Di sản nhà báo Huỳnh Thúc Kháng và nghề báo hôm nay

Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên lược ghi một số nội dung chính trong các phát biểu, tham luận tại Hội thảo.

Cốt cách nhà chí sĩ yêu nước Huỳnh Thúc Kháng và trách nhiệm người làm báo

Đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhấn mạnh ý nghĩa của việc ôn lại cuộc đời, cốt cách và những đóng góp của nhà báo Huỳnh Thúc Kháng đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc và nền báo chí nước nhà.

Theo đồng chí Lê Quốc Minh, cụ Huỳnh Thúc Kháng là một nhà đại trí thức, chí sĩ yêu nước tiêu biểu, người sáng lập và chủ bút Báo Tiếng Dân (1927). Năm 1949, tại chiến khu ATK, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ đạo thành lập trường dạy làm báo và đặt tên là Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng.

Từ lịch sử của ngôi trường, đồng chí Lê Quốc Minh đặt vấn đề về bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo trong điều kiện chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội phát triển. Công nghệ thay đổi phương thức làm báo, nhưng theo đồng chí, người làm báo vẫn phải giữ sự trung thực và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.

TS. Lê Trung Kiên, Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Trong tham luận “Huỳnh Thúc Kháng - Từ chí sĩ yêu nước đến nhà báo lớn, những dấu ấn trong lịch sử báo chí Việt Nam”, TS. Lê Trung Kiên, Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tập trung phân tích quá trình từ một đại khoa bảng Nho học đến một chí sĩ yêu nước và nhà báo.

Tham luận đề cập những năm tháng nhà chí sĩ yêu nước Huỳnh Thúc Kháng bị lưu đày tại Côn Đảo; quá trình tự học tiếng Pháp, nghiên cứu tư tưởng dân chủ phương Tây và rèn luyện khí tiết. Với Báo Tiếng Dân, xuất bản từ năm 1927 đến năm 1943 tại Huế, tham luận phân tích những cách thức ứng xử của cụ trước sự kiểm duyệt của thực dân Pháp, trong đó có việc để trống những phần bài viết bị kiểm duyệt.

Tham luận cũng đề cập một số tác phẩm, bài viết của cụ Huỳnh Thúc Kháng liên quan đến chủ quyền Hoàng Sa, phong trào Duy Tân và những vấn đề của xã hội đương thời. Qua đó, làm rõ quan niệm và bản lĩnh của cụ trong hoạt động báo chí.

Mạch nối từ Báo Tiếng Dân đến báo chí cách mạng

Nhà báo Nguyễn Quang Hưng, Phó Trưởng ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân.

Nhà báo Nguyễn Quang Hưng, Phó Trưởng ban Chuyên đề, Báo Nhân Dân, tập trung làm rõ mối liên hệ giữa di sản Báo Tiếng Dân với truyền thống báo chí cách mạng, trong đó có Báo Sự Thật và Báo Nhân Dân.

Tham luận nêu, Báo Tiếng Dân do chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng sáng lập đã tạo một diễn đàn công khai đề cập các vấn đề dân sinh, dân trí, dân quyền và ý thức tự cường dân tộc. Quan niệm về báo chí và trách nhiệm của người làm báo được thể hiện qua quá trình hoạt động của tờ báo.

Tham luận cũng đề cập sự ra đời của Báo Nhân Dân. Ngày 11/3/1951, Báo Nhân Dân xuất bản số đầu tiên tại bản Khuôn Nhà, xã Quy Kỳ, nay là xã Kim Phượng, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Cùng với các cơ quan báo chí cách mạng hoạt động tại ATK Việt Bắc, Báo Nhân Dân tham gia tuyên truyền phục vụ cuộc kháng chiến và công cuộc kiến quốc.

Từ đó, nhà báo Nguyễn Quang Hưng đề cập trách nhiệm của báo chí hôm nay trong việc giới thiệu, tuyên truyền về Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng và các địa chỉ gắn với lịch sử báo chí cách mạng trên mảnh đất Thái Nguyên.

PGS. TS. Nguyễn Thị Trường Giang, Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

PGS. TS. Nguyễn Thị Trường Giang, Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trình bày tham luận về Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác đào tạo cán bộ báo chí và sự ra đời của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng.

Tham luận làm rõ quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về báo chí, người làm báo và công tác đào tạo cán bộ báo chí. Trong đó, Người đặt ra yêu cầu người viết báo phải xác định rõ viết cho ai, viết để làm gì và viết thế nào cho phổ thông, dễ hiểu, ngắn gọn, dễ đọc.

Theo tham luận, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng khai giảng ngày 4/4/1949 tại xóm Bờ Rạ, Thái Nguyên, với 42 học viên và 29 giảng viên. Chủ tịch Hồ Chí Minh hai lần gửi thư căn dặn học viên về việc học tập, trong đó nhấn mạnh học đi đôi với hành, học trong xã hội, học tại nơi công tác thực tế và học ở quần chúng.

