Chuyên gia nói gì về 'Chăm hoa đua nở', 'Thăng Long Kẻ Nghệ'?
Tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ” và “Chăm hoa đua nở” gây ra nhiều tranh luận về việc biến tấu những thành ngữ, cụm từ quen thuộc trong tiếng Việt.

Hình ảnh trên sân khấu khai mạc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề Thăng Long Kẻ Nghệ - Kinh tế sáng tạo, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), tối 13/11. Ảnh: Đinh Hà.
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đang diễn ra từ 13-28/11 tại Hà Nội. Bên cạnh các hoạt động thu hút cộng đồng, tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ” của Lễ hội và tên hội chợ “Chăm hoa đua nở” trong khuôn khổ lễ hội đang trở thành tâm điểm tranh luận khi biến tấu những thành ngữ, cụm từ quen thuộc trong tiếng Việt.
Ban tổ chức cho biết “Chăm hoa đua nở” là cách chơi chữ từ thành ngữ “Trăm hoa đua nở”, nhằm tôn vinh sự chăm sóc và tỉ mỉ của người nghệ nhân đối với các sản phẩm thủ công. Trong khi đó, “Thăng Long Kẻ Nghệ” được biến tấu từ cách gọi “Thăng Long Kẻ Chợ”, với chữ “Nghệ” gợi đến nghề nghiệp, tay nghề, tài năng, kỹ nghệ và nghệ thuật.
Chuyên gia nói về ý nghĩa "Trăm hoa đua nở" và "Kẻ chợ"
Trao đổi với Tri Thức - Znews, nhà nghiên cứu Lê Minh Quốc, tác giả cuốn Tiếng Việt từ lời ăn tiếng nói người Việt, chia sẻ: “Tôi nghĩ ‘Chăm hoa đua nở’ và ‘Thăng Long Kẻ Nghệ’ là những cách chơi chữ thiếu thuyết phục. Việc tráo đổi một vài chữ trong cụm từ quen thuộc có thể tạo sự tò mò, thu hút sự chú ý nhưng dễ khiến người tiếp nhận bối rối, không hiểu thông điệp được truyền tải”.
“Trăm hoa đua nở” bắt nguồn từ phong trào khuyến khích tự do thảo luận, sáng tác và tranh luận học thuật, văn nghệ vào năm 1956 tại Trung Quốc. Tinh thần này ảnh hưởng tới không khí sinh hoạt văn học - nghệ thuật ở Việt Nam vào giữa thập niên 1950. Theo thời gian, cụm từ được dùng phổ biến như một thành ngữ chỉ sự phong phú, đa dạng.
Ông Quốc cho biết việc thay chữ “trăm” bằng “chăm” khiến cụm từ không còn giữ được ý nghĩa vốn có. Cách kết hợp mới cũng chưa tạo được sự liên kết rõ ràng giữa ý tưởng tôn vinh sự chăm chút của nghệ nhân với hình ảnh “hoa đua nở”, khiến người đọc khó xác định mối liên hệ ngữ nghĩa.
Về cụm "Thăng Long Kẻ Nghệ", ông Quốc cho biết “Thăng Long Kẻ Chợ” là cách gọi quen thuộc trong dân gian chỉ khu vực đô thị, phố phường buôn bán sầm uất của kinh thành Thăng Long xưa. Chữ “kẻ” thường đứng trước tên một vùng đất, làng mạc hoặc khu dân cư để chỉ cộng đồng người sinh sống ở nơi đó lẫn chính địa danh ấy. Khi thay chữ “chợ” bằng “nghệ”, cụm từ “Kẻ Nghệ” trở nên thiếu tự nhiên, gượng ép bởi chữ “nghệ” không mang ý nghĩa chỉ nơi chốn.

Hình ảnh tại khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Ảnh: Đinh Hà.
“Không cần lo lắng tiếng Việt sẽ mất đi sự trong sáng”
TS Ngôn ngữ học Đỗ Anh Vũ, cố vấn chuyên môn của chương trình Vua tiếng Việt, nhìn nhận đây là những cách chơi chữ có dụng ý, phù hợp với bối cảnh sự kiện. Theo ông, ngôn ngữ luôn vận động cùng đời sống, không nên vội vàng bác bỏ những sáng tạo mới.
Chia sẻ với Tri Thức - Znews, TS Đỗ Anh Vũ đánh giá cụm từ “Thăng Long Kẻ Nghệ” và “Chăm hoa đua nở” có thể lạ tai, lạ mắt nhưng không sai lệch hay gây ảnh hưởng tiêu cực đến tiếng Việt.
Theo ông, ngôn ngữ không phải là một hệ thống bất biến mà luôn vận động cùng đời sống. Khi xã hội thay đổi, nhu cầu giao tiếp và cách con người nhìn nhận thế giới cũng thay đổi. Từ đó, những từ ngữ, cách diễn đạt mới liên tục xuất hiện để gọi tên sự vật, hiện tượng hoặc truyền tải những ý niệm chưa từng có trước đây.
“Chúng ta không nên quá cực đoan, cho rằng bất kỳ cách dùng nào khác với thói quen trước đây đều là sai. Bản chất của ngôn ngữ có hai chức năng cơ bản là công cụ để giao tiếp và phương tiện của tư duy. Nếu cách diễn đạt mới thực hiện được hai chức năng đó thì đã đạt được mục đích”, ông nói.
Bên cạnh đó, TS Đỗ Anh Vũ cho biết sáng tạo ngôn ngữ cần dựa trên sự am hiểu sâu sắc về lịch sử, văn hóa dân tộc và nền tảng kiến thức tiếng Việt vững chắc. Người viết phải đọc nhiều, tích lũy vốn hiểu biết về các thể loại dân gian để nắm được đặc điểm, quy tắc và phong cách diễn đạt của chúng.
Một cách diễn đạt mới chỉ thực sự thành công khi vừa có sự kế thừa từ truyền thống vừa tạo được sức hấp dẫn riêng và được cộng đồng đón nhận. Vì vậy, không nên vội đánh giá những cách dùng mới chỉ dựa trên cảm giác lạ lẫm ban đầu. Ngôn ngữ cần có không gian cho thử nghiệm và thời gian để người sử dụng tiếp nhận, chọn lọc.
“Cơ chế phát triển của ngôn ngữ rất khỏe mạnh. Nó sẽ giữ lại những gì hay nhất, còn những trường hợp lệch chuẩn, phản cảm sẽ bị đào thải theo thời gian. Thế nên, tôi nghĩ không cần lo lắng về chuyện tiếng Việt sẽ mất đi sự trong sáng. Chúng ta nên cởi mở với những sáng tạo mới. Chính quá trình sử dụng sẽ giúp ngôn ngữ tự điều chỉnh và làm giàu thêm vốn từ, cách diễn đạt”, ông nói.
TS Đỗ Anh Vũ và nhà nghiên cứu Lê Minh Quốc đều ủng hộ việc làm mới thành ngữ, tục ngữ để đáp ứng nhu cầu, tư duy và thực tế của thời đại. Tuy nhiên, những sáng tạo này cần được cân nhắc kỹ về từ ngữ, cấu trúc, đồng thời bảo đảm sự kế thừa các giá trị truyền thống của dân tộc.

