Đánh thức thị trường quà tặng làng nghề

Tiềm năng lớn vẫn chưa được khai thác

Khảo sát của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho thấy, khoảng 80% du khách quốc tế đến Việt Nam có nhu cầu mua đồ lưu niệm mang nét đặc trưng vùng miền. Tuy nhiên, nhiều du khách không biết tìm mua sản phẩm ở đâu.

Trong khi đó, sản phẩm quà tặng tại các làng nghề còn nghèo nàn, đơn điệu. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều cửa hàng lưu niệm phải nhập các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ Trung Quốc, Thái Lan để bày bán.

Theo các chuyên gia du lịch, Hà Nội có khoảng 1.350 làng nghề với nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ đặc trưng. Tuy nhiên, việc tiêu thụ các sản phẩm này vẫn gặp nhiều khó khăn, một phần do tính biểu trưng chưa cao, chưa tạo được dấu ấn đủ rõ để thu hút du khách khi đến Hà Nội.

Du khách quốc tế mua đồ lưu niệm thủ công mỹ nghệ tại hội chợ Quà tặng Hà Nội. Ảnh: Hoài Nam

Chi hội trưởng Chi hội Làng nghề - Làng cổ - Làng văn hóa (Hiệp hội Du lịch Hà Nội) Nguyễn Văn Sử cho biết, thực tế cho thấy nhiều làng nghề của Hà Nội có lịch sử phát triển hàng trăm năm, sản phẩm gắn với những giá trị truyền thống của dân tộc nên vẫn thu hút du khách tìm mua.

Tuy nhiên, sản phẩm thủ công do chính người dân làng nghề làm ra hiện chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng khối lượng hàng hóa được sản xuất.

Du khách quốc tế mua quà lưu niệm thủ công mỹ nghệ tại chợ truyền thống. Ảnh: Hoài Nam

Nguyên nhân trước hết là số lượng nghệ nhân ngày càng giảm, trong khi người trẻ không mấy mặn mà với nghề thủ công mỹ nghệ. Bên cạnh đó, nhiều cơ sở sản xuất làng nghề hiện chủ yếu tập trung vào các đơn hàng xuất khẩu, chưa dành nhiều nguồn lực cho thị trường trong nước, đặc biệt là dòng sản phẩm quà tặng, quà lưu niệm phục vụ du khách.

Một khó khăn khác là nhiều cơ sở sản xuất địa phương chưa đủ vốn và năng lực để đầu tư cửa hàng trưng bày, không gian trải nghiệm, qua đó đón khách trực tiếp tham quan quy trình sản xuất và mua sản phẩm tại làng nghề.

Đồng tình với nhận định trên, Chủ tịch Liên Chi hội Du lịch Xanh Việt Nam (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) Phùng Quang Thắng cho rằng, Việt Nam được biết đến là vùng đất “trăm nghề” với khoảng 5.400 làng nghề, trong đó có 2.000 làng nghề truyền thống và 57 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc loại hình nghề thủ công.

Tuy nhiên, sản phẩm quà lưu niệm hiện vẫn khá tương đồng, thiếu điểm nhấn. “Ở đâu người ta cũng thấy những áo phông, cốc chén, nón lá, móc khóa, bưu thiếp... với hình ảnh cô gái mặc áo dài, xích lô, gánh hàng rong. Mẫu mã đơn điệu cùng với khâu quảng bá hạn chế đã khiến nhiều sản phẩm quà tặng của các làng nghề chưa ‘đánh trúng’ được thị hiếu của du khách trong và ngoài nước”, ông Thắng nêu ví dụ.

Hỗ trợ phát triển bền vững

Bàn về giải pháp nâng cao chất lượng, đa dạng mẫu mã sản phẩm quà tặng, Chủ nhiệm Bộ môn Quản trị sự kiện (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) TS Trịnh Lê Anh cho rằng, để một món quà có thể lưu lại trong tâm trí du khách, sản phẩm cần có câu chuyện văn hóa đi kèm.

Theo ông Trịnh Lê Anh, những câu chuyện gắn với nguồn gốc, lịch sử, văn hóa của sản phẩm có thể tạo kết nối cảm xúc, từ đó gia tăng sức hấp dẫn và nhu cầu mua sắm của du khách. Bên cạnh đó, các làng nghề, nghệ nhân cần tổ chức những “không gian sáng tạo”, để du khách trực tiếp trải nghiệm quá trình làm ra sản phẩm.

