Chuyên gia quốc tế 'hiến kế' giúp chứng khoán Việt Nam hút vốn dài hạn

Vấn đề trên được các chuyên gia đề cập trong phiên thảo luận “Thị trường mới nổi: Từ nâng hạng thị trường đến trụ cột huy động vốn cho nền kinh tế”, diễn ra trong khuôn khổ hội thảo “Đầu tư vào Việt Nam: Vươn mình trong Kỷ nguyên mới” chiều ngày 2/10.

Các chuyên gia tại phiên thảo luận. Ảnh: Đinh Nhung/Mekong ASEAN

Ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT CTCP Chứng khoán TP HCM (HSC), Phó Chủ tịch Hiệp hội kinh doanh chứng khoán Việt Nam (VASB) cho rằng, cần phân biệt giữa hai khái niệm “dòng vốn” và “hình thành vốn”.

Theo ông, đến nay Việt Nam mới làm tốt hơn ở việc tạo điều kiện cho dòng vốn lưu chuyển, trong khi khả năng hình thành nguồn vốn dài hạn vẫn còn hạn chế. Để thay đổi điều này, bài toán cần được giải quyết ở cả hai phía: Nguồn vốn đầu tư và khả năng huy động vốn của doanh nghiệp.

Muốn có vốn dài hạn, cần những nhà đầu tư dài hạn

Ở phía nguồn vốn, ông Johan Nyvene cho rằng Việt Nam chưa có một thị trường nhà đầu tư tổ chức trong nước đủ sâu và rộng. Theo ông, khoảng 85-90% giá trị giao dịch hàng ngày trên thị trường hiện thuộc về các nhà đầu tư cá nhân trong nước. Phần lớn tự lựa chọn cổ phiếu thay vì ủy thác tài sản cho các quỹ đầu tư chuyên nghiệp.

Cấu trúc này đặt ra vấn đề về tính bền vững của nguồn vốn. Khi nhà đầu tư tổ chức nước ngoài bán ròng, câu hỏi đặt ra là nguồn vốn nào có thể thay thế để thị trường duy trì được sức hấp thụ trong dài hạn. “Nguồn vốn dài hạn phải đến từ thị trường nội địa trước tiên,” ông Johan Nyvene nêu quan điểm.

Chủ tịch HSC đề xuất Việt Nam nghiên cứu xây dựng một cơ chế tiết kiệm hưu trí dài hạn, tham khảo mô hình của Mỹ. Theo đó, Nhà nước có thể tạo cơ chế vừa khuyến khích, vừa yêu cầu ở một mức độ nhất định để người dân dành một phần thu nhập cho các quỹ dài hạn.

Thay vì áp dụng một mức ưu đãi thuế cố định, ông đề xuất tính ưu đãi theo tỷ lệ phần trăm thu nhập. Nguồn tiền này được quản lý bởi các công ty quản lý quỹ chuyên nghiệp; người tham gia có thể lựa chọn các sản phẩm đầu tư khác nhau nhưng bị hạn chế rút tiền trước tuổi nghỉ hưu.

Theo ông Johan Nyvene, nguồn tiền có kỳ hạn dài như vậy đặc biệt quan trọng đối với những dự án hạ tầng cần vốn trong 20-30 năm.

Doanh nghiệp phải “đủ chuẩn” để nhận vốn

Ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT Chứng khoán HSC chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: Đinh Nhung/Mekong ASEAN

Nếu phát triển nhà đầu tư tổ chức giải quyết bài toán nguồn tiền, ở chiều ngược lại, thị trường cần những doanh nghiệp đủ khả năng tiếp nhận nguồn vốn dài hạn. Đây là điểm ông Johan Nyvene đặc biệt nhấn mạnh khi nói về quản trị doanh nghiệp.

Theo Chủ tịch HSC, khi vốn vay ngân hàng dồi dào, chi phí hợp lý và có thể tiếp cận nhanh chóng, doanh nghiệp thường lựa chọn tín dụng thay vì huy động vốn qua trái phiếu hoặc cổ phiếu - những phương thức phức tạp, tốn kém và mất nhiều thời gian hơn.

Từ kinh nghiệm làm việc với các doanh nghiệp Việt Nam chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng hoặc phát hành riêng lẻ, ông cho rằng một trong những vướng mắc thường xuyên nằm ở quản trị doanh nghiệp.

Ông Johan Nyvene đề cập tình trạng sổ sách tài chính chưa được chuẩn hóa và các khoản vay, giao dịch nội bộ phức tạp giữa những công ty trong cùng tập đoàn. Những vấn đề này gây khó khăn cho quá trình chuẩn hóa số liệu để tạo niềm tin với các nhà đầu tư tổ chức trong và ngoài nước, đồng thời đã làm chậm một số thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng.

