Đại biểu Quốc hội lo thiếu công bằng khi dùng chung bộ sách 'Kết nối tri thức với cuộc sống'

Từ năm học 2026-2027, học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 trên toàn quốc sẽ học một bộ sách giáo khoa thống nhất. Ảnh: NXB

Bài toán lãng phí khó giải quyết

Trao đổi với PV Báo Phụ nữ Việt Nam, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) nhận định: "Việc trở lại mô hình một bộ sách được nhìn nhận là góp phần tăng tính ổn định, công bằng và thuận lợi trong tổ chức dạy học. Bộ GD&ĐT có trách nhiệm tổ chức biên soạn một bộ SGK thống nhất dùng trong cả nước, đến năm 2030 hoàn thành việc cung cấp miễn phí SGK cho học sinh. Cuối năm học, học sinh hoàn trả sách cho thư viện để các khóa sau tiếp tục sử dụng. Đây là cách làm mang tính truyền thống, hợp lý và tiết kiệm".

"Trước đó đã có đề nghị Bộ GD&ĐT nên nghiên cứu các bộ SGK đã được biên soạn trước đây, kết hợp những ưu điểm của những bộ sách đã có, rồi biên tập thành một bộ SGK mới, thay vì sử dụng nguyên vẹn một bộ sách cụ thể nào đã được biên soạn trước đó. Việc này nhằm đảm bảo tính khách quan và công bằng", Đại biểu Phạm Văn Hòa nhấn mạnh.

Ông cũng lưu ý, nếu sử dụng riêng một bộ SGK của một nhóm tác giả đã biên soạn từ trước, sẽ đặt ra vấn đề ai chịu trách nhiệm chi trả nhuận bút, dẫn đến sự bất công đối với các bộ SGK còn lại. "Chủ trương thống nhất một bộ SGK là đúng đắn, giải pháp khả thi là biên soạn bộ SGK thống nhất cho cả 12 lớp, trong đó kế thừa có chọn lọc những phần thực sự tốt của 3 bộ hiện hành, nhưng tất cả đều phải tái thẩm định theo bộ tiêu chí mới, chứ không sử dụng nguyên bộ sách cũ nào", ông Hòa nói.

Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa. Ảnh: VPQH

Đại biểu Hòa phân tích thêm: "Việc Bộ GD&ĐT quyết định sử dụng riêng một bộ SGK đã ban hành trước đây sẽ gây ra tranh cãi không đáng có, bởi điều này rất dễ dẫn đến dư luận cho rằng có lợi ích nhóm, thậm chí nghi ngờ có sự ưu ái không minh bạch. Nếu chỉ chọn một bộ sách của một nhóm tác giả, còn các bộ sách khác thì không được sử dụng, thì khó tránh khỏi những băn khoăn trong xã hội về việc xử lý hai bộ sách còn lại, làm sao để không lãng phí".

Tuy nhiên, đại biểu Hòa thừa nhận, hiệu quả của bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống khi áp dụng trên toàn quốc chưa thể đánh giá được chất lượng thực tế, tốt hay không tốt. Điều này cần quá trình dài nhưng trước tiên phải thẩm định chất lượng, sửa chữa những lỗi sai, cập nhật thông tin, kiến thức phù hợp với bối cảnh.

Lý giải về lựa chọn này, Bộ GD&ĐT nhận định, bộ SGK Kết nối tri thức với cuộc sống đáp ứng đầy đủ các tiêu chí lựa chọn theo yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đồng thời nổi trội về tính đồng bộ, ổn định và khả năng triển khai trên diện rộng. Đây là bộ SGK duy nhất hiện nay được biên soạn đầy đủ, thống nhất cho tất cả các môn học và hoạt động giáo dục ở cả 3 cấp học, từ lớp 1 đến lớp 12, bao gồm cả sách chuyên đề học tập bắt buộc và lựa chọn, sách ngoại ngữ ngoài tiếng Anh, sách tiếng dân tộc và tài liệu giáo dục địa phương.

