Đền Chín Gian - Nơi lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc

Không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng, đền Chín Gian còn hội tụ những giá trị đặc sắc về kiến trúc truyền thống, tín ngưỡng dân gian và cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ của đại ngàn.

Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, ngôi đền không chỉ lưu giữ những giá trị tín ngưỡng truyền thống mà còn là nơi kết tinh bản sắc văn hóa, gắn với lễ hội dâng trâu tế trời độc đáo và những câu chuyện về sự hình thành các bản mường nơi vùng biên viễn.

Theo các bậc cao niên trong vùng, ngôi đền xưa vốn được dựng theo kiến trúc nhà sàn truyền thống với chín gian nên người dân quen gọi là đền Chín Gian.

Công trình được làm từ tre, nứa, gỗ và lợp tranh, do Nhân dân các bản mường chung tay dựng nên. Mỗi gian tượng trưng cho một mường của cộng đồng người Thái vùng Nam Thanh - Bắc Nghệ.

Đền Chín Gian được xây dựng theo lối nhà sàn đặc trưng của người Thái, với kết cấu chín gian trên nền cao, tạo thế vững chãi giữa núi rừng.

Vào dịp lễ hội, các mường đều mang lễ vật đến dâng cúng thần trời để cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình yên, cuộc sống ấm no. Trong đó, một gian dùng để nhốt trâu tế lễ, một gian dành cho các thầy mo thực hiện nghi thức cúng tế, những gian còn lại là nơi đồng bào gặp gỡ, giao lưu và cùng tham gia các nghi lễ truyền thống.

Điểm nhấn độc đáo trong quần thể là cụm chín con trâu đá quỳ gối trước sân đền, gồm sáu trâu đen và ba trâu bạc, đồng loạt hướng về chính điện trong dáng vẻ trang nghiêm.

Nhằm bảo tồn giá trị di sản văn hóa của đồng bào Thái, đền Chín Gian được trùng tu, tôn tạo từ năm 2016 và hoàn thành vào năm 2017.

Công trình hiện nay được xây dựng theo kết cấu hai tầng, tái hiện nét kiến trúc truyền thống của ngôi đền xưa. Trước sân đền nổi bật hình ảnh chín con trâu đá, gồm sáu trâu đen và ba trâu trắng, cùng chín giếng tượng trưng cho chín mường, góp phần tái hiện những biểu tượng văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Thái. Đền Chín Gian đã được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Lễ hội dâng trâu tế trời đền Chín Gian là sinh hoạt tín ngưỡng dân gian đặc sắc của đồng bào Thái.

Gắn liền với ngôi đền là Lễ hội dâng trâu tế trời - một trong những nghi lễ tín ngưỡng đặc sắc nhất của đồng bào Thái.

Theo quan niệm dân gian, Tạo Ý Lò là người có công khai lập chín mường, vì vậy hằng năm từ ngày 27 tháng 2 đến ngày mùng 1 tháng 3 âm lịch, đồng bào các bản mường lại hội tụ về đây để tưởng nhớ công lao tiền nhân; đồng thời cầu mong thần linh phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và cuộc sống bình yên.

Hoạt động nhảy sạp diễn ra trong phần hội, mang đến không gian giao lưu văn hóa đặc sắc giữa người dân và du khách.

Sau nhiều năm gián đoạn, lễ hội đã được khôi phục theo nguyện vọng của Nhân dân, góp phần làm sống lại không gian văn hóa truyền thống giữa đại ngàn.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm là phần hội sôi nổi với những điệu múa xòe, múa sạp, tiếng cồng chiêng, tiếng khèn và nhiều hoạt động văn hóa dân gian mang đậm bản sắc dân tộc Thái.

Không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời, đền Chín Gian còn là điểm đến tâm linh nổi tiếng.

Ngày nay, đền Chín Gian không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng, mà còn là điểm đến thu hút đông đảo du khách. Từ đỉnh Pú Pỏm, phóng tầm mắt ra xa là khung cảnh núi non trùng điệp, bản làng thấp thoáng trong mây và những thửa ruộng uốn lượn theo sườn núi. Sự hòa quyện giữa thiên nhiên hùng vĩ với những giá trị văn hóa lâu đời đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, để đền Chín Gian trở thành niềm tự hào của đồng bào Thái, và là một dấu ấn đặc sắc trong kho tàng di sản văn hóa của xứ Thanh.