Đại biểu Quốc hội đề nghị chỉ đánh thuế khi thu nhập thực sự cao hơn mức bình quân xã hội

Quang cảnh phiên làm việc của Quốc hội sáng 23/4. (Ảnh: Media Quốc hội)

Sáng 23/4, tiếp tục chương trình đợt 2, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội tiến hành thảo luận tại Hội trường Diên Hồng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung 4 luật về thuế, gồm: Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.

Một trong những nội dung trọng tâm nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu là quy định về ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Đề xuất nâng ngưỡng doanh thu lên 3 tỉ đồng để hỗ trợ hộ kinh doanh

Phát biểu thảo luận, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) đánh giá việc sửa đổi các luật về thuế lần này có phạm vi tác động rộng, trực tiếp đến khu vực doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng. Đại biểu cho rằng, đây là bước điều chỉnh cần thiết nhằm tăng tính linh hoạt trong quản lý, phản ánh yêu cầu thực tiễn khi ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng hiện nay đang nhận được nhiều ý kiến từ người dân.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) phát biểu thảo luận. (Ảnh: Media Quốc hội)

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh bày tỏ sự ủng hộ đối với hướng tiếp cận giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế để phù hợp với quy mô đa dạng của các hộ kinh doanh và biến động của thị trường. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, dự thảo và tờ trình của Chính phủ chưa làm rõ được phương án điều chỉnh cụ thể.

Dẫn thông tin báo chí đưa tin Ủy ban Kinh tế - Tài chính (cơ quan thẩm tra) đề nghị mức doanh thu là 2 tỉ đồng, đại biểu Nguyễn Duy Thanh đề xuất mức ngưỡng này nên là 3 tỉ đồng. Minh chứng cho đề xuất này, đại biểu đưa ra bài toán kinh tế cụ thể: với doanh thu 3 tỉ đồng một năm, chia đều cho 12 tháng thì mỗi tháng đạt khoảng 250 triệu đồng. Sau khi trừ các chi phí như thuê mặt bằng, lãi suất, nhân công, hộ kinh doanh thường chỉ còn lợi nhuận khoảng 10%, tương đương 20 triệu đồng. Theo đại biểu, mức thu nhập này nếu chia cho một gia đình gồm hai vợ chồng và hai con thì thu nhập thực tế là rất thấp.

Bên cạnh đó, đại biểu đoàn Cà Mau bày tỏ lo ngại việc giao toàn bộ thẩm quyền quy định ngưỡng thuế cho Chính phủ mà thiếu khung định hướng có thể dẫn tới tâm lý thiếu ổn định chính sách cho người nộp thuế. Từ đó, đại biểu kiến nghị hai phương án:

Một là, quy định khung cứng về doanh thu tối thiểu và tối đa trong luật để đảm bảo tính ổn định;

Hai là, xác lập các nguyên tắc điều chỉnh rõ ràng dựa trên thu nhập bình quân đầu người, mức sống dân cư hoặc chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để tạo sự minh bạch và khả năng dự báo.

Chỉ đánh thuế khi hoạt động kinh doanh tạo ra thu nhập thực sự cao hơn mức bình quân xã hội

Phát biểu thảo luận, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) tiếp cận vấn đề từ góc độ Hiến pháp và thông lệ quốc tế. Đại biểu dẫn chứng Điều 47 và Điều 70 của Hiến pháp quy định nghĩa vụ nộp thuế phải theo luật định và việc sửa đổi thuế thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) phát biểu thảo luận. (Ảnh: Media Quốc hội)

Mặc dù đồng tình với chủ trương giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu để tránh sự lạc hậu của chính sách so với thực tế kinh tế vận động nhanh, nhưng đại biểu Tú Anh nhấn mạnh, vấn đề cốt lõi không phải là có giao hay không mà là giao như thế nào?

Do đó, đại biểu đề nghị luật quy định nguyên tắc và có khung giới hạn. Chính phủ điều hành linh hoạt trong khung đó, Quốc hội thực hiện giám sát thực chất. Theo đại biểu, đây là cách tiếp cận phù hợp với thông lệ lập pháp hiện đại, đồng thời đảm bảo đúng tinh thần của Hiến pháp.

Bên cạnh đó, theo đại biểu, việc xác định ngưỡng chịu thuế cần dựa trên nguyên tắc: chỉ đánh thuế khi hoạt động kinh doanh tạo ra thu nhập thực sự cao hơn mức bình quân xã hội. Nếu sau khi trừ chi phí, thu nhập của cá nhân, hộ kinh doanh chỉ tương đương người làm công ăn lương thì đánh thuế không những bất hợp lý mà còn phản tác dụng do chi phí tuân thủ thường lớn hơn số thuế phải nộp.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận. (Ảnh: Media Quốc hội)

Phân tích về con số cụ thể, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cho biết, ngưỡng doanh thu chịu thuế hiện tại là 500 triệu đồng/năm chỉ tương đương khoảng 4 lần GDP bình quân đầu người (dự kiến đạt 128-130 triệu đồng vào năm 2026). Dẫn các nghiên cứu khoa học tại một số quốc gia Đông Nam Á và Châu Á có nền kinh tế tương đồng, đại biểu cho biết, ngưỡng miễn thuế tại các nước này thường ở mức từ 8 đến 15 lần GDP bình quân đầu người.

Dựa trên cơ sở đó, đại biểu đoàn Lâm Đồng đề xuất luật cần quy định ngưỡng sàn không thấp hơn 1 tỉ đồng và ngưỡng trần không quá 2 tỉ đồng. Theo đại biểu, khoảng cách này đủ để Chính phủ điều hành linh hoạt theo từng thời kỳ nhưng vẫn nằm trong giới hạn do Quốc hội quyết định.

Tuy nhiên, theo đại biểu, cần lưu ý them, cùng một mức doanh thu nhưng thu nhập thực chất giữa các ngành rất khác nhau. Trong thương mại hoặc dịch vụ ăn uống, chi phí đầu vào có thể chiếm 80 đến 90% doanh thu, trong khi một số dịch vụ chuyên môn có biên lợi nhuận cao hơn nhiều. Vì vậy, đại biểu đề nghị, khi triển khai, Chính phủ cần nghiên cứu phân loại ngưỡng theo nhóm ngành nghề dựa trên đánh giá cấu trúc chi phí thực tế để chính sách đi vào thực chất thay vì dừng lại ở con số danh nghĩa.

Ngoài ra, đại biểu kiến nghị, khi giao quyền linh hoạt cho Chính phủ, đồng thời phải thiết kế kiểm soát quyền lực tương ứng. Đại biểu đề nghị bổ sung 3 yêu cầu:

Một là, trước khi điều chỉnh ngưỡng, Chính phủ phải có báo cáo đánh giá tác động đầy đủ, gửi Quốc hội để giám sát.

Hai là, Chính phủ công khai tiêu chí, cơ sở dữ liệu và phương pháp xác định ngưỡng (đây là yêu cầu trách nhiệm giải trình tối thiểu).

Ba là, rà soát định kỳ, cập nhật ngưỡng theo sự thay đổi của GDP bình quân đầu người, cấu trúc chi phí ngành nghề và các tham số khác tránh tình trạng chính sách lỗi thời trong khi thực tiễn đã đi rất xa.