Đại biểu Quốc hội chất vấn về chậm giải ngân kinh phí khoa học và công nghệ

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh: media.quochoi.vn

Vì sao kinh phí đã bố trí vẫn chậm giải ngân?

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) cho biết, năm 2026, ngân sách nhà nước bố trí 95.000 tỷ đồng cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, hơn 8.000 tỷ đồng được đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân giải ngân chậm và cơ sở đề xuất tăng ngân sách lên 120.000 tỷ đồng trong năm 2027.

Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Đoàn thành phố Hà Nội) đề nghị chỉ rõ nút thắt khiến kinh phí đã được bố trí nhưng chậm đưa vào sử dụng. Theo số liệu Bộ trưởng Vũ Hải Quân báo cáo tại phiên chất vấn, đến ngày 30-10, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,12% dự toán trong phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Đoàn thành phố Hà Nội) đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh: media.quochoi.vn

Trả lời các đại biểu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu các nguyên nhân. Quy mô kinh phí tăng nhanh, trong khi nhiều quy định cụ thể hóa Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị đến cuối năm 2025 hoặc trong năm 2026 mới có hiệu lực. Việc xác định nhiệm vụ khoa học và công nghệ chuyển sang đặt hàng từ các bài toán thực tiễn, đòi hỏi cách tổ chức thực hiện mới. Cùng với đó, năng lực triển khai ở một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế và vẫn có tâm lý e ngại khi thực hiện nhiệm vụ mới.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn. Ảnh: media.quochoi.vn

Về trách nhiệm, Bộ trưởng cho biết, các bộ, ngành, địa phương phải lập dự toán đầy đủ, xác định rõ sản phẩm đầu ra. Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, thẩm định, sau đó chuyển Bộ Tài chính phân bổ kinh phí. Bộ sẽ làm việc với các địa phương để nâng cao chất lượng lập dự toán, phát triển hệ thống trực tuyến phục vụ lập dự toán và hỗ trợ thẩm định, qua đó rút ngắn thời gian phân bổ.

Gỡ vướng để đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (Đoàn thành phố Hà Nội), Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam đề nghị làm rõ giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong định giá tài sản trí tuệ và cơ chế chấp nhận rủi ro. Theo đại biểu, đây là những trở ngại khi các viện nghiên cứu, trường đại học muốn thành lập doanh nghiệp để đưa sản phẩm ra thị trường.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (Đoàn thành phố Hà Nội) đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh: media.quochoi.vn

Đại biểu Lê Công Đỉnh (Đoàn Tây Ninh) đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm khi nhiều kết quả nghiên cứu chưa trở thành hàng hóa.

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, tỷ lệ đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh còn thấp. Nhiều đề tài chưa gắn chặt với nhu cầu thị trường, trong khi nguồn vốn để hoàn thiện sản phẩm còn hạn chế. Việc định giá tài sản trí tuệ cũng gặp khó do thiếu giao dịch tương tự để tham chiếu, thiếu chuyên gia định giá và khó dự báo giá trị thương mại của kết quả nghiên cứu.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, đã chỉ đạo các đơn vị làm việc trực tiếp với viện nghiên cứu, trường đại học để hỗ trợ thí điểm định giá từng sản phẩm, từ đó xây dựng hướng dẫn phù hợp. Bộ cũng sẽ tăng cường đặt hàng nghiên cứu từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh: media.quochoi.vn

Về đầu tư của khu vực tư nhân, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) dẫn số liệu chỉ 8,8% doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm và 3,9% có hợp tác về khoa học và công nghệ. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ giải pháp khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ đang thí điểm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Doanh nghiệp có nhu cầu ứng dụng AI vào sản xuất, kinh doanh nhưng thiếu nhân lực sẽ được kết nối với chuyên gia, nhà khoa học. Mức hỗ trợ kinh phí để phát triển và ứng dụng giải pháp tại doanh nghiệp tối đa là 3 tỷ đồng. Bộ cũng đề nghị mỗi địa phương lựa chọn từ 3 đến 5 doanh nghiệp có tiềm năng để tập trung hỗ trợ ứng dụng khoa học và công nghệ.

Kiểm soát rủi ro khi ứng dụng AI

Đại biểu Ma Thị Thúy (Đoàn Tuyên Quang) đề nghị Bộ trưởng làm rõ cách quản lý AI để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa giải quyết những thách thức về bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin và trách nhiệm pháp lý.

Đại biểu Ma Thị Thúy (Đoàn Tuyên Quang) đặt câu hỏi chất vấn. Ảnh: media.quochoi.vn

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, Bộ đã xây dựng khung đạo đức AI, phân loại mức độ rủi ro và đưa ra khuyến nghị để doanh nghiệp, nhà phát triển ứng dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Bộ trưởng lưu ý cán bộ, công chức, viên chức không được đưa dữ liệu mật lên các nền tảng AI. Một số loại dữ liệu có thể được sử dụng để nghiên cứu phi thương mại khi đáp ứng các điều kiện nhất định.

Không yêu cầu người dân khai lại thông tin đã có

Tham gia giải trình về kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ giải quyết thủ tục hành chính, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang nhấn mạnh nguyên tắc “khai một lần, dùng nhiều lần”. Theo đó, cơ quan nhà nước không được yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong hệ thống. Các cơ quan phải chia sẻ, tái sử dụng dữ liệu, đồng thời bảo đảm tính chính xác, bảo mật và khả năng kiểm tra, giám sát.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang phát biểu giải trình. Ảnh: media.quochoi.vn

“Mọi hoạt động xử lý, thay đổi dữ liệu đều phải được ghi lại”, Bộ trưởng nói. Các quy định đang được hoàn thiện để chấm dứt tình trạng cơ quan, đơn vị yêu cầu người dân kê khai, nộp lại thông tin đã được số hóa.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, Việt Nam đã hoàn thành 9/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 80/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo kế hoạch của Chính phủ. Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1 do Bộ Công an quản lý đã vận hành từ tháng 8-2025. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hiện kết nối với 17 bộ, ngành và 34 địa phương, phục vụ 2,77 tỷ lượt tra cứu, xác thực thông tin, ước tính tiết kiệm gần 8.500 tỷ đồng cho ngân sách.

Ứng dụng định danh điện tử VNeID có hơn 86,4 triệu tài khoản công dân, tích hợp 85 tiện ích. Từ ngày 29-5-2026, Bộ Công an tiếp nhận vận hành Cổng Dịch vụ công quốc gia. Cổng đã kết nối với 16 bộ, ngành và 34 địa phương, tiếp nhận gần 35 triệu hồ sơ.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, việc làm sạch, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Theo Kế hoạch số 02 của Ban Chỉ đạo Trung ương, việc làm sạch dữ liệu dự kiến hoàn thành ngày 30-11-2026. Mốc hoàn thành hiện dự kiến lùi đến quý II-2027 để tiếp tục hoàn thiện dữ liệu và bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống. Bộ Công an đã thành lập các tổ công tác hỗ trợ bộ, ngành, địa phương bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” trước khi kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Với vai trò cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Công an sẽ tiếp tục đôn đốc các bộ, ngành, địa phương, chuyển từ theo dõi tiến độ sang đánh giá bằng kết quả và hiệu quả thực tế.