Đại biểu đề xuất cơ chế bảo toàn vốn nhà nước khi doanh nghiệp bị trưng mua, trưng dụng tài sản

Tháo gỡ tình thế “tiến thoái lương nan” trong bảo toàn vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Thảo luận về Dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng cần tháo gỡ tình thế “tiến thoái lưỡng nan” trong bảo toàn vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Theo đó, “khi doanh nghiệp chấp hành nghiêm lệnh trưng mua, trưng dụng của nhà nước thì lại đối mặt với nguy cơ bị xử lý trách nhiệm vì không bảo toàn được vốn nhà nước”.

Do đó, cần có cơ chế xử lý hậu quả tài chính, bảo toàn vốn nhà nước và loại trừ trách nhiệm quản lý đối với doanh nghiệp có vốn nhà nước khi có tài sản bị trưng mua, trưng dụng.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà.

Để giải quyết vấn đề này, đại biểu đề xuất bổ sung nguyên văn khoản 9 tại Điều 5 hoặc chỉnh lý Điều 19 của dự thảo Luật theo hướng: Trường hợp người có tài sản bị trưng mua, trưng dụng là doanh nghiệp có vốn nhà nước, các khoản sụt giảm doanh thu, giảm lợi nhuận, chi phí phát sinh và khoản chênh lệch âm giữa tiền trưng mua, tiền bồi thường với giá trị ghi sổ kế toán của tài sản do thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng được xác định là nguyên nhân khách quan.

Các khoản này được loại trừ khi đánh giá mức độ bảo toàn vốn, xếp loại doanh nghiệp, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người quản lý doanh nghiệp, người đại diện phần vốn nhà nước; đồng thời được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN.

Đề xuất cơ chế bồi thường và miễn trừ trách nhiệm

Về quy định bồi thường thiệt hại tại Điều 28, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng dự thảo vẫn tiếp cận theo “tư duy quản lý tài sản đơn lẻ, truyền thống”, như xe cộ, nhà đất riêng biệt, mà chưa dự liệu đầy đủ đặc thù của các hệ thống tài sản đồng bộ đang vận hành.

Theo đại biểu, trong nền kinh tế số và hạ tầng hiện đại, tài sản năng lượng, viễn thông hay dữ liệu không tồn tại độc lập mà liên kết chặt chẽ thành một chuỗi vận hành liên tục. Khi Nhà nước quyết định trưng dụng một mắt xích cốt lõi, như 12/24 sợi cáp quang của một tuyến cáp trục, một máy chủ trung tâm dữ liệu hoặc một trạm biến áp chuyên dùng, toàn bộ hệ thống của doanh nghiệp có thể bị đứt gãy, ngưng trệ hoàn toàn dù tài sản bị trưng dụng không bị hư hỏng vật lý.

Hệ quả là doanh nghiệp mất doanh thu vận hành toàn hệ thống, phải duy trì chi phí nhân lực kỹ thuật trực ban và đối mặt với nguy cơ bị đối tác trong nước, quốc tế phạt vi phạm hợp đồng với giá trị lớn.

Đại biểu cho rằng, việc cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình không bổ sung quy định về thiệt hại gián tiếp và chi phí ngừng việc của người lao động do khó thực hiện trong thực tiễn là chưa thực sự thấu đáo, chưa tháo gỡ được điểm nghẽn cho các doanh nghiệp, tập đoàn hạ tầng chiến lược.

Nếu luật chỉ bồi thường thiệt hại trực tiếp đối với tài sản bị trưng dụng, doanh nghiệp sẽ phải tự gánh chịu toàn bộ tổn thất do cả hệ thống ngưng trệ, tạo ra rủi ro pháp lý và tài chính lớn.

Để bảo đảm quyền tài sản hợp pháp của doanh nghiệp theo Hiến pháp và củng cố niềm tin của nhà đầu tư hạ tầng, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề xuất bổ sung quy định đối với hệ thống tài sản đồng bộ đang vận hành.

Theo đó, trường hợp việc trưng dụng một bộ phận tài sản ảnh hưởng đến khả năng vận hành bình thường của cả hệ thống, cơ quan có thẩm quyền phải cho phép người có tài sản lựa chọn hình thức trưng dụng toàn bộ phân đoạn hệ thống cần thiết. Hoặc, Nhà nước phải bồi thường, hỗ trợ chi phí khôi phục vận hành hệ thống cùng chi phí ngừng việc tối thiểu cho người lao động trực tiếp vận hành bị ảnh hưởng.

Đồng thời, đại biểu đề xuất quy định rõ: “Quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản là căn cứ pháp lý bất khả kháng để miễn trừ toàn bộ trách nhiệm dân sự, trách nhiệm bồi thường vi phạm hợp đồng của người có tài sản đối với bên thứ ba (bao gồm cả các hợp đồng thương mại quốc tế) do việc chấp hành quyết định trưng mua, trưng dụng gây ra”.