Danh phận xe bán tải trên thế giới: Mỹ - Thái Lan ưu ái, châu Âu siết chặt

Tại Việt Nam, xe bán tải đang là chủ đề nóng gây ra nhiều tranh cãi khi đa phần các mẫu xe trên thị trường bị xếp vào nhóm xe tải thông dụng theo Thông tư 53/2024/TT-BGTVT, bị hạn chế lưu thông vào nội đô Hà Nội.

Trong khi đó, quy định lưu thông và quản lý xe bán tải của các quốc gia trên thế giới lại được quy định rất rõ ràng. Việc "ưu ái" và "hạn chế" đối với dòng xe này sẽ phụ thuộc vào 3 yếu tố gồm văn hóa tiêu dùng, hạ tầng giao thông và chính sách môi trường.

Mỹ, Úc, Thái Lan: Thiên đường của xe bán tải, hạng nhẹ hưởng đặc quyền như xe con

Tại những quốc gia có diện tích rộng lớn, hạ tầng giao thông đặc thù hoặc có nền công nghiệp phụ trợ phù hợp, xe bán tải được xem là phương tiện di chuyển cá nhân tối ưu và được hưởng đặc quyền lưu thông như xe con.

Mỹ không bị áp niên hạn sử dụng đối với dòng xe bán tải hạng nhẹ và cho phép lưu thông như xe con. Ảnh: NPR

Ở thị trường Mỹ, theo dữ liệu từ tổ chức phân tích thị trường ô tô Kelley Blue Book (KBB) và tạp chí ô tô Edmunds, xe bán tải cỡ lớn như Ford F-Series hay Chevrolet Silverado liên tục dẫn đầu doanh số trong nhiều thập kỷ.

Theo quy định của Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ (EPA) và Bộ Giao thông vận tải Mỹ, trừ các dòng xe bán tải hạng nặng (Heavy Duty) dùng cho thương mại đặc thù, các mẫu xe bán tải hạng nhẹ (Light Duty) phổ thông đều được coi là xe cá nhân, đóng thuế và phí gần như xe con, nên không gặp bất kỳ rào cản nào khi đi vào nội đô, không bị cấm giờ và được đỗ tại các bãi đỗ xe thông thường.

Ngoài ra, quy định về tiêu chuẩn khí thải đối với dòng xe bán tải nói riêng và dòng xe tải nhẹ nói chung cũng không nghiêm ngặt như xe tải nặng. Mỹ không bị áp niên hạn sử dụng đối với dòng xe này, thay vào đó việc quản lý dựa trên tiêu chuẩn an toàn và môi trường.

Xe bán tải không bị hạn chế lưu thông tại Úc nhưng bị kiểm soát gắt gao việc độ xe. Ảnh: Toyota Úc

Còn tại thị trường Úc, xe bán tải được được gọi là "Ute" viết tắt của cụm từ "Utility vehicle" xem như là một biểu tượng văn hóa trong ngành giao thông của nước này. Loại xe này thường được phân loại là xe thương mại và dựa trên thiết kế xe hơi chở khách. Theo báo cáo của Hiệp hội Công nghiệp ô tô Úc (FCAI), xe bán tải luôn chiếm tỷ trọng lớn, trên 20% trong doanh số bán xe mới.

Về luật giao thông đường bộ, xe bán tải lưu thông tự do như xe con. Do thuộc nhóm xe thương mại, bán tải tại Úc không bị áp trần khấu hao như xe con. Quốc gia này cũng không đặt ra niên hạn sử dụng, mà kiểm soát thông qua tiêu chuẩn an toàn và đăng kiểm định kỳ.

Tuy nhiên, theo quy định của Cơ quan An toàn giao thông Úc, việc "độ" xe bán tải như thay đổi kết cấu, lắp thêm cản hay nâng gầm đều bị kiểm soát rất chặt chẽ để đảm bảo an toàn cho người đi bộ và các phương tiện nhỏ hơn khi xảy ra va chạm.

Thái Lan là thị trường xe bán tải lớn nhất Đông Nam Á và đây được ví như dòng xe "quốc dân", chiếm tỉ trọng rất cao thường chiếm khoảng 40-46% tổng doanh số xe mới bán ra hàng năm.

Do Chính phủ Thái Lan coi xe bán tải là dòng xe chiến lược, nên được hưởng nhiều chính sách ưu đãi, trợ giá và áp mức thuế tiêu thụ đặc biệt cực thấp, đặc biệt là đối với dòng xe bán tải có tải trọng chở hàng dưới 1 tấn.

