Đại biểu Quốc hội đề xuất hoàn thiện cơ chế đầu tư, khai thác hiệu quả Dự án Vành đai 5

Làm rõ cơ cấu vốn theo từng dự án thành phần

Phát biểu thảo luận, đại biểu Quốc hội Dương Đức Hải bày tỏ đồng tình với phương án ưu tiên đầu tư khoảng 116km đoạn phía Đông trong giai đoạn 2026-2030. Theo đại biểu, Vành đai 5 chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi được khép kín toàn tuyến, do đó, cần ưu tiên cả đoạn qua địa bàn Thủ đô Hà Nội. Vì vậy, đại biểu đề nghị, trong giai đoạn 2026-2030, bố trí vốn cho công tác chuẩn bị đầu tư, cắm mốc giới và từng giai đoạn giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất cho đoạn tuyến qua Hà Nội.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Đức Thắng phát biểu tại thảo luận tổ. Ảnh: Như Ý

Để bảo đảm tính khả thi, đại biểu đề nghị cần quy định rõ cơ cấu vốn ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương theo từng dự án thành phần. Đồng thời yêu cầu HĐND cấp tỉnh ban hành nghị quyết cam kết bố trí đủ phần vốn đối ứng trước khi phê duyệt dự án đầu tư; quy định các mốc giải ngân theo từng năm làm căn cứ theo dõi, đánh giá; có cơ chế xử lý đối với dự án thành phần chậm tiến độ hoặc địa phương không bố trí đủ vốn theo cam kết, như điều chuyển vốn, điều chỉnh cơ quan chủ quản và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đối với vấn đề bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đại biểu Dương Đức Hải đề nghị, xác định nguyên tắc tái định cư phải đi trước một bước; hoàn thành khu tái định cư với đầy đủ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội trước khi ban hành quyết định thu hồi đất...

Về ba dự án thành phần do thành phố Hà Nội làm cơ quan chủ quản, đại biểu Dương Đức Hải đề nghị, làm rõ trong Nghị quyết việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026 đối với các dự án thành phần này, đặc biệt là việc tách công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành các dự án độc lập nhằm thuận lợi cho huy động và sử dụng nguồn lực.

Đại biểu Quốc hội Dương Đức Hải phát biểu tại thảo luận tổ. Ảnh: Như Ý

Đồng thời, đại biểu đề xuất, nên thành lập Ban Chỉ đạo liên vùng do Chính phủ đứng đầu, có thẩm quyền quyết định các vấn đề liên tỉnh về tiến độ, đơn giá, mỏ vật liệu..., tránh tình trạng mỗi địa phương thực hiện theo một cách khác nhau. Bên cạnh đó, quy định rõ chế độ báo cáo Quốc hội định kỳ hằng năm về tiến độ thực hiện và giải ngân trên toàn tuyến.

Bổ sung định hướng phát triển hạ tầng xanh

Phát biểu thảo luận, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan đề nghị bổ sung định hướng phát triển hạ tầng xanh và hạ tầng số ngay vào Nghị quyết trong bối cảnh Việt Nam thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia. Theo đó, bổ sung vào Điều 1 của Dự thảo Nghị quyết một nội dung dự án được đầu tư theo định hướng hạ tầng xanh, hạ tầng số, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ cụ thể hóa trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư các yêu cầu về hệ thống giao thông thông minh, dữ liệu số, vật liệu xanh, công nghệ tiết kiệm năng lượng, quản lý phát thải carbon và các giải pháp nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: Như Ý

Đại biểu bổ sung nguyên tắc đầu tư dự án phải gắn với quy hoạch sử dụng đất, phát triển không gian kinh tế và khai thác hiệu quả quỹ đất hai bên tuyến theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt nhằm tạo lập không gian phát triển mới; tạo động lực thu hút đầu tư, hình thành các trung tâm logistics, công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và dịch vụ của toàn Vùng Thủ đô.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế, chính sách khai thác giá trị tăng thêm từ đất công khai, minh bạch, gắn với quy hoạch, kiểm soát đầu cơ và ưu tiên tái đầu tư phát triển hạ tầng của khu vực hưởng lợi.

Cùng quan tâm tới nội dung này, đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà bày tỏ ủng hộ cơ chế đặc thù cho phép thu hồi đất một lần theo quy mô quy hoạch và giữ lại nguồn thu từ khai thác quỹ đất hai bên tuyến để tái đầu tư.

Đại biểu cho rằng việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư toàn tuyến một lần là giải pháp đột phá khắc phục tình trạng chậm tiến độ, đội vốn do giải phóng mặt bằng kéo dài. Đồng thời, cơ chế cho phép địa phương giữ lại một phần nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến sau thu hồi thể hiện tư duy phát triển đô thị theo mô hình TOD, tạo nguồn lực tài chính theo nguyên tắc "lấy hạ tầng nuôi hạ tầng", góp phần giảm gánh nặng ngân sách trong triển khai dự án.

Đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu thảo luận tổ Ảnh: Như Ý

Cần xác định rõ thứ tự ưu tiên để phát huy hiệu quả dự án

Tham gia thảo luận, đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Việt cho rằng, Dự án đường Vành đai 5 khi đi qua Hà Nội sẽ mở ra không gian phát triển rất lớn. Tuyến đường này sẽ tạo cơ hội, động lực để phát triển một số vùng còn nhiều khó khăn như khu vực các xã: Hương Sơn, Mỹ Đức, Ba Vì... Đây vốn là những địa danh có cảnh quan, tiềm năng phát triển du lịch nhưng nhiều năm qua không thu hút được nhà đầu tư vì hạ tầng kết nối còn hạn chế.

Theo đại biểu, khu vực Hương Sơn, Hồng Sơn, Mỹ Đức, Phúc Sơn nếu thuận lợi về giao thông sẽ thu hút được nhà đầu tư, phát triển khu du lịch sinh thái, tâm linh kết nối với Tràng An - Bái Đính (tỉnh Ninh Bình) và Ba Vì, Hòa Bình...

Các đại biểu Quốc hội tham dự thảo luận tổ. Ảnh: Như Ý

Tuy nhiên, đại biểu đề xuất cần tính toán kỹ lộ trình đầu tư, xác định rõ nội dung nào ưu tiên trước, nội dung nào đưa vào quản lý ngay và nội dung nào cần phát huy để khai thác hiệu quả quỹ đất hai bên tuyến, tạo thêm nguồn lực cho phát triển. Đồng thời, cấp ủy, chính quyền các cấp cần chủ động tuyên truyền, vận động nhân dân tạo sự đồng thuận trong bồi thường, giải phóng mặt bằng để dự án được triển khai nhanh, hiệu quả.