Đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội: Trụ cột phát triển đô thị bền vững của Thủ đô

Gắn phát triển nhà ở xã hội với công tác quy hoạch

Hiện nay, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, các thành phố lớn đang đối mặt với hàng loạt thách thức về hạ tầng, môi trường và an sinh xã hội. Tại các đô thị lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, áp lực về dân số gia tăng nhanh chóng kéo theo nhu cầu nhà ở tăng cao. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nhà ở thương mại của phần lớn người lao động còn hạn chế do giá bất động sản liên tục neo ở mức cao. Trong khi đó, nguồn cung NƠXH lại chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế, đây là nghịch lý tồn tại nhiều năm qua.

Là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, Thủ đô Hà Nội thu hút lượng lớn dân cư đến sinh sống và làm việc mỗi năm, tạo ra áp lực lớn về nhu cầu nhà ở. Theo các chương trình phát triển nhà ở đã được phê duyệt, Hà Nội đặt mục tiêu phát triển hàng trăm nghìn căn hộ NƠXH trong giai đoạn 2026-2030, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế và bảo đảm an sinh xã hội.

Thành phố Hà Nội đặt mục tiêu cao hơn với khoảng 120.000 căn trong giai đoạn 2026-2030. Ảnh: Doãn Thành

Cụ thể, giai đoạn 2026-2030, Hà Nội được giao chỉ tiêu hoàn thành khoảng 88.666 căn hộ NƠXH, trong đó, năm 2026 là 18.700 căn. Bên cạnh đó, thành phố cũng đặt mục tiêu cao hơn với khoảng 120.000 căn trong giai đoạn 2026-2030, cho thấy quyết tâm lớn trong việc đẩy mạnh phân khúc này. Nhiều dự án đã và đang được triển khai, từ các khu đô thị mới đến các khu nhà ở dành cho công nhân, góp phần tăng nguồn cung trên thị trường.

Thực tế cho thấy, nhu cầu về NƠXH tại Hà Nội luôn ở mức rất cao, thậm chí “nóng” trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, việc tiếp cận loại hình nhà ở này không phải lúc nào cũng dễ dàng do các điều kiện, thủ tục và nguồn cung còn hạn chế. Nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố như quỹ đất chưa được bố trí hợp lý, thủ tục đầu tư còn phức tạp, lợi nhuận thấp khiến doanh nghiệp chưa mặn mà tham gia.

Các chuyên gia cho rằng, NƠXH không chỉ đơn thuần là giải pháp chỗ ở, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cấu trúc đô thị. Việc quy hoạch các khu nhà ở xã hội đồng bộ với hạ tầng kỹ thuật và xã hội như: Giao thông, trường học, y tế, không gian xanh… sẽ góp phần nâng cao chất lượng sống và giảm áp lực lên khu vực trung tâm.

Một trong những hệ quả của thiếu hụt nhà ở phù hợp là sự gia tăng các khu nhà trọ tự phát, phân bố không đồng đều, gây quá tải hạ tầng giao thông, cấp thoát nước, xử lý rác thải… Khi NƠXH được phát triển đồng bộ, người dân sẽ có xu hướng chuyển đến sinh sống tại các khu vực được quy hoạch, từ đó giảm áp lực cho khu vực nội đô. Đặc biệt, nếu các dự án NƠXH được bố trí hợp lý tại các khu vực vệ tinh, gắn với hệ thống giao thông công cộng, sẽ góp phần giãn dân, giảm ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường, những vấn đề nan giải của các đô thị lớn hiện nay.

“Nếu được quy hoạch bài bản, các khu NƠXH có thể trở thành những cộng đồng dân cư văn minh, hiện đại, góp phần cân bằng phát triển đô thị. Ngược lại, nếu phát triển thiếu đồng bộ, dễ dẫn đến tình trạng quá tải hạ tầng, hình thành các khu dân cư chất lượng thấp và trong dài hạn có thể dẫn đến nguy cơ hình thành những “khu ổ chuột” giữa lòng thành phố, giống như rất nhiều quốc gia trên thế giới trong quá trình đô thị hóa”, TS. KTS Nguyễn Văn Quảng, Hội quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam phân tích.

Hướng tới đô thị bền vững và nhân văn

Theo đánh giá của các chuyên gia, phát triển đô thị bền vững không chỉ là câu chuyện về hạ tầng hiện đại hay tăng trưởng kinh tế, mà còn là việc bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận các điều kiện sống cơ bản, trong đó có nhà ở. NƠXH chính là biểu hiện cụ thể của một đô thị nhân văn, nơi không ai bị bỏ lại phía sau.

Đối với Thủ đô Hà Nội, việc đầu tư đúng mức cho NƠXH sẽ mang lại lợi ích to lớn không chỉ về kinh tế mà còn về xã hội và môi trường. Đây cũng là nền tảng để xây dựng đô thị đáng sống, phát triển hài hòa, bền vững. Do đó, cần thay đổi tư duy phát triển NƠXH từ “giải quyết chỗ ở” sang “kiến tạo môi trường sống”. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và doanh nghiệp với chính quyền Thủ đô trong công tác quy hoạch, triển khai dự án.

Thành phố Hà Nội cần chủ động hơn nữa trong việc tạo lập quỹ đất dành riêng cho NƠXH. Ảnh: Doãn Thành

TS Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho rằng, việc đẩy mạnh phát triển NƠXH không chỉ mở ra cơ hội an cư cho hàng triệu người dân Thủ đô, mà còn góp phần xây dựng các đô thị văn minh, hiện đại và đáng sống. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là chiến lược lâu dài nhằm bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường trong tiến trình đô thị hóa của Thủ đô Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung.

Để chương trình phát triển NƠXH thực sự bứt phá, “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là quy trình đầu tư còn kéo dài, chồng chéo giữa các luật như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Đầu tư. Do đó, cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng: Rút gọn quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư; thống nhất đầu mối giải quyết thủ tục tại địa phương; áp dụng cơ chế “một cửa liên thông” cho dự án NƠXH. Nếu giảm được 30-50% thời gian chuẩn bị đầu tư, chi phí của doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể, từ đó kéo giá bán xuống mức hợp lý hơn cho người dân.

Một giải pháp quan trọng khác là chủ động tạo lập quỹ đất dành riêng cho NƠXH. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc trích 20% quỹ đất trong các dự án thương mại, cần đẩy mạnh hơn nữa quy hoạch các khu đất độc lập cho NƠXH, gắn với hệ thống giao thông công cộng, đảm bảo hạ tầng kỹ thuật và xã hội đồng bộ. Nếu quỹ đất được chuẩn bị sẵn, doanh nghiệp có thể triển khai dự án nhanh hơn và giảm rủi ro pháp lý.

“Không thể phát triển NƠXH theo kiểu “chắp vá”, cần tích hợp vào quy hoạch đô thị gồm: Ưu tiên bố trí gần khu công nghiệp, khu việc làm; kết nối thuận tiện với giao thông công cộng; bảo đảm đầy đủ tiện ích, như: Trường học, y tế, không gian xanh... Bên cạnh đó, thành phố Hà Nội cần minh bạch hóa các quy trình thủ tục, đối tượng thụ hưởng. Tựu trung lại, để đẩy mạnh phát triển NƠXH, cần một “gói giải pháp tổng thể” từ cải cách thể chế, chuẩn bị quỹ đất, hỗ trợ tài chính đến đổi mới tư duy quy hoạch”, TS Nguyễn Văn Đính nêu quan điểm.