Đại biểu Quốc hội cần nâng cao năng lực kiến tạo chính sách

Các đại biểu tham dự tọa đàm

Đây là nhấn mạnh của Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu Bế Trung Anh tại Tọa đàm “Hành trang và kỹ năng của đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức chiều nay, (27/3) tại Trụ sở Văn phòng Quốc hội, 35 Ngô Quyền, Hà Nội.

Giám sát dựa trên dữ liệu và theo thời gian thực

Trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng đại biểu dân cử, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu Bế Trung Anh cho rằng, cần nhìn nhận lại vai trò của Quốc hội để từ đó xác định đúng “hành trang” của đại biểu trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh phát triển mới, yêu cầu đối với đại biểu không còn dừng ở việc phát hiện vấn đề hay phản ánh thực trạng, mà phải nâng cao năng lực tham gia kiến tạo chính sách. Mỗi đại biểu có trách nhiệm tham gia đóng góp vào quá trình xây dựng pháp luật bảo đảm các dự luật không chỉ đúng, mà phải tạo "đường băng" cho thể chế phát triển.

Đồng thời, đại biểu phải theo đuổi mục tiêu đến cùng, không thuần túy là phát hiện cái đúng, mà phải đưa cái đúng đó tạo chuyển biến thực chất trong đời sống.

Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu Bế Trung Anh phát biểu tại Tọa đàm

Cũng theo ông Bế Trung Anh, trong bối cảnh chuyển đổi số và xây dựng Chính phủ số, hoạt động giám sát cũng cần có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây việc giám sát chủ yếu dựa trên các báo cáo hành chính độc lập, thì hiện nay cần chuyển sang giám sát dựa trên dữ liệu và theo thời gian thực.

Điều này đòi hỏi đại biểu phải được trang bị năng lực đọc hiểu dữ liệu số, phân tích xu hướng và dự báo chính sách, thay vì chỉ dừng lại ở cách tiếp cận mang tính hậu kiểm. Xa hơn, đại biểu cần có tư duy chính sách hiện đại gắn với tầm nhìn dài hạn, đủ năng lực đồng hành cùng cơ quan hành pháp trong việc giải quyết các vấn đề phát triển.

Liên quan đến công tác đào tạo, bồi dưỡng đại biểu, ông Bế Trung Anh cho rằng, trong kỷ nguyên mới, Quốc hội không chỉ là cơ quan lập pháp, mà còn thúc đẩy cải cách thể chế. Do đó, mỗi đại biểu Quốc hội phải đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng dự luật, không chỉ đúng, mà còn sát sao với đời sống người dân, tạo dư địa phát triển. Đây là thách thức lớn về năng lực đối với cả đại biểu mới và những đại biểu lâu năm.

Thực tế, nhiều đại biểu kỳ cựu đã nhận thấy sự thay đổi trong hoạt động của Quốc hội. Nếu các đại biểu mới tham gia với cách nhìn mới, tư duy mới về vai trò kiến tạo và thúc đẩy phát triển của Quốc hội, sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan lập pháp trong thời gian tới, ông Bế Trung Anh nói.

Xây dựng văn hóa tranh luận tại nghị trường

Trước nhiều ý kiến cho rằng, không ít đại biểu còn e dè trong tranh luận, chưa phát huy hết vai trò nghị trường, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban công tác đại biểu Bế Trung Anh kiến nghị cần bắt đầu từ việc xây dựng văn hóa tranh luận tại nghị trường.

Theo đại biểu, văn hóa tranh luận không phải điều có thể hình thành trong ngày một, ngày hai, mà cần quá trình bồi đắp từ không khí nghị trường, nguyên tắc tranh luận và cách ứng xử của mỗi đại biểu.

"Mục tiêu đầu tiên của tranh luận không phải để thắng - thua. Nếu tranh luận chỉ nhằm mục tiêu thắng, có thể cả hai bên đều thua trước sự thật. Tranh luận trong nghị trường, suy cho cùng, là để làm rõ vấn đề, tìm phương án đúng và thuyết phục được số đông, tạo sự đồng thuận trong quyết sách", ông Bế Trung Anh nhấn mạnh.

Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu Bế Trung Anh phát biểu tại tọa đàm

Để tranh luận văn minh, cần tuân thủ hai nguyên tắc cơ bản. Thứ nhất, tranh luận phải bằng lý lẽ, không phải bằng cảm xúc. Bởi khi cảm xúc chi phối, tranh luận rất dễ trở nên căng thẳng và đi chệch khỏi vấn đề.

Thứ hai, tranh luận phải tập trung vào vấn đề, không hướng tới công kích cá nhân. Khi tranh luận về mặt đúng - sai, bản chất chỉ có một phương án đúng nên dễ tìm được tiếng nói chung. Ngược lại, nếu tranh luận chỉ để khẳng định cái tôi cá nhân, rất khó tạo được sự đồng thuận.

Để có bản lĩnh tranh luận, đại biểu Bế Trung Anh cho rằng, đại biểu trước hết phải biết lắng nghe. Lắng nghe để tiếp nhận thông tin, để hiểu đầy đủ vấn đề và nhận diện đâu là thông tin đúng. Khi có đủ thông tin, phân tích thấu đáo, lời nói mới có giá trị và sức thuyết phục. Ngược lại, nếu chưa nắm chắc thông tin, chưa hiểu rõ bản chất vấn đề, bản lĩnh tranh luận rất khó vững vàng.

Theo ông Bế Trung Anh, bản lĩnh tranh luận nghị trường của đại biểu cần xây dựng trên hai yếu tố: "cần" và "đủ". Yếu tố cần là phải đủ thông tin, phân tích sâu và chính xác; còn yếu tố “đủ” là phải có nguyên tắc, bản lĩnh cá nhân và tinh thần tranh luận vì lợi ích chung. Khi hội tụ được cả hai yếu tố này, tranh luận nghị trường sẽ thực chất hơn, thuyết phục hơn và góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội.

Trang Nhung; Ảnh: Quang Khánh