bao giờ hết, kinh tế nhà nước phải thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt, kiến tạo và bảo đảm ổn định vĩ mô.

Thành công của Nghị quyết 79 sẽ không chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng, mà bằng chất lượng phát triển, sức chống chịu của nền kinh tế và niềm tin của người dân, doanh nghiệp. Từ chủ trương đến hành động, từ quyết sách đến thực thi - đó chính là thước đo bản lĩnh và tầm nhìn trong kỷ nguyên mới.

Để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 79 trong thời gian tới, PGS.TS Trần Đình Thiên khuyến nghị, Nhà nước phải thể hiện rõ vai trò phân bổ ngân sách, đất đai, tài nguyên... sao cho hợp lý, cân bằng đối với DN khu vực nhà nước và DN khu vực tư nhân.

Đơn cử như với phát triển kinh tế xanh, DN Nhà nước phải đi đầu, dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, hạ tầng giao thông, năng lượng... Qua đó, nhằm định vị rõ là kinh tế nhà nước là thành phần trụ cột để nền kinh tế quốc gia vươn lên tự lực, tự cường trong kỷ nguyên mới như lời Tổng Bí thư Tô Lâm nói.

Mặt khác, Nhà nước phải bảo đảm nguồn lực cạnh tranh, cũng như môi trường cạnh tranh lành mạnh. Đây được coi là yếu tố quan trọng để cả DN khu vực Nhà nước và DN khu vực tư nhân tự do cạnh tranh bình đẳng.

PGS.TS Trần Đình Thiên cũng thẳng thắn cho rằng, Nhà nước không nên dàn trải nguồn lực ra quá nhiều ngành nghề mà cần tập trung vào các lĩnh vực then chốt, những nơi khu vực tư nhân chưa thể hoặc không muốn đầu tư do vốn lớn, rủi ro cao. Các cơ chế đặc biệt cần được thiết kế để hỗ trợ những “con chim đầu đàn” này thực hiện các sứ mệnh quốc gia như phát triển hạ tầng năng lượng, viễn thông, công nghiệp bán dẫn, các ngành công nghệ cao khác.

Các cơ chế đặc thù cần khuyến khích doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò là “hạt nhân”, tạo ra thị trường đầu ra, sự hỗ trợ về mặt kỹ thuật cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Sự kết nối này không chỉ giúp kinh tế nhà nước phát triển bền vững mà còn nâng tầm toàn bộ sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế dân tộc.

Hà Nội tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt và xác lập mô hình tăng trưởng mới

PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định, Hà Nội sở hữu một lợi thế riêng mà không địa phương nào sánh được, đó là hội tụ sức mạnh và nguồn lực quốc gia. Khi có thêm Nghị quyết số 79-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, không gian phát triển của Thủ đô sẽ được mở rộng, tạo điều kiện để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, biến lợi thế sẵn có thành nguồn lực thực sự cho tăng trưởng. Đồng thời, Hà Nội cần triển khai nghị quyết với vai trò hình mẫu, từ đó dẫn dắt các địa phương khác.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Hà Nội từ lâu đã ở trong tâm thế sẵn sàng đổi mới. Vì vậy, chính các nguồn lực quốc gia đang tạo điều kiện để Thủ đô “khai mở” tư duy phát triển của mình. Áp lực phát triển, nếu được chuyển hóa đúng cách, sẽ trở thành động lực, giúp Hà Nội bứt phá và phát huy toàn bộ sức mạnh nội tại. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, Thủ đô cần hình dung rõ tương lai phát triển và thiết kế con đường đi tới tương lai đó, trong đó các ngành mũi nhọn như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) phải được xác định là lĩnh vực cạnh tranh trực tiếp với các quốc gia tiên tiến.

Hà Nội tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt và xác lập mô hình tăng trưởng mới

Mới đây, Hà Nội đã dự thảo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về "Phát triển kinh tế nhà nước". Dự thảo Chương trình hành động nêu rõ 6 quan điểm chỉ đạo xuyên suốt, trong đó cơ bản 5 quan điểm bám sát Nghị quyết số 79-NQ/TƯ của Bộ Chính trị và 1 quan điểm mang tính đặc thù của Hà Nội.

Cụ thể, thành phố xác định rõ, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế; phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

Kinh tế nhà nước được xác định bình đẳng với các khu vực kinh tế khác; trong đó kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng, kinh tế tập thể và khu vực FDI giữ vai trò quan trọng. Sự phân vai này thể hiện tư duy phát triển hài hòa, đồng bộ, không bao cấp, không bao trùm, mà tập trung đúng lĩnh vực cốt lõi.

“Tôi đánh giá cao việc Hà Nội bổ sung quan điểm riêng: Triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TƯ với tinh thần tiên phong, gắn với mô hình tăng trưởng kinh tế mới và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Điều này thể hiện tầm nhìn dài hạn, chiến lược, không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt mà còn đặt nền móng cho phát triển bền vững của Thủ đô” – PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

PGS.TS Trần Đình Thiên dẫn chứng, một điểm đáng ghi nhận, những năm gần đây, Hà Nội luôn nằm trong tốp đầu cả nước về tăng trưởng kinh tế, đặc biệt thu ngân sách hai năm qua liên tiếp dẫn đầu toàn quốc - một minh chứng rõ nét cho năng lực quản trị, điều hành và khai thác hiệu quả các nguồn lực công. Kết quả đó không chỉ phản ánh sức mạnh nội tại của kinh tế Thủ đô, mà còn cho thấy khi kinh tế nhà nước được tổ chức và vận hành hiệu quả, sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững.

Ánh Ngọc - Lệ Giang