Dự án đường Vành đai 5-Vùng Thủ đô: Ưu tiên đầu tư đoạn tuyến hiệu quả

Dự án đường Vành đai 5 sẽ mở rộng không gian phát triển cho Thủ đô và các địa phương lân cận. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Cơ bản tán thành sự cần thiết đầu tư Dự án đường Vành đai 5-Vùng Thủ đô, các Đại biểu Quốc hội cho rằng cần ưu tiên vốn đầu tư theo đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập, đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng và xây lắp, tránh dàn trải nguồn lực.

Nguồn vốn bỏ ra phải sớm phát huy hiệu quả

Thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư Dự án đường vành đai 5-Vùng Thủ đô vào sáng 12/8, Đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên) nhìn nhận giá trị lớn nhất của tuyến nằm ở khả năng kết nối các cao tốc hướng tâm, phân luồng giao thông từ xa, kết nối các trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không và mở thêm không gian phát triển. Vì vậy, khi xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, ngoài lưu lượng và khả năng cân đối vốn, cần tính đến hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở không gian phát triển.

Dự án đường Vành đai 5 toàn tuyến dài khoảng 349km nhưng giai đoạn 2026-2030 mới ưu tiên khoảng 116km, trong điều kiện nguồn lực có hạn, Đại biểu Yên đưa ra ý kiến không nên dàn đều vốn theo địa giới hành chính hoặc chiều dài tuyến mà cần ưu tiên đoạn có thể khai thác độc lập, tạo ngay hiệu quả mạng lưới, mở hành lang phát triển mới và đã sẵn sàng về mặt bằng, nguồn vốn; công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị nguồn vật liệu cũng cần đi trước một bước, có đầu mối chịu trách nhiệm và mốc tiến độ rõ ràng.

Đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên) phát biểu ý kiến tại hội trường. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Cho rằng dự kiến ngân sách Trung ương bố trí khoảng 59.700 trong khi sơ bộ tổng mức đầu tư tuyến chính khoảng 215.129 tỷ đồng, Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) tỏ ra băn khoăn nguồn vốn này sẽ được bố trí theo nguyên tắc nào, để phần vốn đã bỏ ra sớm phát huy hiệu quả.

Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên vốn theo đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập, đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng và xây lắp, tránh dàn trải nguồn lực; thu hồi đất một lần chỉ áp dụng cho các đoạn đã bố trí vốn, các đoạn còn lại cắm mốc và quản lý quỹ đất theo quy hoạch.

“Với mức vốn Nhà nước hỗ trợ tối đa 50% sơ bộ tổng mức đầu tư theo Điều 69 Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư thì phương án tài chính không khả thi, để khả thi cần khoảng 79%. Trường hợp việc chuyển đổi làm phát sinh tỷ lệ vốn Nhà nước vượt giới hạn áp dụng đối với dự án này thì phải báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét,” ông Sơn nói.

Nhất trí với sự cần thiết đầu tư tuyến đường này, Đại biểu Hà Sỹ Huân (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Kạn) cho biết đây là dự án quan trọng quốc gia có ý nghĩa chiến lược trong việc hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông vùng Thủ đô, vùng các tỉnh miền núi phía Bắc, vùng Đồng bằng Bắc Bộ, tạo động lực phát triển kinh tế xã hội, mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh của các địa phương, đồng thời góp phần vào bảo đảm an ninh quốc phòng.

Quang cảnh phiên họp về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5-Vùng Thủ đô Hà Nội. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Chỉ ra theo phương án phân kỳ đầu tư của dự thảo Nghị quyết, một số đoạn tuyến được ưu tiên đầu tư trong giai đoạn 2026-2030, Đại biểu Huân đề nghị trường hợp các địa phương đã chủ động bố trí đủ nguồn vốn ngân sách địa phương để thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư và xây dựng đường song hành, Chính phủ báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét quyết định bố trí nguồn vốn ngân sách Trung ương để đảm bảo đoạn tuyến chính cao tốc được đầu tư trong giai đoạn 2026-2030.

