Chuyện Làng - Chuyện phố: “Cháy nhà” lộ ra “mặt thật” !

Trường Trung học phổ thông chuyên Tuyên Quang. Ảnh: Tư liệu.

Ấy vậy mà năm nay, chuyện trường thi lại làm cả làng, cả nước xôn xao.

Ông Tư hàng xóm để tờ báo xuống bàn:

- Chú đọc chưa? Bốn mươi mốt người bị khởi tố!

Tôi hỏi:

- Ai cơ?

- Thì vụ điểm thi ở Trường THPT Chuyên Tuyên Quang ấy. Có cả Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh!

Cả quán trà im bặt.

Một ông vốn nổi tiếng hay triết lý chậm rãi nhấp ngụm trà:

- Lạ thật! Thi cử mà cũng có thể “bố trí” được à?

Ông Tư cười khẩy:

- Nếu chỉ bố trí bàn ghế thì chẳng có gì đáng nói. Đằng này, theo cơ quan điều tra, người ta còn bàn bạc, sắp xếp giám thị, số báo danh để tạo điều kiện cho thí sinh hỗ trợ nhau. Có nơi còn bố trí giáo viên trực tiếp giải đề, đưa bài giải cho thí sinh.

Tôi ngồi nghe mà trong đầu cứ hiện lên một câu hỏi: Thế thì còn gọi là thi nữa không?

Một kỳ thi vốn được dựng lên để đo kiến thức của học sinh. Người ta đặt trong đó phòng thi, giám thị, đề thi, quy chế, rồi hàng loạt chữ ký đỏ chót để bảo đảm sự công bằng. Vậy mà nếu những thứ ấy lại trở thành đạo cụ cho một màn “diễn thi”, thì trò diễn ấy cuối cùng đo được cái gì?

Đo được năng lực học sinh?

Hay đo được năng lực của người lớn trong việc tìm cách lách quy chế?

Chuyện bắt đầu lộ ra sau khi kết quả tốt nghiệp THPT năm 2026 được công bố. Tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, 328 thí sinh có kết quả môn Toán gây bất thường. Có tới 146 điểm 10, 299 thí sinh từ 9 điểm trở lên, điểm trung bình của nhóm này lên tới 9,58, cao nhất cả nước.

Ông Tư nghe đến đây thì bật cười:

- Cao nhất cả nước!

Rồi ông bỗng thôi cười:

- Nhưng cao đến mức ấy mà người ta không thấy vui, lại thấy… có vấn đề.

Ngày 2/7, Bộ Giáo dục và Đào tạo lập tổ công tác kiểm tra. Ngày 3/7, Công an tỉnh Tuyên Quang phối hợp rà soát. Đến tối 5/7, một giáo viên Toán được giữ người trong trường hợp khẩn cấp. Ngày 7/7, vụ án được khởi tố.

Rồi danh sách cứ dài ra.

Bốn người.

Mười chín người.

Hai mươi sáu người.

Rồi hơn nữa.

Ngày 15/7, có cả Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Tuyên Quang bị khởi tố. Ngày 17/7, một giáo viên đến cơ quan công an đầu thú. Cũng trong ngày ấy, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an rút toàn bộ vụ án để trực tiếp điều tra.

Đến chiều 1/10, tại buổi thông báo tình hình, kết quả công tác công an quý III/2026, đại diện Cục An ninh điều tra (Bộ Công an) cho biết, cơ quan điều tra đã khởi tố 41 bị can trong vụ án xảy ra tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.

Trong đó có ông Vũ Đình Hưng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tuyên Quang; trưởng phòng Quản lý chất lượng; các cán bộ giám sát; hiệu trưởng, phó hiệu trưởng; trưởng, phó điểm thi; cùng 31 giáo viên được phân công làm thư ký, giám thị, ủy viên phục vụ điểm thi.

Tất cả cùng bị điều tra về tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”, theo Điều 356 Bộ luật Hình sự.

Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an đang tiếp tục điều tra, làm rõ hành vi của các bị can và những người liên quan để xử lý theo quy định pháp luật.

Bà Tám ngồi bên cạnh chép miệng:

- Vì đang tiếp tục điều tra, chưa kết thúc, bà con chờ đợi xem “mặt thật” vụ này có còn ai nữa không, nên có kẻ vẫn lo ngay ngáy, “mất ăn mất ngủ”, hay chỉ gói gọn con số 41 bị can? Người ta thường bảo giáo dục là sự nghiệp trồng người mà lại thế!

Ông Tư hỏi:

- Thế vụ này trồng gì?

Bà Tám nhìn ra đường:

- Chưa biết. Nhưng nếu đúng như kết quả điều tra bước đầu, có vẻ người ta đã gieo vào đầu trẻ con một thứ nguy hiểm hơn cả điểm kém: Ảo tưởng rằng luật lệ chỉ dành cho người khác.

Câu nói ấy làm cả bàn trà lặng đi.

Bởi điểm 10 vốn rất đẹp. Nhưng một điểm 10 không thuộc về công sức của người làm bài thì đẹp ở đâu?

Một tấm bằng đẹp nhưng nếu phía sau nó là sự gian dối, liệu nó có còn là niềm tự hào?

Và đau nhất là những đứa trẻ học thật!

Chúng vẫn ngồi dưới ánh đèn, cặm cụi giải từng bài toán, học từng trang sách, thức đến khuya để mong một ngày được bước qua cánh cửa bước vào giảng đường đại học bằng chính đôi chân mình.

Còn nếu ở đâu đó có người “giúp” một số thí sinh bằng cách giải đề, đưa bài giải, nhắc bài, sắp xếp phòng thi, thì công sức của những đứa trẻ học thật bị đặt lên cùng một mặt bàn với sự gian dối.

Công bằng khi ấy còn đâu?

Tôi chợt nghĩ: Một ngôi nhà cháy thì thứ lộ ra đầu tiên không phải là màu sơn đẹp đẽ bên ngoài, mà là những gì người ta đã chất bên trong.

Vụ việc này cũng vậy. Đúng như ông cha ta đúc kết: "Đã dốt thì nát !"

Nếu kết quả điều tra được chứng minh theo đúng các cáo buộc, điều đáng sợ không chỉ nằm ở vài bài giải được đưa vào phòng thi. Điều đáng sợ hơn là một hệ thống quy chế tưởng như kín kẽ, chặt chẽ lại có thể bị những người được giao nhiệm vụ bảo vệ nó biến thành kẽ hở.

Ông Tư đứng dậy, phủi tay:

- Thôi, về thôi. Mai còn đưa cháu đi học.

Tôi hỏi:

- Học gì?

Ông đáp:

- Học Toán, học Văn, học thật. Và học thêm một bài nữa !

- Bài gì?

Ông nhìn tôi, cười nhạt:

- Học rằng điểm số có thể làm đẹp một bảng thành tích, nhưng không thể làm sạch một sự gian dối.

Quán trà lại im.

Ngoài phố, học sinh tan trường. Những chiếc cặp sách đung đưa trên vai. Đứa chạy, đứa cười, đứa tranh nhau kể chuyện bài kiểm tra hôm nay.

Tôi nhìn theo mà nghĩ: Mong sao sau câu chuyện này, người lớn đừng bắt trẻ con phải học thêm một môn học không có trong sách giáo khoa - môn học mang tên “cách gian lận để thành công”.

Bởi giáo dục mà đánh mất sự công bằng thì “điểm 10” dù có nhiều đến đâu cũng chỉ là những con số đứng rất đẹp trên giấy.

Còn sự thật?

Sự thật, một khi “cháy nhà” đã bốc khói, thì sớm muộn cũng lộ ra "mặt thật" gian dối và họ bị trả giá bằng bản án nghiêm minh trước pháp luật! Mong rằng thi cử không còn tái phạm gian lận như thi tốt nghiệp THPT trường chuyên Tuyên Quang !

V.X.B