ĐBQH: Vành đai 5 - Vùng Thủ đô cần được nhìn nhận như một hành lang phát triển vùng

Sáng 12/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về Chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Đại biểu Thích Bảo Nghiêm (đoàn Hà Nội). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Thích Bảo Nghiêm (đoàn Hà Nội) cơ bản thống nhất với sự cần thiết đầu tư dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội. Theo đại biểu, đây không chỉ là một dự án giao thông mà còn là công trình hạ tầng chiến lược, có vai trò tổ chức lại không gian phát triển của Thủ đô và vùng Thủ đô, tăng cường kết nối Hà Nội với các địa phương và các đầu mối kinh tế, giao thông quan trọng.

"Nếu Vành đai 4 mở rộng không gian phát triển cận đô thị thì Vành đai 5 cần được định vị là vành đai liên kết phát triển ở quy mô vùng", đại biểu nhấn mạnh. Qua đó, tuyến đường có thể góp phần phân bổ hợp lý các chức năng công nghiệp, logistics, dịch vụ và đô thị, tạo động lực phát triển mới cho toàn vùng.

Đại biểu đề nghị làm rõ hơn chức năng phân luồng giao thông từ xa, nhất là tạo điều kiện để các luồng vận tải liên tỉnh, đặc biệt là hàng hóa không có nhu cầu đi vào Hà Nội, được kết nối trực tiếp mà không phải đi sâu vào khu vực đô thị trung tâm; xác định các nút giao, tuyến kết nối thiết yếu cần đầu tư đồng bộ với từng đoạn tuyến Vành đai 5, đồng thời gắn với tiến độ, nguồn vốn và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, địa phương.

Đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Điện Biên) cũng cho rằng giá trị của Vành đai 5 không chỉ nằm ở chiều dài khoảng 349km mà còn ở khả năng kết nối các tuyến cao tốc hướng tâm, trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không với khu vực trung du, miền núi phía Bắc và các địa bàn phía Tây Bắc.

Theo đại biểu, khi xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, bên cạnh lưu lượng giao thông và khả năng cân đối vốn, cần tính đến hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở rộng không gian phát triển.

Về nguồn vốn, đại biểu Thích Bảo Nghiêm cho biết dự thảo xác định tổng mức đầu tư dự án khoảng 288.000 tỷ đồng. Trong giai đoạn 2026-2030, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 59.700 tỷ đồng cho tuyến chính cao tốc, trong khi các địa phương có trách nhiệm bố trí vốn cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đường sắt và đường song hành.

Đại biểu thống nhất với nguyên tắc địa phương hưởng lợi phải có trách nhiệm tham gia đầu tư, nhưng nhấn mạnh Vành đai 5 là công trình có tính chất liên vùng, không phải công trình riêng của bất kỳ địa phương nào.

Do đó, cần làm rõ nguyên tắc phân định trách nhiệm nguồn vốn Trung ương và địa phương, căn cứ vào tính chất từng hạng mục, khả năng cân đối ngân sách và mức độ hưởng lợi. 

Đại biểu Nguyễn Cao Sơn (đoàn Phú Thọ). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Nguyễn Cao Sơn (đoàn Phú Thọ) đề nghị đồng bộ hai nguồn vốn Trung ương và địa phương, trong đó vốn Trung ương tập trung cho tuyến chính.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn TP Hải Phòng) đặc biệt quan tâm đến trách nhiệm của các địa phương trong bố trí vốn cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư đường song hành.

Theo đại biểu, nghĩa vụ này không nên chỉ phân bổ theo chiều dài tuyến đi qua mà cần tính đến khả năng cân đối ngân sách thực tế của từng địa phương. Với Hải Phòng, nếu phải bố trí nguồn lực cho cả Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, nguồn vốn còn lại dành cho các dự án khởi công mới sẽ rất hạn chế.

Một nguồn lực có thể hỗ trợ các địa phương là giá trị gia tăng từ quỹ đất hai bên tuyến. Tuy nhiên, nguồn thu này chỉ phát sinh sau khi hạ tầng được hình thành.

Do đó, đại biểu đề nghị giao Chính phủ xác định tỷ lệ phân chia và phương thức thực hiện; đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ đối với những địa phương thực sự khó khăn về cân đối vốn, gắn với khả năng khai thác nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến, qua đó bảo đảm tiến độ chung của dự án.