Có thể uống thuốc để nhớ lâu hơn không? Câu trả lời có thể gây bất ngờ

Trong cuốn Tăng cường trí nhớ, phòng bệnh Alzheimer, bác sĩ Richard Restak cho biết ông thường nhận được câu hỏi liệu có loại thuốc nào giúp tăng cường trí nhớ hay không. Câu trả lời là có, nhưng hiệu quả và giới hạn của chúng cần được nhìn nhận thận trọng.

Nhớ nhanh hơn nhưng có thể quên cũng nhanh

Theo bác sĩ Restak, amphetamine và một số thuốc khác có thể giúp cải thiện trí nhớ trong thời gian ngắn. Những thuốc này tác động đến các thụ thể dopamine, qua đó có thể hỗ trợ khả năng tiếp nhận và ghi nhớ thông tin, chẳng hạn trong quá trình ôn thi.

Tuy nhiên, một điểm đáng lưu ý là trí nhớ được hỗ trợ bằng thuốc có thể phụ thuộc vào trạng thái của não tại thời điểm ghi nhớ.

Nói cách khác, nếu một người học trong trạng thái có thuốc, việc truy xuất thông tin sau đó có thể thuận lợi hơn khi họ ở trạng thái tương tự. Điều này khiến người dùng có thể phải tiếp tục sử dụng thuốc trước thời điểm cần nhớ lại thông tin.

Không chỉ vậy, hiệu quả cũng có thể rất ngắn. Theo tác giả, một người có thể nhớ tốt hơn trong thời gian ôn tập và làm bài nhưng lại nhanh chóng quên những thông tin đó chỉ vài giờ sau khi kỳ thi kết thúc.

Đáng lo hơn, các chất kích thích không chỉ tác động đến trí nhớ. Chúng có thể làm tăng huyết áp và nhịp tim, từ đó làm gia tăng nguy cơ những biến cố nghiêm trọng như đau tim hoặc đột quỵ. Một số trường hợp còn có thể xuất hiện cơn hoảng loạn hoặc lo âu nghiêm trọng.

Vì vậy, bác sĩ Restak cho rằng sử dụng thuốc để kích thích trí nhớ là lựa chọn không chắc chắn, trong khi những rủi ro đi kèm có thể đáng kể.

Dù vậy, ông cho rằng hiệu quả dù còn hạn chế của những loại thuốc này vẫn gợi mở một khả năng: liệu trong tương lai con người có thể phát triển được những thuốc tăng cường trí nhớ hiệu quả mà không gây ra tác dụng bất lợi nghiêm trọng?

Câu trả lời của ông là có thể.

Thuốc có thể khiến não ghi nhớ tốt hơn, nhưng không đồng nghĩa ký ức sẽ tồn tại lâu hơn. Ảnh: Unsplash.

Tuy nhiên, một vấn đề khó có khả năng biến mất hoàn toàn là hiện tượng trí nhớ phụ thuộc vào trạng thái. Có nhiều bằng chứng cho thấy việc điều chỉnh hoạt động của não để hình thành một ký ức có thể đồng nghĩa với việc cần một trạng thái tương tự để truy xuất ký ức đó.

Từ nghiên cứu trên chuột đến hy vọng về thuốc mới

Một hướng nghiên cứu khác được bác sĩ Restak đề cập liên quan đến huyết tương và các yếu tố sinh học có khả năng hỗ trợ hoạt động của não.

Trong một số nghiên cứu trên chuột, các nhà khoa học nhận thấy việc truyền trực tiếp huyết tương từ những con chuột năng động sang những con ít vận động có thể cải thiện khả năng học tập và ghi nhớ. Những con chuột được can thiệp có thể học cách chạy qua mê cung nhanh hơn và ghi nhớ đường đi trong thời gian dài hơn.

Cơ chế được cho là có liên quan đến những chất giúp giảm tình trạng viêm trong não. Một trong những protein được chú ý trong các nghiên cứu ban đầu là clusterin. Protein này có liên quan đến các tế bào lót mạch máu nuôi dưỡng não. Trong mô hình bệnh Alzheimer trên chuột, những tế bào này bị viêm, đi kèm suy giảm trí nhớ và nhiều rối loạn khác.

Tuy nhiên, tác giả lưu ý hai vấn đề quan trọng. Thứ nhất, kết quả đạt được trên chuột không đồng nghĩa phương pháp đó sẽ mang lại hiệu quả tương tự ở người. Nhiều nghiên cứu có kết quả tích cực trên động vật nhưng không thể chuyển thành phương pháp điều trị hiệu quả hoặc an toàn cho con người.

Thứ hai, nếu hướng nghiên cứu này được phát triển cho con người, việc xác định và cô lập thành phần có hoạt tính, chẳng hạn clusterin, sau đó phát triển thuốc từ thành phần đó có thể là hướng tiếp cận an toàn hơn so với sử dụng trực tiếp huyết tương.

Những nghiên cứu này mở ra triển vọng về các phương pháp tăng cường trí nhớ bằng thuốc trong tương lai. Tuy nhiên, chúng vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu và không thể được xem là giải pháp đã được chứng minh để cải thiện trí nhớ ở người.

Ở thời điểm hiện tại, theo bác sĩ Restak, những phương tiện hỗ trợ trí nhớ đáng tin cậy hơn vẫn rất quen thuộc là giấc ngủ, chế độ ăn và hoạt động thể chất.

Trong đó, giấc ngủ là một trong những yếu tố đầu tiên cần được chú ý nếu muốn duy trì khả năng ghi nhớ và hoạt động của não.

Tác giả / Tác phẩm

Tăng cường trí nhớ, phòng bệnh Alzheimer

Tác giảTiến sĩ Y khoa Richard Restak

Xuất bản2025

Nhà xuất bảnNXB Trẻ

Tăng cường trí nhớ, phòng bệnh Alzheimer của Tiến sĩ Y khoa Richard Restak giải thích cách trí nhớ hình thành, hoạt động và suy giảm theo tuổi tác. Dựa trên kiến thức thần kinh học và các nghiên cứu khoa học, tác giả giới thiệu nhiều phương pháp cải thiện trí nhớ như hình dung, lập bản đồ tư duy, tăng tập trung và duy trì việc học. Cuốn sách cũng giúp người đọc phân biệt tình trạng hay quên thông thường với những dấu hiệu cần lưu ý về suy giảm nhận thức. Restak nhấn mạnh trí nhớ có thể được rèn luyện và bảo vệ thông qua lối sống, học tập và thực hành thường xuyên.