Đào tạo kỹ sư tài năng STEM: Gắn AI, BIM với thực tiễn doanh nghiệp

Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt các chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng STEM đặt ra yêu cầu mới đối với giáo dục đại học trong chuẩn bị nguồn nhân lực có năng lực về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, thích ứng với chuyển đổi số, AI và các ngành công nghệ cao.

PGS.TS Bùi Phú Doanh, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội.

Trao đổi với Báo Xây dựng, PGS.TS Bùi Phú Doanh, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội chia sẻ về những điểm mới trong chương trình đào tạo kỹ sư tài năng STEM và yêu cầu về năng lực đối với kỹ sư xây dựng trong giai đoạn mới.

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa phê duyệt các chương trình đào tạo kỹ sư tài năng STEM. Nhà trường đã chuẩn bị những điều kiện gì để triển khai mô hình đào tạo này?

Việc triển khai chương trình đào tạo Kỹ sư tài năng thuộc các lĩnh vực STEM là minh chứng cho sự nhạy bén của Trường Đại học Xây dựng Hà Nội (HUCE) trước xu thế chuyển đổi số và chuyển đổi xanh toàn cầu. Đây là định hướng then chốt nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức, nơi các kỹ năng về Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics) đóng vai trò trụ cột.

Đề án đào tạo của Trường Đại học Xây dựng Hà Nội không xuất phát từ một ý tưởng rời rạc, mà là sự cụ thể hóa tư duy chiến lược của lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, định hướng về việc "lấy giáo dục STEM làm ưu tiên hàng đầu" đã khẳng định tầm quan trọng của các khối ngành Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị cũng chỉ rõ tầm quan trọng của việc quan tâm, đầu tư, thúc đẩy giáo dục đổi mới sáng tạo, giáo dục STEM và chuyển đổi số trong trường học.

Chương trình đào tạo Kỹ sư tài năng thuộc các lĩnh vực STEM của Trường Đại học Xây dựng Hà Nội được thiết kế trong 5 năm, với 180 tín chỉ, triển khai với 3 ngành mũi nhọn: Kỹ thuật Xây dựng, Giao thông (Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông) và Kiến trúc.

Đội ngũ giảng viên - 100% tiến sĩ - không chỉ là những người thầy chỉ dạy kiến thức mà còn truyền lửa đam mê. Sinh viên được trang bị tư duy phản biện, đổi mới sáng tạo và khả năng thích nghi trong môi trường toàn cầu, sử dụng thành thạo ngoại ngữ và tích hợp công nghệ số vào thực tiễn nghề nghiệp… để có được năng lực chuyên môn vượt trội.

Sinh viên tài năng STEM của trường được trải nghiệm đào tạo theo mô hình "Project-based Learning" gắn với các đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu của các Nhóm nghiên cứu mạnh được dẫn dắt bởi các chuyên gia đầu ngành của nhà trường. Theo đó, sinh viên tài năng sẽ được giao các bài toán thực tế, nhiệm vụ khoa học có tính thực tiễn cao, phân nhánh từ các đề tài lớn của Nhóm nghiên cứu mạnh, nhằm hình thành tư duy phản biện, kỹ năng nghiên cứu độc lập và đổi mới sáng tạo.

Sinh viên đáp ứng chuẩn đầu vào tài năng STEM của Bộ Giáo dục và Đào tạo tham gia chương trình sẽ được hỗ trợ 100% học bổng, được tạo điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị phòng thí nghiệm, môi trường học tập sáng tạo và chuyên nghiệp; được khuyến khích tham gia các hoạt động thi sinh viên giỏi, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Mục tiêu cốt lõi của đề án không chỉ là đào tạo ra những kỹ sư, kiến trúc sư giỏi chuyên môn, mà là những cá nhân có đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm cộng đồng và tư duy học tập suốt đời. Đây sẽ là đội ngũ chủ chốt thực hiện sứ mệnh nghiên cứu khoa học, sáng tạo công nghệ và chuyển giao tri thức gắn liền với thực tiễn xã hội.

Chương trình kỹ sư tài năng STEM của Nhà trường có những điểm mới gì so với đào tạo kỹ sư truyền thống, đặc biệt trong bối cảnh AI và chuyển đổi số?

Trường Đại học Xây dựng Hà Nội đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cập nhật chương trình đào tạo. Trong đó, tích hợp BIM (Mô hình thông tin công trình) và công nghệ xây dựng số vào chương trình chính khóa các ngành kỹ thuật; bổ sung các môn về ứng dụng AI trong thiết kế kết cấu, quản lý dự án, kiểm soát chất lượng công trình.

