Đẩy nhanh chỉnh trang kênh, rạch, ổn định cuộc sống người dân

Gỡ vướng giải phóng mặt bằng, chạy đua tiến độ

Theo ghi nhận của phóng viên tại tuyến đường Bùi Hữu Nghĩa (phường Gia Định), đa số nhà ven rạch Xuyên Tâm đã được tháo dỡ; lộ rõ dòng nước đen đặc, bốc mùi hôi thối. Việc triển khai dự án đang được đẩy nhanh, máy móc hoạt động liên tục, công nhân tất bật thi công. Cải tạo toàn tuyến rạch Xuyên Tâm dài gần 9km là một trong những dự án chỉnh trang đô thị trọng điểm của thành phố với tổng vốn đầu tư hơn 17.000 tỷ đồng. Phường Gia Định có 869 trường hợp bị ảnh hưởng. Đến ngày 13-5, địa phương đã bàn giao mặt bằng 615 trường hợp, đạt trên 70%; phần lớn trường hợp còn lại thuộc diện giải tỏa toàn phần và vướng các thủ tục pháp lý liên quan đến thừa kế.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Khánh, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị, UBND phường Gia Định cho biết, nhiều hộ dân bị thất lạc giấy tờ như giấy khai sinh, khai tử, đăng ký kết hôn; có trường hợp phải liên hệ với nhiều địa phương để trích lục hồ sơ. Một số trường hợp phải thực hiện thủ tục tại tòa án để xác nhận mất tích hoặc khai tử, khiến quá trình hoàn thiện hồ sơ bồi thường kéo dài. “Phường đang phối hợp với các đơn vị liên quan để xác nhận, sao lục, hoàn tất pháp lý cho người dân nhằm tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng”, bà Khánh cho biết.

Còn tại dự án cải tạo môi trường kênh Tham Lương-Bến Cát-rạch Nước Lên (chiều dài 32km, tổng vốn đầu tư 9.000 tỷ đồng), nhiều hạng mục cũng đang chạy đua tiến độ. Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP Hồ Chí Minh, sản lượng thi công toàn dự án hiện đạt trên 79%. Tuy nhiên, công trường vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như chậm bàn giao mặt bằng, di dời hạ tầng điện-viễn thông và biến động giá vật liệu xây dựng. Giá xăng, dầu, bê tông nhựa tăng cao khiến nhiều nhà thầu gặp áp lực lớn về chi phí và nguồn cung vật tư. Để bảo đảm tiến độ, Ban Quản lý dự án cho biết đang tăng cường kiểm tra công trường, đôn đốc nhà thầu, xử lý các đơn vị thi công chậm tiến độ và xem xét điều chuyển khối lượng đối với các nhà thầu yếu kém.

Rạch Xuyên Tâm đoạn qua phường Gia Định, TP Hồ Chí Minh.

Vừa qua, UBND thành phố đã ra chỉ thị tăng cường thực hiện các biện pháp nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, trong đó điều chỉnh chỉ tiêu rà soát, xây dựng kế hoạch di dời nhà ở ven kênh, rạch từ 20.000 lên 40.000 căn trong năm 2026, hướng tới xây dựng không gian đô thị xanh, hiện đại, nâng cao chất lượng sống của người dân và tái thiết các khu dân cư ven kênh vốn tồn tại nhiều bất cập suốt nhiều năm qua. Giai đoạn từ nay đến năm 2030, thành phố sẽ triển khai 44 dự án chỉnh trang đô thị ven kênh, rạch.

Bảo đảm cuộc sống người dân tốt hơn sau di dời

Trong chuyến khảo sát các dự án cải tạo kênh, rạch, đồng chí Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh yêu cầu bằng mọi cách phải huy động nguồn lực xã hội hóa để kiến tạo quỹ nhà tái định cư trong thời gian sớm nhất, không để người dân phải chờ dự án quá lâu; khẩn trương rà soát triệt để quỹ đất công và các quy hoạch xây dựng hiện hữu để ưu tiên quỹ đất này cho nhà ở xã hội. Đồng chí khẳng định chương trình di dời nhà ven kênh, rạch là thước đo hiệu quả của cả hệ thống chính trị thành phố trong nhiệm kỳ; mọi chủ trương chỉnh trang đô thị đều phải hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng sống của nhân dân, bảo đảm người dân có môi trường sống tốt hơn sau di dời.

Có thể nói, áp lực lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở tiến độ công trình mà còn ở việc tạo sự đồng thuận trong nhân dân, bởi phía sau mỗi hồ sơ giải tỏa là câu chuyện về nơi ở và sinh kế của từng gia đình. Sống nhiều năm ven rạch Xuyên Tâm, bà Nguyễn Thị Thu Hà (sinh năm 1969, ngụ tại phường Gia Định) cho biết, người dân nơi đây ai cũng mong khu vực này được làm sạch đẹp hơn. “Hoàn cảnh khó khăn nên trước giờ phải bám trụ ở đây thôi. Bây giờ tái định cư ở nơi khác, vừa mừng nhưng cũng vừa lo, không biết ở chỗ mới có làm ăn, buôn bán ổn định được hay không”, bà Hà thổ lộ.

Nhìn từ góc độ đô thị học, Thạc sĩ Nguyễn Hải Nguyên, Phó trưởng khoa Đô thị học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh cho biết, việc di dời nhà ở ven kênh, rạch không nên chỉ được nhìn nhận như một dự án giải phóng mặt bằng hay chỉnh trang hạ tầng đô thị, mà cần được tiếp cận như một quá trình “tái thiết đời sống đô thị” cho cư dân. Trong quy hoạch đô thị hiện đại, nhiều thành phố trên thế giới đã chuyển từ tư duy “di dời để phát triển” sang “tái hòa nhập đô thị”, tức là bảo đảm người dân sau di dời vẫn duy trì được chất lượng sống và cảm giác thuộc về thành phố.

Thạc sĩ Nguyễn Hải Nguyên khẳng định, nếu tái định cư chỉ dừng lại ở việc bố trí một căn hộ mới mà thiếu quan tâm đến sinh kế, khả năng tiếp cận việc làm, trường học, chợ dân sinh hay không gian sinh hoạt cộng đồng, người dân rất dễ rơi vào trạng thái mất kết nối xã hội và khó thích nghi với môi trường sống mới. Điều này đòi hỏi chính quyền phải có các chính sách hỗ trợ hậu tái định cư và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình thực hiện dự án.