“Việc bổ sung cơ chế này không làm thay đổi nguyên tắc ưu tiên đầu tư theo dự thảo của Nghị quyết mà chỉ tạo điều kiện phát huy tính chủ động của các địa phương đã chuẩn bị đầy đủ nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách địa phương, đẩy mạnh tiến độ thực hiện triển khai các đoạn tuyến của dự án, góp phần nâng cao hiệu quả toàn dự án và tạo động lực phát triển kinh tế cho vùng Thủ đô và các tỉnh liên vùng theo đúng tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước,” Đại biểu Huân nói.

Địa phương lo lắng cân đối vốn cho dự án

Liên quan đến quy định các địa phương chịu trách nhiệm bố trí vốn để bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư đường song hành, theo Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng), nghĩa vụ này phân theo chiều dài tuyến đi qua, không theo năng lực của địa phương. Hiện, có một số địa phương cam kết bố trí vốn, các địa phương còn lại nếu chưa cân đối được thì sẽ tiếp tục rà soát phạm vi, quy mô, thời điểm đầu tư. Như vậy, khả năng bảo đảm thực hiện đồng bộ nghĩa vụ này giữa các địa phương vẫn chưa chắc chắn.

Dẫn giải từ thực tế thành phố Hải Phòng, Đại biểu Sơn cho rằng khả năng cân đối ngân sách của thành phố mới đáp ứng khoảng 42% nhu cầu đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Sau khi trừ các nhiệm vụ bắt buộc và các nhiệm vụ Trung ương giao, nguồn còn lại chỉ khoảng 24.464 tỷ đồng. Nếu bố trí khoảng 17.775 tỷ đồng cho đường song hành Vành đai 5 và khoảng 6.000 tỷ đồng cho tuyến nhánh Nam Đồ Sơn thuộc dự án đường sắt, thành phố chỉ còn chưa đến 700 tỷ đồng cho toàn bộ các dự án khởi công mới, trong khi mục tiêu tăng trưởng GRDP giai đoạn 2026-2030 là khoảng 13-14%.

Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cũng chỉ ra một nguồn lực có thể góp phần hỗ trợ cân đối cho địa phương là phần giá trị tăng thêm từ quỹ đất hai bên tuyến, nhưng nguồn thu này chỉ phát sinh sau khi tuyến đường hình thành, trong khi từ năm 2026 địa phương còn phải điều tiết 20% tiền sử dụng đất về ngân sách Trung ương.

Vì thế, đại biểu đề nghị bổ sung nội dung giao Chính phủ quy định tỷ lệ phân chia và phương thức thực hiện; cơ chế xử lý đối với địa phương thực sự khó khăn về cân đối vốn, gắn với khả năng khai thác nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến, bảo đảm không làm chậm tiến độ chung.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) phát biểu tại hội trường. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Chung quan điểm, Đại biểu Lý Thị Lan (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Tuyên Quang) cho rằng quy định rõ việc thu hồi đất phải gắn với tiến độ đầu tư và khả năng bố trí vốn của từng dự án thành phần; không thu hồi đất đối với những đoạn chưa quyết định đầu tư, chưa xác định được nguồn vốn, tránh ảnh hưởng kéo dài đến quyền lợi và đời sống của người dân.

Đối với nhóm cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án, Đại biểu Lan đề nghị Chính phủ rà soát toàn bộ 10 nhóm chính sách đang trình Quốc hội cho Dự án đường Vành đai 5, cùng với các cơ chế đã áp dụng tại các dự án giao thông trọng điểm trong thời gian qua để phân loại rõ những chính sách đã "đủ độ chín", được chứng minh thực tiễn hiệu quả thì cần khẩn trương luật hóa trong Luật Đầu tư công, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Lâm nghiệp và các luật có liên quan; những chính sách cần tiếp tục kiểm nghiệm thì nghiên cứu xây dựng một cơ chế khung, có tiêu chí, điều kiện và phạm vi áp dụng rõ ràng đối với các dự án giao thông trọng điểm liên vùng./.