Đại biểu Quốc hội kỳ vọng những giải pháp cụ thể từ phiên chất vấn 2 lĩnh vực tài chính và khoa học, công nghệ

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Phó Trưởng Đoàn Đại biểu quốc hội thành phố Hải Phòng) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: DUY LINH)

Phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI sẽ diễn ra ngày 12/11. Nội dung chất vấn tập trung vào 2 lĩnh vực trọng tâm là tài chính và khoa học công nghệ. Trách nhiệm trả lời chính tại phiên chất vấn là Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn và Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.

Đại biểu Quốc hội kỳ vọng phiên chất vấn sẽ làm rõ những điểm nghẽn, trách nhiệm của từng cơ quan và cam kết khắc phục có thể kiểm chứng.

Tập trung điều hành ngân sách, phát huy vai trò khoa học, công nghệ

Quan tâm đến hiệu quả điều hành và những động lực tăng trưởng trong giai đoạn mới, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Phó Trưởng Đoàn Đại biểu quốc hội thành phố Hải Phòng) cho rằng 2 nhóm vấn đề được lựa chọn chất vấn tại kỳ họp lần này đều sát với những vấn đề được đại biểu Quốc hội và cử tri quan tâm.

Về vấn đề tài chính, đại biểu Việt Nga cho biết, trong bối cảnh năm 2026 là năm mở đầu nhiệm kỳ mới. Năm 2027, chúng ta triển khai nhiều chính sách và dự án nhằm tạo sức bật cho nền kinh tế, bảo đảm mục tiêu tăng trưởng 2 con số theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Vì vậy, áp lực đặt ra đối với ngành tài chính rất lớn.

"Vấn đề quan trọng là làm thế nào để cân đối các nguồn lực giữa Trung ương và địa phương; giữa nguồn lực dành cho các chính sách an sinh xã hội với nguồn lực đầu tư phát triển. Đây đều là những vấn đề vĩ mô, đòi hỏi việc sắp xếp, bố trí ngân sách và điều hành của Bộ Tài chính phải hết sức linh hoạt", đại biểu Việt Nga chia sẻ.

Vì vậy, đại biểu cho rằng các đại biểu Quốc hội rất mong muốn Bộ trưởng Tài chính tập trung làm rõ những vấn đề trọng tâm đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội xác định, nhất là công tác điều hành, phân bổ ngân sách và phối hợp nguồn lực giữa ngân sách Trung ương với ngân sách địa phương. Qua đó, bảo đảm nguồn lực được bố trí hợp lý, hiệu quả nhất cho đầu tư và phát triển.

Đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, đại biểu Việt Nga cho biết, đây cũng là lĩnh vực có vai trò đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta đang ưu tiên phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong các chỉ tiêu chủ yếu về phát triển kinh tế-xã hội năm 2027 đã được Chính phủ xác định và Quốc hội thông qua, mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên đi, trong đó chỉ tiêu tăng năng suất lao động khoảng 8,6%. Đây là mức tăng rất cao.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Phó Trưởng Đoàn Đại biểu quốc hội thành phố Hải Phòng). (Ảnh: T.L)

Theo đại biểu, để đạt được mục tiêu này, chắc chắn phải dựa nhiều hơn vào sự phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ. Vai trò của lĩnh vực này đối với nền kinh tế trong giai đoạn tới vì thế vô cùng quan trọng.

"Tôi kỳ vọng Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ sẽ làm rõ những định hướng, giải pháp trọng tâm để thúc đẩy phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ; những chính sách nổi bật cần được ưu tiên nhằm đưa khoa học, công nghệ thực sự trở thành chìa khóa mở ra giai đoạn phát triển mới của đất nước", đại biểu Việt Nga bày tỏ.

Đại biểu Việt Nga một lần nữa nhấn mạnh, đây là hai vấn đề rất trúng, đáp ứng sự quan tâm của đại biểu Quốc hội và cử tri, đồng thời gắn trực tiếp với những yêu cầu phát triển lớn của đất nước trong thời gian tới.

Chất vấn phải làm rõ điểm nghẽn và trách nhiệm thực hiện

Quan tâm đến lĩnh vực khoa học và công nghệ, trong đó có đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn Đà Nẵng) cho rằng, đây không chỉ là lĩnh vực có nhiều năm nghiên cứu, làm việc của đại biểu mà còn là động lực quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển của đất nước.

Theo đại biểu, sau gần 2 năm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, đã đến lúc cần chuyển mạnh từ đánh giá mức độ quán triệt, ban hành chương trình, kế hoạch sang đánh giá kết quả mà người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế thực sự nhận được. Những nguồn lực đã đầu tư cần được nhìn nhận qua số lượng sản phẩm công nghệ được tạo ra, những cải tiến trong quản trị, chi phí được tiết giảm và khó khăn được tháo gỡ.

