Chuyển tư duy quản lý sang đồng hành để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp

Từ kết quả khảo sátvề kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2025 vừa được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho biết, kết quả khảo sát đã mang tới một thông điệp quan trọng: khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ và đang sẵn sàng bứt phá.

Năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. Có tới 85,7% doanh nghiệp duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, cho thấy niềm tin kinh doanh đang phục hồi mạnh mẽ.

Tuy nhiên, theo Chủ tịch VCCI, sự bứt phá này chỉ trở thành hiện thực nếu ba điểm nghẽn lớn nhất được khai thông trong 12 - 18 tháng tới, gồm: thị trường đầu ra, tiếp cận vốn và minh bạch chính sách.

Ông cũng nhấn mạnh, cải cách thể chế thời gian qua đã đi đúng hướng, song khoảng cách giữa thiết kế chính sách ở Trung ương và năng lực thực thi tại cơ sở vẫn còn rất lớn.

Theo đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật cùng Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội đã mở ra không gian thể chế chưa từng có cho khu vực tư nhân.

Thách thức đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 là rất lớn.

Tuy nhiên, vấn đề hiện nay không còn là thiếu chính sách mà là thực thi chính sách như thế nào để doanh nghiệp thực sự cảm nhận được sự thay đổi.

Đặc biệt, Chủ tịch VCCI cho rằng để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

“Nếu trong 20 năm qua, PCI đồng hành cùng chính quyền địa phương ‘làm thủ tục nhanh hơn’, thì trong giai đoạn mới, PCI 2.0 và hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) sẽ giúp đo lường khả năng chính quyền ‘làm thị trường công bằng hơn, hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn và điều hành chủ động hơn’”, ông nhấn mạnh.

TS Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) đánh giá, mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp đến năm 2030 là hoàn toàn có thể đo lường được, nhưng thách thức hiện nay là rất lớn.

Theo ông, hiện Việt Nam mới có khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Điều này đồng nghĩa từ nay đến năm 2030 cần bổ sung thêm khoảng 1 triệu doanh nghiệp nữa, tương đương mỗi năm phải tăng thêm khoảng 200.000 doanh nghiệp.

Tuy nhiên, diễn biến thực tế lại đang đi ngược kỳ vọng. Nếu như trước đây, cứ 1 doanh nghiệp rời thị trường có nhiều doanh nghiệp mới gia nhập thay thế, thì giai đoạn 2016 - 2020 tỷ lệ này giảm xuống khoảng 2:1. Từ năm 2021 đến nay, tỷ lệ gần như chỉ còn xấp xỉ 1:1.

“Nếu xu hướng này tiếp diễn thì gần như không thể đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030”, TS Nguyễn Đình Cung cảnh báo.

Chuyên gia cũng cho rằng thực tế này chưa được nhìn nhận đầy đủ khi truyền thông thường nhấn mạnh số lượng doanh nghiệp thành lập mới, trong khi số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng tăng mạnh nhưng ít được đề cập.

“Tôi không thấy có cơ quan nào thực sự chịu trách nhiệm theo dõi mục tiêu này một cách nghiêm túc”, ông Cung nói.

Trong khi đó, theo TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam, mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp sẽ khó đạt nếu Việt Nam không thay đổi căn bản tư duy về mô hình doanh nghiệp.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, ông cho biết tại Singapore, khoảng 50% doanh nghiệp đăng ký mới mỗi năm là doanh nghiệp một chủ; tại Pháp, tỷ lệ này lên tới 70%, còn ở nhiều nước phát triển dao động từ 50 - 70%.

Trong khi đó, tại Việt Nam, trong số khoảng 100.000 - 200.000 doanh nghiệp đăng ký mới mỗi năm, chỉ khoảng 2.000 - 4.000 doanh nghiệp hoạt động theo mô hình một chủ.

Theo TS Lê Duy Bình, doanh nghiệp một chủ là mô hình phù hợp cho cá nhân khởi nghiệp, thử nghiệm ý tưởng kinh doanh với chi phí thấp và thủ tục đơn giản. Khi phát triển ổn định, các chủ thể này có thể chuyển đổi lên mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có nền tảng pháp lý phù hợp để hỗ trợ hiệu quả mô hình này.

Cùng nhìn nhận áp lực hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp, ông Bùi Thanh Minh - Phó Giám đốc Văn phòng Ban IV cho biết, trong ba tháng đầu năm, trung bình mỗi tháng có khoảng 32.000 doanh nghiệp đăng ký mới và quay trở lại hoạt động, nhưng đồng thời cũng có khoảng 30.400 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

“Như vậy mỗi tháng nền kinh tế chỉ tăng ròng khoảng 1.600 doanh nghiệp. Với tốc độ này thì rất khó đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030”, ông nhận định.

Theo ông Minh, nếu không có thay đổi mang tính tổng thể trong cách tiếp cận và xây dựng môi trường kinh doanh, số lượng doanh nghiệp không chỉ khó tăng mạnh mà còn có nguy cơ suy giảm.

Ông cũng lưu ý hiệu ứng tích cực từ Nghị quyết 68 đang lan tỏa không đồng đều. Trong khi doanh nghiệp lớn có tâm lý tích cực hơn thì doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là khu vực hộ kinh doanh, vẫn chưa cảm nhận rõ lợi ích từ cải cách.

Theo khảo sát của Ban IV, cứ 10 doanh nghiệp thì có khoảng 7 doanh nghiệp vẫn giữ tâm lý thận trọng hoặc tiêu cực về triển vọng kinh doanh.

“Nếu cải cách không đi vào đời sống thực tế của doanh nghiệp, không giúp giảm chi phí tuân thủ thì sẽ không tạo được niềm tin. Cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi tác động tới nhóm doanh nghiệp ở phía dưới, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì chỉ tạo thuận lợi cho một nhóm doanh nghiệp lớn”, ông Minh nhấn mạnh.

Ông cho biết Ban IV hiện cũng đang chuẩn bị một báo cáo với chủ đề “vực dậy niềm tin”, trong bối cảnh niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đang suy giảm đáng kể.