Dưới góc độ chuyên gia, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam) Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, người thợ làng nghề có kỹ năng và hiểu rõ về nguyên vật liệu, nhưng để tạo ra những mẫu mã độc đáo, cần có sự tham gia của các chuyên gia thiết kế.

Sự kết hợp giữa kỹ năng thủ công truyền thống và tư duy thiết kế hiện đại sẽ giúp hình thành những sản phẩm vừa giữ được giá trị văn hóa, vừa phù hợp với thị hiếu của du khách; qua đó góp phần giới thiệu hình ảnh, văn hóa và con người Việt Nam.

Đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm lưu niệm, quà tặng du lịch Hà Nội, Tổng Thư ký Hiệp hội Xuất khẩu hàng Thủ công mỹ nghệ Việt Nam (Vietcraft) Lê Bá Ngọc cho rằng, trước hết các địa phương và làng nghề cần xác định rõ phân khúc khách hàng, từ đó phát triển sản phẩm phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Bên cạnh xây dựng kênh tiêu thụ trực tiếp tại các cửa hàng kinh doanh đồ lưu niệm, làng nghề cũng cần tận dụng thương mại điện tử để quảng bá, giới thiệu sản phẩm và địa chỉ sản xuất tới du khách quốc tế. Việc này giúp du khách không chỉ biết đến sản phẩm mà còn có thể tìm được nơi sản xuất, trải nghiệm và mua hàng.

Du khách quốc tế mua quà lưu niệm thủ công mỹ nghệ tại chợ truyền thống. Ảnh: Hoài Nam

Là một trong những nghệ nhân của làng nghề gốm Bát Tràng, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh cho rằng, nghệ nhân làng nghề thường có giới hạn nhất định về ý tưởng thiết kế. Vì vậy, cần có sự đồng hành của các chuyên gia và đơn vị am hiểu thị trường để hỗ trợ làng nghề phát triển mẫu sản phẩm mới phù hợp với từng phân khúc khách hàng.

“Tuy nhiên, đổi mới mẫu mã không có nghĩa là làm mất đi giá trị truyền thống, mà phải giữ được cái hồn của làng nghề, đồng thời nâng tầm thiết kế, bao bì để gia tăng giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm”, bà Hà Thị Vinh nhấn mạnh.

Thông tin về việc hỗ trợ làng nghề, nghệ nhân cải tiến mẫu mã, phát triển các sản phẩm quà tặng phù hợp với từng phân khúc thị trường, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Nguyễn Thế Hiệp cho biết, ngành Công Thương Hà Nội đã xây dựng 16 trung tâm sáng tạo, thiết kế, quảng bá, giới thiệu sản phẩm OCOP, làng nghề; đồng thời phát triển 110 điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP.

“Thông qua việc thành lập các trung tâm thiết kế, sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với du lịch, ngành Công Thương hỗ trợ các chủ thể sản xuất, kinh doanh làng nghề hình thành và phát triển hoạt động thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP, làng nghề gắn với các hình thức du lịch trải nghiệm.

Đồng thời, nâng cao giá trị sản phẩm thủ công mỹ nghệ, OCOP, làng nghề; xây dựng chuỗi liên kết từ thiết kế sáng tạo, sản xuất - chế biến đến tiêu thụ sản phẩm trên nền tảng bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các làng nghề, gắn với du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, nông thôn trong kinh tế tuần hoàn”, ông Hiệp nhấn mạnh.

Những đề xuất của các chuyên gia và cơ quan quản lý cho thấy, phát triển và đa dạng hóa sản phẩm lưu niệm, quà tặng du lịch cần được nhìn nhận không chỉ ở góc độ sản xuất hàng hóa, mà còn gắn với câu chuyện văn hóa, trải nghiệm và khả năng tiếp cận thị trường.

Khi sản phẩm có bản sắc, mẫu mã phù hợp và được đưa đến đúng nhóm khách hàng, quà tặng du lịch sẽ không chỉ trở thành một phần trong trải nghiệm của du khách mà còn mở thêm đầu ra cho làng nghề, góp phần gia tăng giá trị kinh tế từ du lịch.