Từ thực tiễn giám sát, tiếp xúc cử tri và làm việc với chính quyền cơ sở, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, đại biểu nhận diện 4 nhóm bất cập cần quan tâm.

Thứ nhất, khoảng cách giữa số hóa thủ tục và cải cách thực chất quy trình giải quyết công việc. Một số thủ tục đã được đưa lên môi trường số nhưng người dân vẫn phải cung cấp lại thông tin hoặc thực hiện thêm các bước thủ công.

Thứ hai, dữ liệu còn thiếu đồng bộ, thiếu liên thông và chưa phân định rõ trách nhiệm cập nhật, bảo đảm chất lượng dữ liệu, nhất là trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp vận hành.

Thứ ba, doanh nghiệp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn gặp rào cản khi tiếp cận thị trường, nguồn vốn, dữ liệu, môi trường thử nghiệm và cơ hội tham gia giải quyết các bài toán của khu vực công. Thứ tư, nguồn nhân lực và năng lực thực thi chưa đáp ứng yêu cầu vận hành, khai thác dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và cải tiến quy trình.

Đại biểu cũng lưu ý khả năng tiếp cận dịch vụ số của người cao tuổi, người khuyết tật và những người có kỹ năng số hạn chế. Chuyển đổi số cần tạo thuận lợi cho mọi người, không để công nghệ trở thành một rào cản mới.

Đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn Đà Nẵng). (Ảnh: N.B)

Từ những bất cập này, đại biểu kỳ vọng các bộ trưởng, trưởng ngành đi thẳng vào những vấn đề thuộc trách nhiệm quản lý; làm rõ đâu là vướng mắc thể chế, đâu là hạn chế trong phối hợp liên ngành và đâu là trách nhiệm tổ chức thực hiện. Trong đó, cần đánh giá rõ kết quả nghiên cứu được ứng dụng, thương mại hóa; hiệu quả đầu tư các nền tảng, cơ sở dữ liệu; giải pháp thu hút nhân lực chất lượng cao và điều kiện để cấp xã, phường thực hiện hiệu quả nhiệm vụ chuyển đổi số.

Đại biểu nhấn mạnh, câu trả lời chất vấn không chỉ dừng ở việc giải thích những vấn đề tồn tại mà cần xác định rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp, nguồn lực và thời hạn khắc phục.

Cam kết sau chất vấn phải có người chịu trách nhiệm, có thời hạn

Để các nội dung chất vấn được triển khai thực chất, đại biểu Trần Mạnh Huy đề xuất mỗi nhóm vấn đề lớn cần có cam kết cụ thể về trách nhiệm, tiến độ và kết quả kiểm chứng.

Theo đó, phải xác định rõ cơ quan chủ trì và người đứng đầu chịu trách nhiệm. Với những vấn đề liên ngành, cần có một đầu mối điều phối, báo cáo kết quả chung, tránh tình trạng các cơ quan chỉ giải trình phần việc của mình nhưng vướng mắc vẫn không được giải quyết.

Đại biểu đề nghị, tùy tính chất từng vấn đề, trong khoảng 90 ngày sau chất vấn, cơ quan chịu trách nhiệm cần công bố kế hoạch khắc phục với nhiệm vụ và mốc thực hiện cụ thể. Tại các mốc sáu tháng và một năm, cần báo cáo kết quả, chỉ rõ nội dung đã hoàn thành, chậm tiến độ và nguyên nhân.

Việc đánh giá không nên chỉ căn cứ vào báo cáo tự đánh giá của cơ quan chịu giám sát mà cần kết hợp dữ liệu vận hành, khảo sát độc lập và phản hồi của người dân, doanh nghiệp. Riêng với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, cần lượng hóa kết quả bằng những chỉ tiêu như thời gian, chi phí giải quyết thủ tục được giảm; mức độ tái sử dụng dữ liệu; số kết quả nghiên cứu được ứng dụng; hiệu quả đầu tư công nghệ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Với những cam kết không hoàn thành, cần yêu cầu giải trình nguyên nhân, xác định trách nhiệm và có phương án khắc phục. Đại biểu cũng đề nghị công khai những nội dung phù hợp để đại biểu, cử tri và người dân theo dõi tiến độ thực hiện.

“Chất vấn không nên được xem là kết thúc khi bộ trưởng trả lời xong. Giá trị của chất vấn phải được đo bằng những vấn đề được giải quyết sau đó”, đại biểu nhấn mạnh. Theo ông, một cam kết có ý nghĩa cần trả lời được 4 câu hỏi: Ai làm? Làm việc gì? Khi nào hoàn thành? Và lấy bằng chứng nào để xác nhận kết quả?