Có gì mới từ các chính sách giáo dục có hiệu lực từ tháng 1/2026?

Ngày 10/12, Quốc hội thông qua 3 luật mới lĩnh vực giáo dục và đào tạo, gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); Luật Giáo dục đại học (sửa đổi). Trước đó, ngày 16/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Nhà giáo với 9 chương, 42 Điều.

Cùng với đó, Quốc hội cũng thông qua nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; nghị quyết về chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035. Các luật, nghị quyết sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Nhà giáo lần đầu có luật riêng

Lần đầu tiên, Quốc hội ban hành Luật Nhà giáo, quy định toàn diện vị trí, vai trò, quyền, nghĩa vụ và các chính sách dành cho đội ngũ nhà giáo, thể chế hóa chủ trương tôn vinh, chăm lo và phát triển nghề giáo.

Luật xác định 5 điểm nổi bật: khẳng định vị thế và bảo vệ danh dự nghề giáo; xếp lương nhà giáo cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp; tăng đãi ngộ, hỗ trợ và thu hút; chuẩn hóa, phát triển đội ngũ; mở rộng quyền tự chủ cho cơ sở giáo dục và ngành giáo dục.

Lần đầu tiên trong lịch sử, đội ngũ nhà giáo có luật riêng. Ảnh minh họa

Theo đó, nhà giáo được hưởng lương cao nhất cùng các khoản phụ cấp đặc thù, ưu đãi, trách nhiệm, thâm niên, trợ cấp vùng khó khăn…; được hỗ trợ đào tạo, chăm sóc sức khỏe, bố trí hoặc hỗ trợ nhà ở khi công tác tại địa bàn đặc biệt khó khăn. Luật cũng có chính sách trọng dụng nhân lực chất lượng cao và thu hút nhà giáo về vùng khó khăn.

Đáng chú ý, giáo viên mầm non được nghỉ hưu sớm tối đa 5 năm nếu đủ điều kiện mà không bị giảm lương hưu; một số chức danh, lĩnh vực chuyên sâu được nghỉ hưu muộn hơn. Đồng thời, Luật mở rộng quyền chủ động tuyển dụng, điều động nhà giáo, tăng vai trò điều tiết của ngành giáo dục.

Không còn bằng THCS, sách giáo khoa thống nhất

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục là từ năm 2026 không cấp bằng THCS và sẽ có bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc; Chính phủ quy định việc miễn phí sách giáo khoa cho học sinh.

Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định lựa chọn bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam làm sách giáo khoa thống nhất toàn quốc từ năm học 2026 - 2027

Luật cũng quy định về Quỹ học bổng quốc gia - cơ chế hoàn toàn mới nhằm mở rộng cơ hội học tập cho người học và thúc đẩy phát triển tài năng; bổ sung loạt cơ chế mới cho hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Luật cũng công nhận văn bằng, chứng chỉ số; định danh “nhân sự hỗ trợ giáo dục” trong hệ thống giáo dục quốc dân; sửa đổi về đào tạo các ngành, nghề đặc thù thuộc lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao; giảm thủ tục hành chính.

Tự chủ đại học toàn diện

Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) xây dựng hệ thống giáo dục đại học thống nhất, quản trị tiên tiến; tăng vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng và bảo đảm quyền tự chủ toàn diện cho các trường đại học.

Luật đổi mới quản trị, đào tạo và kiểm soát chất lượng theo chuẩn; thúc đẩy học tập suốt đời, gắn đào tạo với thị trường lao động, nghiên cứu khoa học và công nghệ. Đồng thời, chính sách đầu tư hướng tới nâng chuẩn, hình thành đại học xuất sắc, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và thu hút đội ngũ giảng viên chất lượng cao.

Bổ sung trung học nghề

Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) bổ sung mô hình trung học nghề, mở rộng đối tượng tham gia nhằm xây dựng hệ thống giáo dục nghề nghiệp mở, linh hoạt, liên thông, tạo cơ hội học tập suốt đời.

Luật đồng thời đổi mới chương trình, chuẩn hóa cơ sở đào tạo, ứng dụng dữ liệu số trong quản lý, công nhận kiến thức, kỹ năng đã tích lũy của người học. Bên cạnh đó, bổ sung chính sách ưu đãi thuế, đất đai, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Phụ cấp ưu đãi và cơ chế thu hút nhân lực

Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để tạo đột phá phát triển giáo dục và đào tạo gồm 9 điều, tập trung vào 5 nhóm chính sách trọng tâm.

Nghị quyết tăng mạnh phân cấp trong tuyển dụng, sử dụng và quản lý nhân lực ngành giáo dục. Theo đó, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo và Chủ tịch UBND cấp xã được giao thẩm quyền tuyển dụng, điều động, bổ nhiệm, sắp xếp vị trí việc làm đối với đội ngũ nhà giáo và nhân viên các cơ sở giáo dục công lập.

Đối với giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học, các cơ sở được tự chủ xác định vị trí việc làm, tuyển dụng và ký hợp đồng với chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước; chủ động quyết định miễn giấy phép lao động trong thời hạn nhất định.

Về đãi ngộ, Nghị quyết quy định phụ cấp ưu đãi nghề theo lộ trình, tối thiểu 70% với giáo viên, 30% với nhân viên và 100% với giáo viên công tác tại vùng đặc biệt khó khăn; đồng thời cho phép các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đại học tự chủ chi trả thu nhập tăng thêm từ nguồn thu hợp pháp.

Hiện đại hóa giáo dục bằng đầu tư dài hạn

Nghị quyết về chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035 quy định về mục tiêu, phạm vi và thời gian thực hiện Chương trình, đối tượng thụ hưởng, kinh phí thực hiện, các vấn đề cấp thiết cần tập trung giải quyết, nguyên tắc phân bổ vốn ngân sách Trung ương, cơ chế, chính sách đặc thù trong thực hiện Chương trình, giải pháp và cơ chế quản lý, điều hành chương trình.

Nghị quyết cũng quy định về các nhiệm vụ của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; quy định về nhiệm vụ của Bộ Giáo dục và Đào tạo (cơ quan chủ trì chương trình) và nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân, UBND cấp tỉnh; quy định về việc giám sát thực hiện chương trình.

Phương Cúc