Đảm bảo an sinh xã hội tại một số quốc gia châu Âu: Giá trị tham chiếu cho Việt Nam

Quang cảnh Hội thảo.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Minh Đức, Chủ nhiệm nhiệm vụ cho biết, hiện các quốc gia châu Âu (Ba Lan, Pháp, Hungary) đã thực hiện chính sách an sinh xã hội, giảm thiểu các rủi ro trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở mỗi quốc gia, việc bảo đảm xã hội, bảo trợ xã hội, thực hiện an sinh xã hội (trong đó có xóa đói giảm nghèo, khắc phục thất bại của thị trường, tạo dựng khả năng của xã hội trong việc quản lý hòa bình, quá trình xung đột và sự thay đổi; đảm bảo quyền công dân, quyền con người...) trong quá trình hội nhập toàn diện vào Liên minh châu Âu.

Tại Việt Nam, trong thời gian vừa qua, Đảng, Nhà nước và các cấp chính quyền địa phương đã quan tâm triển khai các vấn đề về phát triển xã hội và đảm bảo an sinh xã hội ở địa phương, thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội cũng nâng cao hiệu quả quản lý xã hội, thúc đẩy gắn kết xã hội và phát triển xã hội. Các chính sách an sinh xã hội góp phần nâng cao năng lực ngăn ngừa rủi ro cho người dân.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Minh Đức bày tỏ mong muốn các chuyên gia phân tích và làm sáng tỏ vai trò của quản trị địa phương trong đảm bảo an sinh xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu, giá trị và bảo vệ quyền con người ở một số nước châu Âu, từ đó gợi mở kinh nghiệm cho Việt Nam.

Chia sẻ về mô hình an sinh xã hội của Ba Lan, Thạc sĩ Nguyễn Minh Phương, Giảng viên Học viện Ngoại giao cho rằng, hệ thống an sinh xã hội Ba Lan hiện gồm 5 hợp phần cốt lõi do nhiều đầu mối quản lý gồm: Cơ quan Bảo hiểm Xã hội (ZUS) quản lý hưu trí, thai sản, tai nạn; Quỹ Y tế Quốc gia (NFZ) tài trợ bảo hiểm y tế; hệ thống văn phòng lao động các cấp quản lý trợ cấp thất nghiệp; Bộ Gia đình, Lao động và Chính sách Xã hội (MRPiPS) điều hành trợ cấp gia đình và cấp xã chịu trách nhiệm về trợ giúp xã hội. Dù có sự phân định, cấp xã vẫn là nơi chịu áp lực trực tiếp từ người dân.

Trước xu hướng Việt Nam đang giao thêm nhiệm vụ an sinh xã hội cho cấp xã mà chưa có kế hoạch bổ sung nhân lực và nguồn lực tương ứng, Thạc sĩ Nguyễn Minh Phương đề xuất một số gợi mở chính sách căn cơ: Trước hết, các chính quyền địa phương tích hợp và tinh gọn hệ thống an sinh xã hội cơ sở, thực hiện gộp các chương trình nhỏ lẻ theo quy mô gia đình, đồng thời vận hành hiệu quả cơ chế "một cửa" tại cấp xã; tăng cường hỗ trợ bảo hiểm tự nguyện, sử dụng một phần ngân sách nhà nước để bù đắp tỷ lệ đóng, tạo đòn bẩy thu hút mạnh mẽ lực lượng lao động tự do tham gia.

Đồng thời, các chính quyền địa phương cần xã hội hóa công tác chăm sóc, xây dựng chiến lược chăm sóc người yếu thế tại nhà và tại cộng đồng, mở rộng hành lang pháp lý để thu hút khu vực tư nhân cùng tham gia…

Đánh giá về vai trò của chính quyền địa phương trong bảo đảm an sinh xã hội tại Việt Nam, Tiến sĩ Hồ Thị Duyên, giảng viên Khoa Luật kinh tế, Đại học Luật Hà Nội nhận định, hệ thống chính quyền cơ sở đã đóng góp quan trọng vào việc mở rộng diện bao phủ chính sách, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện và huy động tốt các nguồn lực xã hội. Trong đó, tỉ lệ người dân tham gia bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế ngày càng tăng; công tác tổ chức, điều hành chính sách tại cơ sở ngày càng chuyển biến tích cực; ứng dụng hiệu quả cơ sở dữ liệu số trong quản lý đối tượng thụ hưởng và đẩy mạnh chi trả an sinh không dùng tiền mặt.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống như: Hệ thống pháp luật và cơ chế phân cấp trong lĩnh vực an sinh xã hội còn thiếu đồng bộ; nguồn lực tài chính dành cho an sinh tại nhiều địa phương còn rất hạn chế; năng lực quản trị và chất lượng của đội ngũ cán bộ làm công tác an sinh ở cấp cơ sở chưa đáp ứng được yêu cầu…

Để nâng cao vai trò của chính quyền địa phương, Tiến sĩ Hồ Thị Duyên đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm: Hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, phải định rõ trách nhiệm, quyền hạn của từng cấp chính quyền trong lĩnh vực an sinh xã hội một cách đồng bộ. Nâng cao năng lực nhân sự, tập trung đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản trị và chất lượng của đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác an sinh. Đảm bảo tài chính bền vững, xây dựng cơ chế phân bổ và tối ưu hóa các nguồn lực tài chính để duy trì các chương trình an sinh xã hội một cách lâu dài.

Tại hội thảo, các chuyên gia, diễn giả đã tập trung phân tích sâu vào 5 trụ cột: Phân cấp quản lý, nguồn lực tài chính, năng lực thực thi, tính minh bạch và hiệu quả vận hành. Những bài học thực tiễn sinh động này chính là lời giải gợi mở cho bài toán phát triển hệ thống an sinh xã hội bền vững tại Việt Nam.