Xe bán tải được xem là dòng xe chiến lược của ngành công nghiệp ô tô Thái Lan. Ảnh: Dreamstime

Theo Cục Quản lý thuế tiêu thụ đặc biệt (thuộc Bộ Tài chính Thái Lan), dòng cabin đơn tùy thuộc vào mức phát thải sẽ chỉ chịu 3-8% thuế tiêu thụ đặc biệt, còn dòng cabin kép chở người sẽ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt cao hơn, khoảng 12-30%.

Về giao thông, xe bán tải chở hàng dưới 1,6 tấn được lưu thông ngang hàng với xe sedan hay SUV, không bị hạn chế giờ giấc vào trung tâm thủ đô Bangkok hay các đô thị lớn. Trừ những trường hợp xe bán tải cải tạo, chở hàng thương mại nặng, bán tải thùng cao mới bị xếp vào nhóm xe tải và chịu quản lý riêng.

Thái Lan cũng không áp dụng niên hạn sử dụng, mà quản lý qua đăng kiểm định kỳ do Cục Vận tải đường bộ Thái Lan quy định.

Châu Âu: Xe bán tải bị kiểm soát khắt khe trong lưu thông và bảo vệ môi trường

Trái ngược với quốc gia trên, xe bán tải tại châu Âu gặp vô vàn khó khăn, không phải vì quy định tải trọng mà vì kích thước và khí thải. Tại đây, xe bán tải thường được phân loại là xe thương mại hạng nhẹ (LCV - Light Commercial Vehicles). Dù không bị cấm hoàn toàn như xe tải hạng nặng, nhưng việc sử dụng bán tải làm xe cá nhân vấp phải nhiều rào cản.

Một chiếc xe bán tải kích thước cồng kềnh vượt khỏi quy định của bãi đô xe công cộng. Ảnh: Reddit

Theo Cơ quan Môi trường châu Âu (EEA), các dòng xe bán tải sử dụng động cơ dầu diesel dung tích lớn bị áp thuế rất cao. Tại Pháp, tờ Le Monde dẫn luật tài chính cho biết, xe bán tải từ 5 chỗ ngồi trở lên bị đánh thuế phạt khí thải CO2 rất cao, khiến giá xe lăn bánh có thể đội lên gấp đôi so với giá niêm yết.

Ngoài ra, đường phố châu Âu khá nhỏ hẹp, sự xuất hiện của những chiếc xe bán tải kích thước lớn sẽ trở thành rào cản lưu thông nội đô. Tại Anh, hệ thống quản lý giao thông của Transport for London áp dụng "Vùng phát thải siêu thấp" (ULEZ), khiến nhiều xe bán tải đời cũ không đạt chuẩn Euro 6 phải chịu phí cao hoặc bị cấm hoàn toàn.

Mới đây, theo France24, người dân Paris (Pháp) đã bỏ phiếu thông qua việc áp mức phí đỗ xe tăng gấp 3 lần đối với các loại xe gầm cao, cồng kềnh như SUV và xe bán tải do chúng chiếm quá nhiều diện tích công cộng.

Trung Quốc: Dần "cởi trói" xe bán tải nhưng vẫn mang mác xe tải

Theo hãng thông tấn Tân Hoa Xã (Xinhua) và Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc (CAAM), Trung Quốc từng xếp xe bán tải chung mâm với xe tải chở hàng, đồng nghĩa với việc bị cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt khi đi vào nội đô, không được đi vào đường cao tốc ở một số làn nhất định, bị giới hạn tốc độ thấp hơn xe con.

Chính phủ Trung Quốc đã nới nỏng những rào cản liên quan đến dòng xe bán tải từ năm 2022. Ảnh: BYD

Nhưng từ năm 2022, nhằm kích cầu tiêu dùng nội địa, Quốc vụ viện Trung Quốc đã yêu cầu các địa phương nơi lỏng lệnh cấm. Hiện tại, hơn 90% các thành phố cấp tỉnh đã cho phép xe bán tải đi vào đô thị. Tuy nhiên, tại các siêu đô thị lớn như Bắc Kinh hay Thượng Hải, xe bán tải vẫn bị áp các lệnh cấm giờ cao điểm nghiêm ngặt không khác gì xe tải nhẹ.

Ngô Minh