Đại biểu Phạm Văn Hòa đặt vấn đề: "Nếu bộ sách này đáp ứng được yêu cầu, thì các bộ SGK khác trước đây có đáp ứng hay không? Trong suốt thời gian qua, chính Bộ GD&ĐT đã thành lập hội đồng thẩm định và cho phép lưu hành nhiều bộ SGK. Vậy vì sao trước đây cho phép phổ biến, còn bây giờ lại cho rằng chỉ có bộ sách này là đáp ứng yêu cầu?

Nếu nói rằng các bộ sách trước không đáp ứng, thì tại sao vẫn cho lưu hành trong thời gian dài? Nếu trả lời không rõ ràng, thì theo tôi, cách giải thích như vậy là chưa thật sự khách quan và cá nhân tôi vẫn cảm thấy còn nhiều điều lăn tăn".

Sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống". Ảnh: NXB

Sẽ cập nhật, hoàn thiện sách giáo khoa

PGS.TS. Nguyễn Văn Tùng, Thành viên Hội đồng thành viên NXBGDVN bày tỏ, bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" được lựa chọn làm bộ sách thống nhất toàn quốc là vinh dự nhưng cũng đồng nghĩa với trách nhiệm chuyên môn lớn hơn. Đây là bộ sách đã được Bộ GD&ĐT thẩm định, ban hành và sử dụng ổn định trong những năm qua.

PGS.TS. Nguyễn Văn Tùng khẳng định: "Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của việc dạy và học trên quy mô toàn quốc, việc cập nhật, hoàn thiện SGK sẽ được triển khai khi có sự chỉ đạo của Bộ GD&ĐT và tuân thủ theo đúng quy trình, quy định trong các thông tư".

PGS.TS. Nguyễn Văn Tùng – Thành viên Hội đồng thành viên Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

Bên cạnh đó, ông Tùng cho rằng, bài toán cung ứng sách cho quy mô toàn quốc không phải là điều mới mẻ với NXBGDVN, nhưng trong bối cảnh mới, chúng tôi đã chuẩn bị những kịch bản kỹ lưỡng hơn để đảm bảo tuyệt đối không xảy ra tình trạng thiếu sách cục bộ. Lợi thế lớn nhất khi thực hiện một bộ sách thống nhất là chúng tôi có thể tối ưu hóa quy mô xuất bản. NXBGDVN đã chỉ đạo các bộ phận triển khai ngay công tác đấu thầu in ấn rộng rãi với số lượng lớn. Việc in ấn tập trung này không chỉ giúp kiểm soát chất lượng đồng bộ mà còn giúp giảm chi phí sản xuất, tạo tiền đề quan trọng cho việc tiếp tục giảm giá SGK.

Về công tác phát hành, hệ thống kho vận và mạng lưới phát hành của NXBGDVN trải dài đến từng huyện, xã sẽ hoạt động hết công suất. Chúng tôi cam kết thực hiện phương châm "Sách chờ người", nghĩa là sách phải có mặt tại các địa phương, nhà trường một cách đầy đủ trước thềm năm học mới, sẵn sàng phục vụ nhu cầu của giáo viên và học sinh bất cứ lúc nào, PGS.TS. Nguyễn Văn Tùng cho hay.

Đặc biệt, với tôn chỉ xuyên suốt là SGK mang tính phục vụ, không mang tính lợi nhuận, vấn đề chi phí và giá thành luôn được NXBGDVN đặt lên hàng đầu nhằm đảm bảo an sinh xã hội. Trước quyết định bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” chính thức trở thành bộ SGK thống nhất toàn quốc, lãnh đạo NXBGDVN cam kết tập trung chỉ đạo toàn hệ thống tiếp tục tối ưu hóa quy trình sản xuất, triệt để tiết giảm chi phí nhằm nỗ lực tiếp tục giảm giá sách giáo khoa từ năm học 2026–2027, PGS.TS. Nguyễn Văn Tùng nhấn mạnh.

Hà Phương