Để mắc ca vươn xa - Kỳ 3: Phát triển bền vững

Mắc ca là cây trồng lâu năm, do đó việc đảm bảo nguồn giống phù hợp đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển bền vững của loại cây trồng này.

Mắc ca là cây lâu năm, cây thường bắt đầu cho quả sau khi trồng từ 4 - 5 năm. Trên thị trường hiện có nhiều loại giống cây mắc ca, tuy nhiên không phải loại nào cũng phù hợp với điều kiện tự nhiên trên địa bàn tỉnh.

Vườn ươm cây giống của Công ty TNHH mắc ca Lục Bằng

Với tiềm năng lợi thế sẵn có cộng với những chính sách hỗ trợ ưu việt của tỉnh, hiện nhu cầu trồng cây mắc ca trên địa bàn tỉnh đang rất cao. Theo số liệu của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, đến nay, toàn tỉnh có 529 hộ dân đăng ký trồng cây mắc ca với diện tích trên 784 ha (theo Nghị quyết 02 ngày 26/3/2026 về một số chính sách hỗ trợ đầu tư vào nông nghiệp trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030.). Ngoài ra còn các hộ dân, doanh nghiệp, hợp tác xã tự trồng hoặc triển khai trồng theo các chương trình, dự án khác. Dự kiến trong thời gian tới, mỗi năm trên địa bàn tỉnh có thể phát triển khoảng 1.500 ha/năm.

Với những đặc điểm khác nhau của từng giống cây cũng như nhu cầu trồng cây mắc ca hiện nay tăng cao thì việc chọn giống cây phù hợp quyết định rất lớn đến năng suất, chất lượng, giá trị cây mắc ca sau này.

Ông Lục Văn Bằng, Giám đốc Công ty TNHH mắc ca Lục Bằng, phường Tam Thanh, người có nhiều năm tìm hiểu, nghiên cứu trồng và cung ứng cây mắc ca giống chia sẻ: Qua thực tiễn nghiên cứu và trồng, tôi thấy trên địa bàn tỉnh có 10 giống cây mắc ca phù hợp, trong đó có một số giống trội hơn như: QN1, OC, A38, A16... Trước nhu cầu trồng cây mắc ca của người dân tăng cao, công ty đang huy động nhân lực để tập trung làm đất đóng bầu, ươm hạt, ghép cây. Năm 2026, chúng tôi dự kiến cung ứng ra thị trường khoảng 100.000 cây mắc ca giống; từ năm 2027 trở đi, mỗi năm cung ứng khoảng 225.000 cây giống.

Một đơn vị cung ứng cây giống lớn trên địa bàn tỉnh là Công ty Cổ phần Giống lâm nghiệp vùng Đông Bắc, phường Lương Văn Tri. Bà Nguyễn Thị Hạnh, Giám đốc công ty cho biết: Để đảm bảo chất lượng nguồn cây giống mắc ca, đơn vị đã phối hợp nghiên cứu, khảo nghiệm để lựa chọn giống cây mắc ca phù hợp nhất với điều kiện khí hậu, đất đai tại tỉnh. Theo kế hoạch, năm 2026, đơn vị có 130.000 cây giống mắc ca đủ tiêu chuẩn xuất bán ra thị trường. Không chỉ đảm bảo số lượng, chất lượng cây giống mắc ca phục vụ thị trường, đơn vị còn hỗ trợ trước 50% chi phí cây giống, và chi phí vận chuyển (với số lượng từ 500 cây mắc ca trở lên). Đồng thời bố trí cán bộ kỹ thuật hỗ trợ người trồng trong 5 năm đầu để đảm bảo cây sinh trưởng, phát triển tốt. 

Hiện trên địa bàn tỉnh có 1 nguồn giống (vườn cây đầu dòng), 1 nguồn giống cây trội với tổng số 163 cây mắc ca; 2 vườn ươm gồm các dòng: QN, A38, 816, A16, OC, 842, 849, 741, 246... Cùng với sự chủ động của 2 đơn vị sản xuất, cung ứng giống cây mắc ca chính trên địa bàn, để đảm bảo chất lượng nguồn cây giống, cơ quan chuyên môn triển khai giải pháp cụ thể.