Một vấn đề khác là năng lực của đội ngũ tài chính tại doanh nghiệp. Theo ông, để tiếp cận thị trường vốn quốc tế và làm việc với các nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp, doanh nghiệp cần những giám đốc tài chính có năng lực ở tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, nguồn nhân lực này không dễ tìm, chi phí cao và quan trọng hơn, họ có thể phải thay đổi đáng kể hệ thống quản trị tài chính của doanh nghiệp.

Giá trị doanh nghiệp cần trở nên hữu hình hơn

Dẫn kinh nghiệm xây dựng dòng vốn dài hạn từ Hàn Quốc, ông Myungsoo Sim - Giám đốc, Trưởng bộ phận Hợp tác quốc tế của Hiệp hội Đầu tư Tài chính Hàn Quốc (KOFIA) cho biết, chương trình Nâng cao giá trị doanh nghiệp của Hàn Quốc đã tạo ra thay đổi đáng kể trong các cuộc thảo luận tại hội đồng quản trị. Nếu trước đây hiệu quả sử dụng vốn và giá trị dành cho cổ đông nhỏ lẻ chưa phải nội dung trung tâm thì hiện nay những vấn đề này đã được các nhà quản lý doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn.

Ông Myungsoo Sim cho rằng chương trình không đơn thuần nhằm tăng cổ tức hay mua lại cổ phiếu. Trọng tâm nằm ở ba vấn đề: Phân bổ vốn tốt hơn, giao tiếp tốt hơn với nhà đầu tư và xây dựng tầm nhìn dài hạn về giá trị doanh nghiệp.

Từ kinh nghiệm Hàn Quốc, ông cho rằng giá trị doanh nghiệp cần trở nên hữu hình hơn, có thể đo lường và đáng tin cậy hơn. Khi doanh nghiệp chuyển từ cam kết sang những con số cụ thể và thị trường tạo dựng được niềm tin, nguồn vốn dài hạn sẽ có cơ sở để tham gia.

Xây nền móng cho dòng vốn dài hạn

Để kết nối nguồn tiền với doanh nghiệp, một điều kiện khác được các chuyên gia nhấn mạnh là hạ tầng thị trường.

Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế và Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết cơ quan quản lý đang tập trung vào ba nhóm vấn đề trong hai năm tới.

Thứ nhất là đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, cắt giảm thủ tục hành chính nhằm giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thực hiện các quy trình trên thị trường chứng khoán. Thứ hai là tiếp tục xem xét các quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài nhằm thu hút thêm nhà đầu tư quốc tế.

Trụ cột thứ ba là minh bạch. Bên cạnh công bố thông tin bằng tiếng Anh, cơ quan quản lý hướng tới yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin sâu hơn trong các báo cáo định kỳ, bao gồm các nội dung về môi trường, xã hội và quản trị.

Ở góc độ nhà đầu tư quốc tế, ông Lyndon Chao - Giám đốc điều hành, phụ trách cổ phiếu và hoạt động sau giao dịch tại Hiệp hội Thị trường Tài chính và Chứng khoán châu Á (ASIFMA), đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện hệ thống đối tác bù trừ trung tâm.

Theo ông, vấn đề không phải là phải triển khai hệ thống này thật nhanh, mà là phải xây dựng đúng ngay từ đầu. Quá trình thiết kế cần có sự tham gia của công ty chứng khoán trong và ngoài nước, công ty quản lý quỹ, ngân hàng lưu ký và đơn vị bù trừ, qua đó bảo đảm rủi ro được chia sẻ một cách công bằng và minh bạch.

Thông điệp khác ông Lyndon Chao đưa ra là “hãy tập trung”. Theo ông, thay vì cùng lúc phân tán nguồn lực vào những vấn đề như rút ngắn chu kỳ thanh toán xuống một ngày, kéo dài thời gian giao dịch, tài sản mã hóa hay số hóa tài sản thành các đơn vị có thể giao dịch, Việt Nam nên ưu tiên hoàn thiện hệ thống đối tác bù trừ trung tâm và củng cố hệ thống giao dịch, thanh toán. Nếu nền móng được xây dựng đúng, những bước phát triển tiếp theo sẽ có cơ sở vững chắc hơn.

Ông Lyndon Chao - Giám đốc điều hành, phụ trách cổ phiếu và hoạt động sau giao dịch tại ASIFMA. Ảnh: Đinh Nhung/Mekong ASEAN

Nhìn chung, các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy để thị trường chứng khoán phát huy tốt hơn vai trò là kênh dẫn vốn cho nền kinh tế, việc thu hút dòng tiền mới chỉ là một phần của câu chuyện.

Quan trọng hơn là phát triển nguồn vốn dài hạn trong nước, nâng cao chất lượng và năng lực huy động vốn của doanh nghiệp, đồng thời hoàn thiện hạ tầng và các cơ chế vận hành thị trường. Khi những điều kiện này được cải thiện đồng bộ, dòng vốn trên thị trường sẽ có thêm cơ sở để được chuyển hóa thành nguồn vốn dài hạn cho doanh nghiệp và nền kinh tế.