Nhà trường cũng hợp tác với doanh nghiệp lớn trong ngành để cập nhật liên tục yêu cầu thực tiễn, tạo điều kiện để sinh viên thực tập tại công trình thực; đồng thời đào tạo kỹ năng mềm như tư duy hệ thống, làm việc nhóm đa ngành và khả năng thích ứng với công nghệ mới.

Trong cơn lốc AI, khi nhiều ngành nghề lo âu về sự thay thế, thì kỹ sư xây dựng - với sự kết hợp giữa tư duy STEM sắc sảo và khả năng xử lý thực địa phức tạp - vẫn là một pháo đài vững chãi. AI có thể thiết kế một bản vẽ, nhưng chỉ có trí tuệ và trái tim của người kỹ sư mới có thể thổi hồn vào những khối bê tông, đảm bảo sự an toàn và bền vững cho hàng triệu người.

Trường Đại học Xây dựng Hà Nội là một trong những cơ sở đào tạo kỹ sư, thạc sỹ tài năng STEM.

Việc đào tạo theo hướng STEM giúp kỹ sư không chỉ giỏi kỹ thuật truyền thống mà còn biết ứng dụng AI, Big Data như những công cụ hỗ trợ. Sinh viên Trường Đại học Xây dựng Hà Nội tốt nghiệp sẽ mang trong mình sự kết hợp: vững nền tảng kỹ thuật truyền thống và thành thạo các công cụ số hóa tương lai.

Nhà trường đang gắn kết với doanh nghiệp ra sao để sinh viên có thể tiếp cận thực tế và đáp ứng nhu cầu thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp?

Trường Đại học Xây dựng Hà Nội đã ký các Biên bản ghi nhớ với nhiều doanh nghiệp và tập đoàn lớn để hướng dẫn thực tập sinh, tổ chức cho sinh viên tham quan, thực tập, thực tập tốt nghiệp và đồ án tốt nghiệp.

Trong các học phần liên quan đến đồ án tốt nghiệp và thực tập tốt nghiệp, nhà trường định hướng mời doanh nghiệp tham gia đồng hành, đồng hướng dẫn. Khi sinh viên được tiếp cận các chương trình tham quan, thực hành từ doanh nghiệp và chính doanh nghiệp trực tiếp thiết kế, thi công, trình bày, hướng dẫn, các em tiếp thu kiến thức nhanh và gần như đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp.

Có thể lấy ví dụ, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội đã tiên phong áp dụng mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng của các tập đoàn lớn như Vinaconex hay Coninco. Chúng tôi tùy biến chương trình dựa trên nền tảng sẵn có của học viên về kỹ thuật giao thông, xây dựng và tích hợp sâu các khối kiến thức về thi công, tư vấn giám sát đặc thù.

Với các lớp kỹ sư thi công của Vinaconex hay tư vấn giám sát của Coninco, chúng tôi không chỉ dạy lý thuyết xây dựng thuần túy mà tích hợp sâu các khối kiến thức về vận hành, điện khí hóa và quản lý dự án đặc thù.

Theo ông, kỹ sư xây dựng trong giai đoạn mới cần được trang bị những năng lực nào để đáp ứng các đại dự án hạ tầng và xu hướng công nghệ cao?

Thành công của kỹ sư xây dựng trong giai đoạn mới phụ thuộc vào sự kết hợp của 3 yếu tố: chương trình đào tạo, năng lực cá nhân và khả năng thích ứng.

Chương trình đào tạo cần được cập nhật liên tục, gắn với thực tiễn và công nghệ mới. Người học chủ động, sáng tạo, sẵn sàng dấn thân vào công trình thực tế sẽ vươn lên nhanh hơn. Khả năng thích ứng cũng là lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn chuyển đổi số, kỹ sư linh hoạt với công nghệ mới là người được thị trường ưu tiên.

Bên cạnh nền tảng kỹ thuật vững chắc, kỹ sư xây dựng thời AI cần phát triển 3 nhóm năng lực cốt lõi.

Thứ nhất là năng lực số: Thành thạo BIM, phần mềm mô phỏng kết cấu, quản lý dữ liệu công trình - đây là ngôn ngữ của ngành xây dựng tương lai.

Thứ hai là tư duy hệ thống: Khả năng nhìn nhận công trình trong bối cảnh tổng thể môi trường, kinh tế, xã hội, không chỉ tính toán kỹ thuật thuần túy.

Thứ ba là năng lực học tập liên tục, học tập suốt đời. Công nghệ thay đổi nhanh, kỹ sư cần có thói quen cập nhật kiến thức suốt đời nghề. Nhà trường đang định hướng đào tạo theo triết lý: "Kỹ sư xây dựng phải là người kiến tạo, không chỉ là người thực thi".