Ông Nguyễn Hữu Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh cho biết: Để đảm bảo chất lượng cây giống mắc ca, đơn vị tập trung quản lý và kiểm soát nguồn giống, trong đó thẩm định, quyết định công nhận đối với các nguồn giống mắc ca đạt chuẩn; yêu cầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh chỉ sử dụng vật liệu nhân giống từ các nguồn đã được công nhận; đảm bảo địa điểm giao dịch hợp pháp; lập, lưu giữ và bàn giao đầy đủ hồ sơ giống cùng bảng kê lô giống cây trồng lâm nghiệp cho khách khi xuất bán. Đồng thời, đơn vị tổ chức kiểm tra định kỳ và đột xuất các vườn ươm, cơ sở kinh doanh trên địa bàn theo thẩm quyền; tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình sản xuất, kinh doanh đảm bảo quy chế quản lý giống.

Chủ động thị trường tiêu thụ

Dự kiến thời gian tới, diện tích mắc ca trên địa bàn tỉnh sẽ tăng nhanh. Diện tích tăng kéo theo sản lượng tăng. Từ đó, câu hỏi mà người dân, doanh nghiệp trồng mắc ca đặt ra đó là, liệu việc tiêu thụ sản phẩm có gặp khó khăn không?

Chế biến hạt mắc ca tại Công ty Cổ phần Macaday

Để giải bài toán đầu ra cho sản phẩm mắc ca, một số đơn vị đã tập trung phát triển khâu chế biến, chế biến sâu các sản phẩm từ mắc ca đáp ứng nhu cầu thị trường. Công ty Cổ phần Macaday, xã Hữu Lũng là một ví dụ. Ông Lê Hà Giang, Giám đốc công ty cho biết: Đến nay, công ty đã tìm tòi, phát triển 7 sản phẩm từ hạt mắc ca. Để tiêu thụ sản phẩm từ hạt mắc ca, công ty đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số từ khâu sản xuất để nâng cao chất lượng đến khâu quảng bá, tiêu thụ sản phẩm. Đến nay, các sản phẩm từ mắc ca của công ty đã có mặt tại nhiều chuỗi cửa hàng, siêu thị lớn trong cả nước. Hoạt động hiệu quả, năm 2025, công ty thu mua gần 100 tấn quả mắc ca và năm 2026 thu mua 177 tấn quả.

Cùng với Công ty Cổ phần Macaday, một số doanh nghiệp, hộ dân khác trên địa bàn tỉnh đã tập trung chế biến sản phẩm từ hạt mắc ca. Hiện toàn tỉnh có 8 cơ sở chế biến mắc ca với tổng công suất 460 tấn quả tươi/năm. Với sản lượng mắc ca trên địa bàn tỉnh như hiện nay (khoảng trên 322 tấn/năm) còn chưa đủ nguồn cung cho các cơ sở chế biến hết công suất.

Sản phẩm hạt mắc ca được chế biến tại Công ty Cổ phần Macaday

Tuy nhiên, đó chỉ là con số hiện tại. Dự kiến thời gian tới, khi sản lượng mắc ca trên địa bàn tăng cao, các cơ sở tiếp tục mở rộng quy mô sản xuất. Ông Lê Hà Giang, Giám đốc Công ty Cổ phần Macaday cho biết: Hiện tại, công suất của nhà máy sản xuất được khoảng 200 tấn quả tươi/năm. Thời gian tới, cụ thể là trước vụ thu hoạch mắc ca năm 2027, công ty tiếp tục xây dựng nhà máy mới với công suất từ 1.000 tấn quả tươi/năm trở lên. Song song với mở rộng quy mô sản xuất, chế biến, đơn vị tiếp tục triển khai tốt công tác phát triển thị trường để tiếp tục nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như giải quyết khâu đầu ra cho người trồng mắc ca trên địa bàn.

Bên cạnh tập trung phát triển chế biến, chế biến sâu các sản phẩm từ mắc ca, các cấp, ngành tiếp tục tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo chuỗi liên kết trong phát triển cây mắc ca. Đồng thời, người dân, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số vào khâu sản xuất để cho ra những sản phẩm quả mắc ca đạt năng suất, chất lượng cao, gia tăng giá trị. Từ đó từng bước đưa cây mắc ca trở thành cây trồng chủ lực, đem lại hiệu quả kinh tế cao, bền vững cho người dân, doanh nghiệp cũng như trực tiếp góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển nông nghiệp mà Nghị quyết số 24 ngày 3/3/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về phát triển nông, lâm nghiệp chủ lực tập trung, bền vững gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm đề ra. Đồng thời phát huy hiệu quả các chính sách hỗ trợ tại Nghị quyết số 02 ngày 26/3/2026 của HĐND tỉnh về một số chính sách hỗ trợ đầu tư vào nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2026 - 2030.