Đào tạo nhân lực chất lượng cao thúc đẩy phát triển kinh tế số Thủ đô

Liên kết “4 nhà” – đòn bẩy nâng cao chất lượng nhân lực

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới đã xác định vai trò then chốt của nguồn nhân lực chất lượng cao. PGS.TS Bùi Thị An, nguyên đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội nhận định: “Nghị quyết tập trung vào các ngành công nghệ lõi, công nghệ mũi nhọn; đặt nhân tài ngang hàng với vốn và công nghệ, đồng bộ trong cơ chế đào tạo, thu hút và sử dụng nhân tài. Đồng thời, tạo môi trường, không gian sáng tạo để nhân tài phát huy năng lực và cống hiến”.

Giờ học thực hành nghề công nghệ ô tô của sinh viên Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội. Ảnh: HNIVC

Nghị quyết đặc biệt nhấn mạnh liên kết “4 nhà” giữa nhà nước - nhà trường - nhà doanh nghiệp - tổ chức tài chính như một giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Từ góc độ này, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội Trần Thanh Bình nhận định: Sự gắn kết chặt chẽ của “4 nhà” giúp huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, gắn đào tạo với thực tiễn, qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu mới.

“Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học cần chuyển mạnh từ đào tạo theo khả năng sẵn có sang nhu cầu của thị trường lao động. Cụ thể, các trường cần đổi mới chương trình đào tạo theo hướng tích hợp các công nghệ cốt lõi như AI, Big Data, tự động hóa, IoT. Đồng thời, cần chú trọng phát triển năng lực thực hành, tư duy sáng tạo, kỹ năng số, kỹ năng xanh và khả năng thích ứng cho người học trong môi trường số. Nhà trường phải coi doanh nghiệp là đối tác đồng hành", ông Trần Thanh Bình nhấn mạnh.

Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững, phải đầu tư cho đào tạo nguồn nhân lực. Ảnh: HNIVC

Trong khi đó, Thạc sĩ Phan Thị Hạ, CEO Công ty Cổ phần JobUp (headhunt) cho rằng, Nghị quyết 02-NQ/TW đã đặt ra định hướng mang tính “đổi trục”: Hà Nội phát triển dựa trên tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Để có nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền kinh tế số, nhà trường cần thực hiện 3 chuyển dịch: Từ dạy kiến thức sang đào tạo năng lực làm việc; thiết kế chương trình theo nhu cầu thị trường; nhà trường đưa doanh nghiệp vào vị trí “đồng chủ thể”.

"Các ngành như AI, Big Data, fintech, logistics, thương mại điện tử... cần được cập nhật liên tục, thậm chí phải có cơ chế chương trình mở thay vì cố định 4 năm. Nếu không thay đổi, khoảng cách giữa bằng cấp và năng lực làm việc sẽ tiếp tục là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay”, bà Phan Thị Hạ nhận định.

Về phía doanh nghiệp, để giải bài toán nhân lực trong kỷ nguyên số, cần chuyển từ tư duy tuyển cho đủ sang tuyển cho đúng, từ sử dụng sang phát triển nhân sự và từ phụ thuộc thị trường sang chủ động tạo nguồn.

Doanh nghiệp là trụ cột hệ sinh thái đào tạo

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp không thể đứng ngoài mà cần tham gia chủ động và sâu sắc vào quá trình đào tạo. Doanh nghiệp nên phối hợp với nhà trường xây dựng chuẩn đầu ra, thiết kế chương trình và cử chuyên gia tham gia trực tiếp giảng dạy. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh đặt hàng đào tạo, tạo điều kiện cho sinh viên thực tập, trải nghiệm thực tế. Ngoài ra, việc đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho người lao động cũng là yêu cầu tất yếu trước những thay đổi liên tục của công nghệ.

Sinh viên Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội thực hành tay nghề. Ảnh: CER

Dưới góc nhìn giáo dục nghề nghiệp, ông Trần Thanh Bình cho rằng, doanh nghiệp là một trụ cột trong hệ sinh thái đào tạo, không chỉ là đơn vị sử dụng lao động. Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ tuyển dụng sẵn có sang chủ động tạo nguồn. Trong nền kinh tế số, thị trường lao động không thể luôn cung cấp sẵn nhân lực phù hợp; do đó, muốn phát triển bền vững thì doanh nghiệp phải đầu tư cho đào tạo.

Để phát triển nhân lực chất lượng cao theo Nghị quyết 02-NQ/TW, Hà Nội cần có các chính sách đột phá, tập trung vào điểm nghẽn hệ thống. Trước hết, tăng cường đầu tư trọng điểm cho một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp có năng lực, đặc biệt về trang thiết bị hiện đại phục vụ đào tạo các ngành công nghệ số: AI, tự động hóa, công nghệ thông tin, sản xuất thông minh. Đồng thời hoàn thiện cơ chế liên kết nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, có chính sách đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo kép và đặt hàng.

Cùng với đó, thành phố đẩy mạnh đặt hàng đào tạo gắn với dự báo nhu cầu nhân lực, để nâng cao tính thực tiễn và hiệu quả đầu ra. Hà Nội cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với các cơ sở đào tạo và tăng cường quyền tự chủ cho các trường để nâng cao khả năng thích ứng với thị trường lao động.

Để có nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền kinh tế số, nhà trường cần thiết kế chương trình theo nhu cầu thị trường. Ảnh: CER

Nếu coi nguồn nhân lực chất lượng cao là “hạ tầng mềm” của nền kinh tế, chính sách phải đi theo hướng đầu tư dài hạn. Thạc sĩ Phan Thị Hạ, CEO Công ty Cổ phần JobUp (headhunt) cho rằng, thành phố cần có cơ chế tài chính linh hoạt cho giáo dục đổi mới; các trường tự chủ cao hơn trong mở ngành mới, hợp tác quốc tế, trả lương cạnh tranh cho giảng viên giỏi; thu hút chuyên gia và giảng viên chất lượng cao trong nước. Đồng thời, thành phố đầu tư vào các trung tâm đổi mới sáng tạo và nghiên cứu ứng dụng, để sinh viên được tham gia giải quyết các bài toán thực tế của thành phố và doanh nghiệp.

Sự cộng hưởng trách nhiệm và lợi ích giữa “ba nhà” chính là chìa khóa để Hà Nội khơi thông các điểm nghẽn, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao thích ứng tốt với nền kinh tế số.

Trần Oanh