Đại biểu Lý Thị Lan: Cần kết nối chính sách với nguồn đất để giải quyết căn cơ đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số

Phó trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách khoá XVI tỉnh Lý Thị Lan tham gia phát biểu tại hội trường phiên họp sáng ngày 21.8.

Góp ý đối với Điều 15 của dự thảo về trách nhiệm của Nhà nước về đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu Lý Thị Lan tập trung phân tích khả năng thực hiện chính sách trong thực tế, nhất là tại các địa phương miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Qua khảo sát tại địa phương, đại biểu cho biết nhu cầu hỗ trợ đất ở, đất sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số còn rất lớn, nhưng kết quả thực hiện trong giai đoạn 2021 - 2025 rất thấp; trong đó, trên 95% nhu cầu về đất ở và gần 99% nhu cầu về đất sản xuất chưa được giải quyết.

Theo đại biểu, thực tế cần phân biệt rõ hai nhóm: Những hộ thực sự không có hoặc thiếu đất ở, đất sản xuất; và những hộ không phải không có đất mà đã sinh sống, sản xuất ổn định từ lâu nhưng chưa được xác lập quyền sử dụng đất hợp pháp. Nhóm thứ hai khá phổ biến tại địa bàn miền núi, nhất là ở những khu vực có đất nguồn gốc nông, lâm trường chưa được xử lý dứt điểm, hồ sơ địa chính chưa đầy đủ, ranh giới chưa rõ hoặc hiện trạng sử dụng đất chồng lấn với quy hoạch lâm nghiệp.

Việc chưa xác lập được quyền sử dụng đất không chỉ làm hạn chế quyền về đất đai mà còn khiến người dân gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng, chính sách về nhà ở, hỗ trợ sinh kế và một số chính sách an sinh khác. Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào số hộ “thiếu đất” để thiết kế chính sách thì chưa phản ánh đầy đủ thực trạng. Có trường hợp nhu cầu của người dân không phải là được giao thêm một diện tích đất mới, mà là được giải quyết dứt điểm tình trạng pháp lý đối với diện tích đất đã sinh sống, sản xuất ổn định qua nhiều năm.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị đặt Điều 15 trong mối quan hệ trực tiếp với Điều 83 của dự thảo về quản lý, sử dụng đất do các công ty nông, lâm nghiệp quản lý, sử dụng.

Đại biểu cho biết, qua các giai đoạn, tại địa phương đã có trên 28 nghìn ha đất có nguồn gốc nông, lâm trường được thu hồi, giao về địa phương. Tuy nhiên, đất đã bàn giao chưa có nghĩa là đã trở thành quỹ đất có thể bố trí cho người dân. Có diện tích chưa hoàn thành đo đạc, xác định ranh giới; có nơi còn tranh chấp, lấn chiếm, cấp trùng; có diện tích người dân đã sử dụng ổn định; có nơi hiện trạng sử dụng không thống nhất với hồ sơ hoặc quy hoạch lâm nghiệp.

Theo đại biểu Lý Thị Lan, vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện là cơ chế kết nối giữa chính sách và nguồn đất, để đất sau khi được bàn giao thực sự trở thành quỹ đất đủ điều kiện pháp lý thực hiện chính sách; đồng thời giải quyết được những trường hợp người dân đã sử dụng đất ổn định, đủ điều kiện nhưng chưa được xác lập quyền sử dụng đất.

Đại biểu nhấn mạnh, việc xử lý phải bảo đảm nguyên tắc “không hợp thức hóa sai phạm, nhưng cũng không để những tồn tại lịch sử qua nhiều thời kỳ tiếp tục trở thành rào cản đối với quyền lợi chính đáng của người dân”. Đối với diện tích thực sự phải tiếp tục quản lý, bảo vệ theo pháp luật về lâm nghiệp, nhất là rừng tự nhiên, rừng đặc dụng, rừng phòng hộ thì phải quản lý chặt. Đối với những khu vực người dân đã sinh sống, sản xuất ổn định qua nhiều thời kỳ, không tranh chấp, không phải trường hợp lấn chiếm mới, cần có cơ chế rà soát đồng thời hiện trạng sử dụng đất, hồ sơ địa chính, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch lâm nghiệp để phân loại, xử lý theo đúng pháp luật.

Từ đó, đại biểu kiến nghị rà soát Điều 15 và Điều 83 theo hướng có sự kết nối rõ giữa chính sách và nguồn đất; đồng thời giao Chính phủ quy định cơ chế rà soát, phân loại, xử lý các tồn tại lịch sử đối với đất có nguồn gốc nông, lâm trường, nhất là những trường hợp hiện trạng sử dụng đất không thống nhất với hồ sơ, quy hoạch qua nhiều thời kỳ.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ tiêu chí để phân loại, xử lý đối với hộ gia đình, cá nhân đã sinh sống, sản xuất ổn định nhưng chưa được xác lập quyền sử dụng đất, phân biệt với trường hợp lấn chiếm, vi phạm mới phát sinh. Trường hợp đủ điều kiện cần có cơ chế giải quyết dứt điểm về pháp lý; trường hợp diện tích đất phải tiếp tục giữ cho mục đích lâm nghiệp cũng cần được xác định rõ để có phương án phù hợp, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, vừa giữ nghiêm kỷ cương quản lý đất đai và yêu cầu bảo vệ rừng.

Bên cạnh đó, cần xác định rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Trung ương quy định cơ chế, tiêu chí và xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền địa phương; cấp tỉnh rà soát, xử lý pháp lý đối với quỹ đất được bàn giao, xác định diện tích có thể bố trí đất ở, đất sản xuất; cấp xã rà soát đến từng hộ, xác định nguồn gốc, hiện trạng sử dụng và nhu cầu thực tế. Theo đại biểu, phải có một chuỗi trách nhiệm rõ thì chính sách mới đi được đến người dân.

Đại biểu Lý Thị Lan cho rằng cần hình thành một chuỗi thống nhất: có chính sách, có nguồn đất xử lý được pháp lý của quỹ đất, xác định đúng đối tượng, xác lập được quyền sử dụng đất.

Theo chương trình phiên họp sáng 21-8, sau phần thảo luận tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.