Đặt lại chuẩn thu hồi nợ của ngân hàng

Hoạt động thu hồi nợ nhiều khó khăn và tranh cãi. Ảnh: LÊ VŨ.

Sáng 23-4, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với IFC tổ chức Hội nghị triển khai Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ. Luật sư Nguyễn Hưng Quang, Phó trưởng Ban soạn thảo Bộ Quy tắc ứng xử, cho biết Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 (có hiệu lực từ 1-1-2026) đã quy định cụ thể và luật hóa các hành vi sử dụng, làm lộ lọt dữ liệu khách hàng, qua đó tạo ra bối cảnh pháp lý mới đối với hoạt động thu hồi nợ.

Thời gian qua, Việt Nam đã xảy ra không ít vụ việc gây tai tiếng khi một số nhân viên thu hồi nợ hoặc đơn vị được ủy quyền có hành vi quấy rối, xúc phạm, đe dọa, đăng tải thông tin bôi nhọ khách hàng trên mạng xã hội hoặc vi phạm nghiêm trọng quy định bảo mật thông tin.

Chính trong bối cảnh đó, Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ được Hiệp hội Ngân hàng ban hành ngày 31-3-2026 trở thành "kim chỉ nam" quan trọng. Luật sư Nguyễn Hưng Quang trình bày chi tiết Bộ Quy tắc gồm 3 chương, 11 điều, áp dụng cho toàn bộ tổ chức tín dụng là hội viên Hiệp hội Ngân hàng, không thay thế pháp luật mà bổ sung chuẩn mực ứng xử nội bộ, tuân thủ Bộ luật Dân sự 2015, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và các thông tư của Ngân hàng Nhà nước.

Theo ông Quang, nguyên tắc cốt lõi là các bên phải tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền lợi hợp pháp của khách hàng, bảo vệ hình ảnh tổ chức tín dụng và bảo mật thông tin theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025.

Đối với khách hàng cá nhân, đơn vị thu hồi nợ cần tôn trọng, lắng nghe, thấu hiểu hoàn cảnh, cung cấp đầy đủ thông tin dư nợ, chấm dứt trao đổi lịch sự nếu bị xúc phạm. Ngược lại, bộ quy tắc ứng xử cấm tuyệt đối dùng vũ lực, đe dọa, quấy rối, xúc phạm, căng băng rôn, phun sơn, đăng thông tin bôi nhọ trên mạng xã hội, vi phạm bảo mật thông tin. Bộ Quy tắc quy định nghiêm ngặt việc xử lý tiền thu phải báo cáo minh bạch, không giữ tiền, không nhận quà, không yêu cầu chuyển khoản sai tài khoản.

Đối với khách hàng tổ chức, đơn vị thu hồi nợ áp dụng các quy định trên, đồng thời cấm bình luận tiêu cực không có chứng cứ về thương hiệu, sản phẩm của khách hàng.

Các tổ chức tín dụng phải triển khai, xử lý nội bộ vi phạm, yêu cầu bên thứ ba tuân thủ khi ủy quyền thu hồi, phối hợp hài hòa khi nhiều tổ chức cùng thu nợ một khách hàng và có thể ban hành quy định nội bộ riêng, theo ông Quang.

Sáng 23-4, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với IFC tổ chức Hội nghị triển khai Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ. Ảnh: MT

Ông Moon Youngso, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công ty Mua bán nợ Welcome (Welcome DTC), chia sẻ kinh nghiệm quốc tế từ Hàn Quốc. Quốc gia này đã có Đạo luật Thu hồi nợ công bằng (2009) và Đạo luật Bảo vệ người vay cá nhân (2024), giám sát chặt chẽ bởi Ủy ban Dịch vụ Tài chính (FSC) và Cơ quan Giám sát Tài chính (FSS).

Theo ông, phòng ngừa thu hồi nợ trái pháp luật bắt đầu từ việc ngăn chặn rủi ro phạm vi ngay từ đầu. công khai đầy đủ thông tin giúp giảm nguy cơ người vay tiếp cận vốn từ các tổ chức phi pháp.

Ngoài ra, tại Hàn Quốc chỉ các công ty đã đăng ký chính thức với FSC mới được phép mua khoản nợ của các tổ chức tín dụng. Và bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào muốn hoạt động thu hồi nợ đều phải đăng ký trước với cơ quan giám sát và có nhiều cơ chế xử lý nếu vi phạm quy định trong thu hồi nợ.

Hàn Quốc đã xây dựng cơ chế trách nhiệm đa tầng từ cá nhân đến tổ chức và thị trường để đảm bảo tuân thủ pháp luật và bảo vệ người tiêu dùng.

“Phương thức tiếp cận hiệu quả không phải là xử lý sau khi vi phạm xảy ra mà là xây dựng hệ thống kiểm soát xuyên suốt vòng đời khoản vay từ giai đoạn phòng ngừa giám sát đến giai đoạn giải quyết công bằng. Duy trì sự cân bằng giữa quyền thu hồi nợ và bảo vệ người bay không chỉ giúp giảm thiểu rủ do pháp lý mà còn góp phần củng cố niềm tin của thị trường”, ông Moon Youngso nói.

Việc ban hành Bộ Quy tắc cứng xử của Hiệp hội Ngân hàng được kỳ vọng mang lại giá trị thực tiễn rõ nét cho các ngân hàng và công ty tài chính. Thứ nhất, xây dựng chuẩn mực thống nhất giúp hạn chế rủi ro pháp lý, giảm tranh chấp và khiếu nại từ khách hàng.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả thu hồi bền vững thay vì áp lực cứng nhắc, nhân viên được hướng dẫn lắng nghe, hỗ trợ cơ cấu nợ với khách hàng khó khăn khách quan, từ đó tăng thiện chí hợp tác và tỷ lệ thu hồi dài hạn.

Thứ ba, bảo vệ uy tín thương hiệu tuân thủ nghiêm ngặt các hành vi cấm sẽ tránh các vụ việc tiêu cực trên mạng xã hội, góp phần xây dựng hình ảnh ngành ngân hàng chuyên nghiệp, nhân văn. Thứ tư, hỗ trợ triển khai nội bộ các tổ chức tín dụng dễ dàng xây dựng quy trình đào tạo, giám sát và xử lý vi phạm, đồng thời phối hợp tốt hơn giữa các ngân hàng khi cùng xử lý nợ của một khách hàng.

“Bộ Quy tắc không chỉ là văn bản hành chính mà là cam kết chung của toàn ngành nhằm cân bằng giữa mục tiêu thu hồi nợ hiệu quả và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng”, ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng kỳ vọng.