Công trường thiếu người, doanh nghiệp lo bài toán nhân lực dài hạn

Lương cao vẫn khó tuyển người

Chia sẻ tại tọa đàm "Hóa giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng: Cần cái "bắt tay" của "ba nhà" vừa được Báo Xây dựng tổ chức ngày 22/10, ông Nguyễn Quang Huy, Phó chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả cho biết, thời điểm hiện tại, các doanh nghiệp trong ngành đều đang cảm nhận rõ áp lực thiếu hụt nhân lực tại các công trường.

Ông Nguyễn Quang Huy, Phó chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả - Ảnh: Tạ Hải.

Theo ông Huy, nhân lực phục vụ triển khai các dự án giao thông có thể chia làm 2 nhóm chính. Thứ nhất là lực lượng lao động tại địa phương, tham gia xây dựng công trình và có thể tiếp tục đảm nhiệm công tác vận hành, khai thác sau khi dự án hoàn thành.

Thứ hai là đội ngũ nhân sự nòng cốt, có tay nghề và chuyên môn cao (chỉ huy trưởng, cán bộ kỹ thuật và các vị trí chuyên môn khác), sẵn sàng gắn bó lâu dài với doanh nghiệp, luân chuyển theo các dự án trên cả nước. Đây cũng là nhóm nhân lực đang thiếu hụt đáng kể.

"Giải quyết bài toán nhân lực, Đèo Cả xác định phải chủ động chuẩn bị nguồn lực từ sớm với quan điểm "xây người trước khi xây đường", tức là chuẩn bị nhân sự trước khi triển khai dự án", ông Huy nói.

Nhìn nhận đãi ngộ là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng tuyển dụng và giữ chân người lao động, ông Huy cho biết, thời gian qua, tập đoàn thường xuyên cập nhật mặt bằng tiền lương để có những điều chỉnh phù hợp.

"Mặc dù vậy, Đèo Cả không chạy đua tăng lương hay giữ người bằng mọi giá, mà hướng đến chính sách đãi ngộ hợp lý, vừa bảo đảm quyền lợi người lao động, vừa phù hợp với điều kiện hoạt động của doanh nghiệp", ông Huy khẳng định.

Giải pháp kế tiếp được vị lãnh đạo đề cập chính là việc tăng cường hợp tác với các cơ sở đào tạo để thu hút nguồn nhân lực trẻ.

Theo đó, Đèo Cả phối hợp với các trường đại học, tổ chức cho sinh viên tham quan, trải nghiệm thực tế tại công trườngnhư: cầu Đại Ngãi ở phía Nam, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh và Hữu Nghị - Chi Lăng ở phía Bắc. Qua đó, sinh viên có cơ hội trực tiếp tìm hiểu công việc, điều kiện làm việc.

Ông Lê Hữu Cầu, Trưởng phòng Khoa học - Công nghệ (Ban QLDA Thăng Long) - Ảnh: Tạ Hải.

Đối với khối ban quản lý dự án, ông Lê Hữu Cầu, Trưởng phòng Khoa học - Công nghệ (Ban QLDA Thăng Long) cho biết, khó khăn lớn nhất của đơn vị hiện nay là nguồn kỹ sư có chuyên môn sâu, đáp ứng yêu cầu về BIM, GIS và chuyển đổi số vẫn còn hạn chế. Đây là nhóm nhân lực có yêu cầu cao về kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm thực tiễn, không thể bổ sung ngay trong thời gian ngắn thông qua tuyển dụng thông thường.

"Hiện, Ban có 6 phòng chuyên môn và 1 phòng quản lý dự án, với định biên 150 người. Đến nay, Ban có 134 cán bộ, còn thiếu 16 người so với định biên và đang tiếp tục triển khai công tác tuyển dụng để bổ sung nhân lực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

"Đối với dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, theo tính toán sơ bộ, trong giai đoạn 2026 - 2032, nhu cầu nhân lực phục vụ công tác quản lý dự án ước khoảng 700 - 900 cán bộ, chưa kể các lực lượng nhân sự khác tham gia triển khai dự án. Đây là nhu cầu rất lớn, đặt ra yêu cầu chuẩn bị nguồn nhân lực từ sớm, cả về số lượng lẫn chất lượng chuyên môn", ông Cầu chia sẻ.

Tôi mong muốn sớm xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực bài bản, dựa trên dự báo nhu cầu và tính toán khoa học, thay vì để đến khi dự án triển khai mới lo tìm người. Cùng với đó, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách đãi ngộ để thu hút, giữ chân nhân tài, bảo đảm thu nhập xứng đáng cho đội ngũ ngày đêm góp sức xây dựng hạ tầng giao thông đất nước.

PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam.

Không chỉ tuyển người, ngành Xây dựng cần chiến lược giữ người

Là một trong những nhà thầu có tiếng trong lĩnh vực thi công cầu lớn, ông Trần Đình Lân, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính cho biết, từ năm 2025 đến nay, nhu cầu nhân lực của công ty đã tăng gần gấp ba lần, buộc doanh nghiệp phải đẩy mạnh tuyển dụng nguồn lao động.

Tìm kiếm đội ngũ nhân lực có tay nghề, một trong những giải pháp được Trung Chính triển khai là tăng cường phối hợp với các cơ sở đào tạo, tổ chức cho sinh viên tham quan, tìm hiểu môi trường làm việc và tạo cơ hội thực tập ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Sau quá trình thực tập và tốt nghiệp, sinh viên được bố trí tham gia các dự án để sớm làm quen với công việc thực tế, từng bước nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp.

"Song song với việc tuyển dụng và đào tạo nhân lực mới, doanh nghiệp chú trọng phát triển đội ngũ hiện có thông qua đào tạo, bồi dưỡng, phát hiện và đề bạt những nhân sự có năng lực vào các vị trí quản lý, lãnh đạo", ông Lân thông tin.

Đề xuất cơ chế tạo động lực để các doanh nghiệp thu hút được lực lượng lao động lành nghề, ông Lân cho rằng cần đồng thời cải thiện điều kiện đào tạo tại nhà trường và hoàn thiện cơ chế, chính sách dành cho doanh nghiệp.

Theo đó, Nhà nước cần nghiên cứu các chính sách ưu đãi cụ thể đối với những trường đào tạo chuyên ngành xây dựng giao thông, từ hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị thí nghiệm đến cải thiện điều kiện học tập, thực hành cho sinh viên; Xem xét chính sách miễn, giảm học phí hoặc hỗ trợ tài chính phù hợp để khuyến khích người học lựa chọn ngành xây dựng giao thông, góp phần tạo nguồn nhân lực ổn định cho thị trường lao động.

"Hệ thống định mức, đơn giá xây dựng cũng cần sớm rà soát và điều chỉnh để sát với mặt bằng thị trường", ông Lân nói và bày tỏ sự trăn trở: trong khi yêu cầu về kỹ thuật, công nghệ và chất lượng thi công ngày càng cao, một số định mức, đơn giá vẫn chưa theo kịp thực tế, tạo áp lực đáng kể lên chi phí thực hiện dự án.

Ông Trần Đình Lân, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính - Ảnh: Tạ Hải.

Theo số liệu thực tế, đơn giá nhân công trong định mức hiện chỉ khoảng 300.000 - 400.000 đồng/công, trong khi mức chi trả trên thị trường có thể lên tới 900.000 đồng đến 1 triệu đồng/công. Riêng tại Trung Chính, mức chi trả được doanh nghiệp nêu là 950.000 đồng/công. Khoảng cách lớn giữa định mức và chi phí thực tế khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong cân đối tài chính, nhất là tại những công trình đòi hỏi kỹ thuật cao như cầu, hầm.

"Khi chi phí nhân công thực tế vượt xa mức được tính trong định mức, doanh nghiệp phải tự bù đắp phần chênh lệch. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động mà còn hạn chế nguồn lực dành cho đào tạo, đào tạo lại và nâng cao tay nghề cho người lao động", lãnh đạo Công ty Trung Chính nhìn nhận.

Ông Trần Đình Lân đồng thời cho rằng, cơ quan quản lý cần xem xét tỷ lệ lợi nhuận định mức và các chi phí phục vụ thi công. "Theo ý kiến của chúng tôi, tỷ lệ lợi nhuận định mức đối với công trình xây dựng hiện ở mức khoảng 5,5 - 5,8%, thấp hơn mức 10 - 15% của một số ngành nghề khác. Với mức lợi nhuận này, doanh nghiệp gặp khó khăn trong tích lũy nguồn lực để tái đầu tư, nâng cao năng lực thi công và cải thiện thu nhập cho người lao động.

Bên cạnh đó, các khoản chi phục vụ đội ngũ kỹ sư, chuyên gia tại công trường như ăn ở, đi lại và nhà tạm cũng cần được rà soát. Đây là những chi phí thiết yếu để bảo đảm điều kiện làm việc, đặc biệt tại các dự án xa khu dân cư hoặc có điều kiện thi công khó khăn. Nếu chưa được tính toán sát thực tế, những khoản chi này sẽ tiếp tục làm gia tăng áp lực tài chính cho doanh nghiệp", vị lãnh đạo phân tích.