Từ những nội dung này, tham luận đề cập yêu cầu đối với công tác đào tạo báo chí hiện nay, trong đó có sự kết hợp giữa chính trị, văn hóa và nghiệp vụ; gắn đào tạo với thực tiễn tòa soạn; rèn luyện khả năng tự học và sử dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo gắn với bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp.

Hành trình xác định địa điểm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng

Nhà báo Phan Hữu Minh, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Kiểm tra Hội Nhà báo Việt Nam, nguyên Tổng biên tập Báo Thái Nguyên, nguyên Giám đốc Đài PT-TH Thái Nguyên, thành viên Ban cố vấn Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Trong tham luận “Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng và hành trình hơn 40 năm cho một địa chỉ đỏ”, nhà báo Phan Hữu Minh chia sẻ, Bác Hồ chọn đặt tên Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng bởi cụ là cây đa, cây đề của báo chí yêu nước và cách mạng. Trong cuộc đời làm báo của mình, cụ Huỳnh Thúc Kháng xác định: “Nếu không có quyền nói tất cả những điều mình muốn nói thì ít ra cũng giữ cái quyền không nói những điều người ta ép buộc nói”…“Hồn nước từ đây trời mở cửa/Đố ai ngăn đặng ngọn xuân trào”. Hai câu thơ trên được bung ra từ ngòi bút của cụ khi Cách mạng tháng Tám thành công.

Nhà báo Phan Hữu Minh chia sẻ quá trình tìm kiếm, đối chiếu tư liệu và xác định địa điểm của ngôi trường. Sau nhiều năm nghiên cứu tư liệu và hồi ký của các học viên, địa điểm xóm Bờ Rạ xưa được xác định tại thửa đất số 32, tờ bản đồ số 47 thuộc xã Đại Phúc, huyện Đại Từ (cũ). Năm 2019, di tích được đón nhận Bằng Di tích lịch sử cấp Quốc gia; năm 2024 di tích được tu bổ, tôn tạo.

Tham luận cũng đề cập chương trình của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, với các nội dung lý thuyết, chuyên môn và thực hành cùng sự tham gia giảng dạy của nhiều cán bộ lãnh đạo, nhà văn hóa, văn nghệ sĩ.

Nhà báo Phan Hữu Minh cho biết, trên địa bàn Thái Nguyên có 35 địa chỉ gắn với hoạt động báo chí cách mạng, trong đó có Roòng Khoa, Khau Diều, Khuôn Nhà, xóm Chòi... Đồng thời đề cập việc phát huy giá trị các địa chỉ này trong hoạt động về nguồn và giới thiệu di sản báo chí cách mạng.

Nhà báo Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Thái Nguyên, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên.

Từ thực tiễn hoạt động báo chí tại địa phương, nhà báo Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Thái Nguyên, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên, nhấn mạnh vai trò của Thái Nguyên - ATK Việt Bắc trong lịch sử hoạt động và đào tạo báo chí cách mạng Việt Nam.

Tham luận đề cập sự phát triển của Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên sau hợp nhất từ ngày 1/7/2025, với các loại hình báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và nội dung số.

Từ thực tiễn đó, nhà báo Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất một số hướng phát huy giá trị di sản báo chí cách mạng trên địa bàn. Trong đó có kết nối hệ thống di tích thành tuyến trải nghiệm lịch sử; đẩy mạnh số hóa tư liệu, xây dựng kho dữ liệu số với các sản phẩm multimedia như: longform, podcast, video ngắn; phối hợp tổ chức các chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ nhà báo trẻ. 

Các đề xuất hướng tới việc giới thiệu rõ hơn giá trị của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng và hệ thống địa chỉ gắn với lịch sử báo chí cách mạng trên địa bàn, đồng thời tạo điều kiện để thế hệ làm báo hôm nay tìm hiểu về truyền thống nghề nghiệp.

Từ Báo Tiếng Dân đến Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng là một hành trình gắn với những bước phát triển quan trọng của Báo chí Cách mạng Việt Nam. Nếu Báo Tiếng Dân cho thấy vai trò của báo chí trong phản ánh đời sống xã hội, truyền bá tư tưởng yêu nước, nâng cao dân trí và thể hiện trách nhiệm trước đất nước, nhân dân, thì Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng cho thấy yêu cầu xây dựng một đội ngũ người làm báo được đào tạo bài bản, có phương pháp và bản lĩnh trong điều kiện kháng chiến, kiến quốc.

Những vấn đề được đặt ra tại Hội thảo vì thế không chỉ thuộc về lịch sử báo chí, mà còn gợi mở những giá trị nghề nghiệp có ý nghĩa đối với người làm báo hôm nay: bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trung thực, trách nhiệm xã hội và ý thức phụng sự nhân dân.